Ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang âm thầm đảo chiều. Xe điện, vốn được coi là tương lai trong suốt một thập niên qua dưới sự thúc đẩy của “câu chuyện không phát thải carbon”, nay đang vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ thực tế. Trong khi châu Âu và Hoa Kỳ đồng loạt giảm tốc, Trung Quốc, quốc gia đã đặt cược vận mệnh quốc gia vào xe điện, đang phải gánh chịu hậu quả từ những phán đoán sai lầm mang tính định hướng.

Liên minh châu Âu (EU) đã tuyên bố nới lỏng lệnh cấm xe chạy nhiên liệu hóa thạch vào năm 2035, hạ mục tiêu từ “100% không phát thải carbon” xuống còn “giảm 90% lượng carbon”. Điều này đồng nghĩa với việc động cơ đốt trong chưa bị tuyên án tử hình. Các loại xe lai sạc điện (PHEV), xe điện mở rộng phạm vi (EREV) và thậm chí một số xe chạy nhiên liệu truyền thống vẫn có thể được bán nếu đáp ứng điều kiện giảm phát thải. Chủ tịch Đảng Nhân dân châu Âu, ông Manfred Weber, cho rằng lệnh cấm này về cơ bản đã bị lật ngược. Dưới áp lực từ làn sóng xe giá rẻ của Trung Quốc, áp lực thương mại từ Hoa Kỳ và sự suy yếu của thị trường nội địa, các hãng xe châu Âu không còn khả năng chịu đựng quá trình điện hóa một cách cấp tiến.

Tại Hoa Kỳ, sự chuyển hướng còn diễn ra trực tiếp hơn. Chính quyền Tổng thống Trump được cho là sẽ thiết lập lại các tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu của thời kỳ trước, coi các tiêu chuẩn cũ là “đắt đỏ và xa rời thực tế”. Hãng xe Ford đã ghi nhận khoản lỗ dự phòng một lần lên tới 19,5 tỷ USD và ngừng sản xuất nhiều mẫu xe điện, tạo thành một tín hiệu cảnh báo cho toàn ngành. General Motors (GM) và Stellantis cũng thừa nhận nhu cầu xe điện thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Trong bối cảnh lạm phát và lãi suất cao, chi phí xe điện đắt đỏ, khấu hao nhanh cùng cơ sở hạ tầng yếu kém đang là những rào cản lớn. Hơn nữa, sự phụ thuộc vào pin và đất hiếm từ Trung Quốc đã trở thành một vấn đề an ninh quốc gia đối với Hoa Kỳ.

Những điểm nghẽn thực tế đang lộ diện toàn diện. Tại châu Âu, giá một chiếc xe tải điện 40 tấn lên tới 300.000 Euro, gấp đôi xe chạy dầu diesel, trong khi phạm vi hoạt động, khả năng sạc và giá trị còn lại đều kém xa. Toàn châu Âu chỉ có 1.500 trạm sạc cho xe tải hạng nặng, trong khi nhu cầu thực tế cần tới 35.000 trạm. Biên lợi nhuận của ngành chỉ đạt 2% đến 3%, khiến mô hình kinh doanh khó đứng vững. Một báo cáo của Ernst & Young (EY) chỉ ra rằng 50% người mua ô tô trên toàn cầu đang quay trở lại lựa chọn xe chạy nhiên liệu, khiến sức hấp dẫn của xe điện sụt giảm nghiêm trọng.

Trái ngược với sự điều chỉnh của Âu – Mỹ là canh bạc “được ăn cả ngã về không” của Trung Quốc. Do bị hạn chế về các công nghệ cốt lõi như động cơ, Trung Cộng đã sử dụng trợ cấp và mệnh lệnh hành chính để cưỡng ép thúc đẩy xe điện, nhanh chóng tạo ra hơn 200 hãng xe trong thời gian ngắn nhằm đánh cược vào cái gọi là “lực lượng sản xuất mới”. Tuy nhiên, khi trợ cấp của phương Tây thoái trào và các rào cản thương mại được dựng lên, xe điện Trung Quốc lập tức lộ rõ các vấn đề như dư thừa năng lực sản xuất, lợi nhuận sụt giảm và tình trạng cạnh tranh nội bộ khốc liệt đến mức mất kiểm soát.

Ít nhất 3/4 số hãng xe tại Trung Quốc đang đối mặt với nguy cơ bị đào thải. Nghiêm trọng hơn, ngành công nghiệp ô tô truyền thống của nước này không có lợi thế, trong khi vốn đầu tư nước ngoài đang gia tăng tốc độ rút lui. Khi nhu cầu toàn cầu quay trở lại với xe chạy nhiên liệu và xe lai (hybrid), khoản đầu tư khổng lồ của Trung Quốc đang biến thành chi phí chìm.

Bình luận về vấn đề này, chuyên gia Vương Đốc Nhiên của Apollo News phân tích rằng sự điều chỉnh chiến lược xe điện của Âu – Mỹ cho thấy thị trường đang quay trở lại với thực tế, trong khi con đường duy nhất mà Trung Cộng cưỡng ép thúc đẩy bằng mệnh lệnh hành chính đã trở nên khó duy trì. Sự mất cân đối trong cấu trúc công nghiệp, những thiếu sót về công nghệ và xu hướng rút vốn của nước ngoài đang đồng loạt hiện rõ, biến bong bóng xe điện thành nguồn cơn của rủi ro hệ thống.

Ông Vương nhận định: “Đi sai hướng thì càng chạy nhanh, cái giá phải trả càng lớn. Xe điện không phải là tương lai của Trung Cộng, mà có thể trở thành ngọn núi lửa nợ nần tiếp theo của chính quyền này.”

Theo Apollo News