Khi Hoa Kỳ thắt chặt phong tỏa nguồn cung dầu mỏ, Cuba – quốc đảo vùng Caribe này đang chìm trong cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng. Tình trạng mất điện kéo dài diễn ra trên phạm vi toàn quốc, các trạm xăng trống rỗng và nhiên liệu thiếu hụt cực độ, khiến đời sống người dân bị ảnh hưởng nặng nề. Liên Hợp Quốc đã đưa ra cảnh báo rằng nếu nhu cầu năng lượng không được đáp ứng, Cuba có thể phải đối mặt với sự “sụp đổ” về nhân đạo. Chính quyền Hoa Kỳ, thông qua các sắc lệnh hành pháp và đe dọa thuế quan, đã cắt đứt các kênh nhập khẩu dầu của Cuba từ các nước như Venezuela (lượng dầu tự sản xuất trong nước của Cuba chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu). Kể từ tháng 12 năm ngoái, Cuba không nhận được bất kỳ chuyến tàu chở dầu nào, dẫn đến việc dự trữ nhiên liệu cạn kiệt nhanh chóng. Mất điện từ 10 đến 15 giờ mỗi ngày đã trở thành chuyện thường ngày, ngay cả thủ đô Havana cũng bị ảnh hưởng nặng nề: giao thông công cộng tê liệt, bệnh viện và trường học hoạt động khó khăn, vận chuyển thực phẩm bị gián đoạn, và vật giá leo thang.

Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel hôm thứ Năm (05/02) đã phát biểu trong một cuộc họp báo trên truyền hình rằng Hoa Kỳ đang thực hiện “phong tỏa năng lượng” và “chiến tranh tâm lý”, gây ảnh hưởng đến giao thông công cộng, bệnh viện, trường học, nền kinh tế và ngành du lịch. Ông tuyên bố chính phủ sẽ đưa ra kế hoạch phân phối khẩn cấp vào tuần tới để đối phó với tình trạng “thiếu hụt nhiên liệu nghiêm trọng”. Các biện pháp cụ thể bao gồm: Các doanh nghiệp nhà nước thực hiện chế độ làm việc 4 ngày (từ thứ Hai đến thứ Năm), hạn chế xe buýt và tàu hỏa liên tỉnh, rút ngắn thời gian học tại trường, các trường đại học giảm bớt việc giảng dạy trực tiếp, phân phối bán lẻ nhiên liệu theo định mức, và ưu tiên bảo đảm cho các lĩnh vực then chốt như nông nghiệp, điện nước, y tế và quốc phòng. Phó Thủ tướng Oscar Perez-Oliva Fraga hôm thứ Sáu đã xác nhận thêm rằng các biện pháp hạn chế này sẽ bắt đầu có hiệu lực từ thứ Hai, và cho biết “nhiên liệu không đủ để duy trì mức bán ra như trước đây”.

Người dân đang phải chịu đựng áp lực lớn nhất. Tại các thị trấn ven biển như Santa Cruz del Norte—nơi có nhà máy nhiệt điện lớn—cư dân phải đối mặt với tình trạng mất điện hàng ngày, chỉ có thể dùng than và củi để nấu ăn. Mọi người di chuyển bằng xe đạp, rác thải chất đống trên đường phố, kệ thuốc tại các hiệu thuốc trống trơn. Cư dân mô tả tình cảnh này “cảm giác như ngày tận thế” (apocalyptic). Andy, một tài xế taxi ở Havana, cho biết anh phải dành 12 đến 15 giờ mỗi tuần để xếp hàng mua 40 lít xăng (chỉ thanh toán bằng USD), và điều này đã trở thành chuyện thường ngày.

Về phản ứng quốc tế, Người phát ngôn của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, ông Stephane Dujarric, đã bày tỏ sự “quan ngại sâu sắc”, cảnh báo rằng tình trạng thiếu hụt năng lượng có thể gây ra thảm họa nhân đạo. Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum cam kết sẽ vận chuyển viện trợ thực phẩm vào cuối tuần hoặc thứ Hai, đồng thời tiếp tục đàm phán với Hoa Kỳ để tìm kiếm sự miễn trừ thuế quan nhằm cung cấp nhiên liệu nhân đạo. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ thông báo viện trợ thêm 6 triệu USD (trước đó đã cung cấp 3 triệu USD cho khu vực bị bão), nhưng ông Díaz-Canel bác bỏ và gọi đó là “một phần của chiến lược phong tỏa”. Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Havana đã hối thúc công dân Mỹ chuẩn bị đối phó với các cuộc biểu tình, mất điện và thiếu thốn, đồng thời khuyến cáo nên dự trữ tài nguyên.

Các nhà phân tích chỉ ra rằng, tình trạng thiếu hụt nhiên liệu kéo dài có thể gây ra bất ổn xã hội hoặc một làn sóng di cư mới, thử thách sức chịu đựng của chính quyền Cuba. Mặc dù Cuba bày tỏ sẵn sàng “đối thoại không áp lực” với Hoa Kỳ, nhưng Washington kiên quyết yêu cầu thay đổi chế độ, khiến căng thẳng giữa hai bên tiếp tục leo thang. Hiện tại, Cuba đang thúc đẩy kế hoạch điện năng lượng mặt trời (mục tiêu 2 GW) nhằm cố gắng tự chủ năng lượng, nhưng trong ngắn hạn khó có thể làm dịu đi cuộc khủng hoảng này.

Theo Apollo News