Người mẹ dạy sáu con tại nhà chia sẻ kinh nghiệm cho bậc trung học

Rachel Kovac, người mẹ của sáu con ở Texas, là một người hướng dẫn đáng tin cậy đối với các gia đình đang bước vào giai đoạn dạy con ở bậc trung học phổ thông tại nhà. Bà kết hợp kinh nghiệm thực tế với mong muốn giúp cha mẹ chuẩn bị cho con trước đại học, nghề nghiệp và cuộc sống sau khi tốt nghiệp. Cuốn sách mới của bà, Their Future Is Shining Bright: A Guide to Homeschooling in High School—and Equipping Your Child for Success and Fulfillment in Adulthood, là tài liệu dành cho giai đoạn mà nhiều phụ huynh cho là khó khăn nhất trong hành trình giáo dục tại nhà.

Khi nhiều phụ huynh băn khoăn liệu mình có đủ sức dạy con đến hết trung học hay không, Đại Kỷ Nguyên đã hỏi bà Kovac về kinh nghiệm của bà.

Đại Kỷ Nguyên: Điều gì đưa bà đến quyết định dạy con tại nhà, và trải nghiệm chung của gia đình ra sao?

Rachel Kovac: Ban đầu, dạy con tại nhà hoàn toàn không nằm trong kế hoạch. Nhưng khi con cả học lớp hai, chúng tôi nhận ra gia đình cần thay đổi. Lớp của cháu thường xuyên bị cắt giờ ra chơi; sau một ngày dài ở trường, một cậu bé còn nhỏ lại phải làm nhiều bài tập về nhà. Chúng tôi muốn những ngày sống có nhiều khoảng thở hơn, nhịp độ chậm hơn, thêm thời gian khám phá thiên nhiên và ở bên nhau. Tôi cũng muốn các con được học hành thật tốt, nhưng học phí của những trường tư tốt nhất quanh nhà vượt quá khả năng tài chính của gia đình.

Dạy con tại nhà đáp ứng những mong muốn ấy. Tuy nhiên, tôi vô cùng sợ hãi, thấy mình không đủ năng lực và không biết có vượt qua nổi thử thách hay không. Tôi quyết định thử vào mùa hè; nếu không phù hợp, mùa thu vẫn có thể cho các con trở lại trường. Tôi không ngờ đó lại trở thành một trong những quyết định tốt nhất của chúng tôi, rất phù hợp với gia đình.

Tôi dần tin rằng những điều ta mong muốn cho gia đình thường có lý do. Nếu cảm thấy cần thay đổi để sống gần hơn với hình dung của mình về gia đình, đừng để nỗi sợ là yếu tố quyết định khiến bạn đứng lại.

Dạy con tại nhà không nhất thiết là một quyết định vĩnh viễn. Nhiều gia đình cân nhắc riêng cho từng đứa trẻ, từng năm học. Giữ tâm thế linh hoạt và cởi mở có thể khiến lựa chọn này bớt đáng sợ.

Đại Kỷ Nguyên: Điều gì thôi thúc bà viết Their Future Is Shining Bright?

Bà Kovac: Dù khởi đầu trong sợ hãi, qua từng năm tôi tự tin hơn và thấy cách học này rất phù hợp với gia đình. Chúng tôi có thể điều chỉnh việc học theo từng đứa trẻ. Các con xây dựng quan hệ với nhiều thế hệ, có thời gian theo đuổi đam mê, sở thích và hiểu rõ hơn điều mình muốn làm. Điều ít ai nói với phụ huynh là chính cha mẹ cũng nhận được một nền giáo dục mới trong quá trình ấy, thậm chí có thể nhìn lại những môn học từng khiến mình thấy nặng nề.

Thế nhưng khi con cả chuẩn bị nộp đơn vào đại học, tôi lại thấy mình đi vào vùng đất chưa biết. Những nỗi lo và cảm giác thiếu năng lực ngày đầu quay trở lại, một phần vì tôi thiếu thông tin chính xác. Từ lúc tôi còn đi học tới nay, nhiều thứ đã thay đổi: học sinh trung học có thể lấy tín chỉ đại học, phải tìm hiểu thủ tục tuyển sinh và học bổng, đồng thời cân nhắc nhiều con đường không qua đại học. Ngay trong cộng đồng dạy con tại nhà, tôi thường nghe những lời khuyên trái ngược.

Vì không tìm được một cẩm nang gom những thông tin ấy vào một chỗ, tôi quyết tâm viết cuốn sách mà bản thân từng mong có. Đó là nguồn cảm hứng cho Their Future Is Shining Bright.

Tôi may mắn gặp nhiều người đồng hành. Tiến sĩ Abel Gonzales là một trong số đó. Ông là một giám đốc trong hệ thống năm trường cao đẳng cộng đồng tại thành phố 1,5 triệu dân nơi chúng tôi sống, đồng thời là chuyên gia về chương trình học song song trung học–cao đẳng trên toàn nước Mỹ, với hơn hai thập niên tư vấn cho học sinh. Ông đã đọc và góp ý cho hai chương của sách, chia sẻ chuyên môn và lời khuyên cho các gia đình có con ở bậc trung học.

Tôi hiểu ra rằng học song song để lấy tín chỉ cao đẳng không chỉ dành cho những học sinh xuất sắc muốn đi trước. Nó còn phục vụ nhiều hướng đi khác nhau: học nghề, chương trình tập sự, chứng chỉ và đại học. Theo những con số tôi tìm hiểu, số học sinh tham gia đã tăng từ 300.000 đầu những năm 2000 lên hơn 2,8 triệu vào năm 2024.

Tôi cũng gặp Abu Mian, một cố vấn tuyển sinh đại học chuyên nghiệp. Ông dành hơn sáu giờ xem kỹ chương sách của tôi về quá trình nộp hồ sơ dành cho học sinh dự định vào đại học, chia sẻ các mẹo về thi cử, viết bài luận và giành học bổng.

Cuốn sách còn kể kinh nghiệm của những gia đình khác, mỗi nhà chọn một cách dạy con riêng.

Vì thế, dù sách ra đời từ nghiên cứu và trải nghiệm của tôi, nội dung không chỉ giới hạn trong câu chuyện của tôi. Tôi biết ơn những người đã cùng chia sẻ hiểu biết với cộng đồng giáo dục tại nhà.

Đại Kỷ Nguyên: Ngày càng nhiều người chọn dạy con tại nhà, nhưng nhiều cha mẹ đặc biệt lo ngại giai đoạn trung học. Giai đoạn ấy khác các năm đầu ở điểm nào, và nỗi lo có đáng không?

Bà Kovac: Theo những gì tôi tìm hiểu, giáo dục tại nhà là hình thức giáo dục phát triển nhanh nhất ở Mỹ. Nó không còn là hoạt động bên lề: tốc độ tăng nhanh gấp bảy lần số người theo học trường tư, trong khi số học sinh trường công tiếp tục giảm.

Cùng với sự phát triển ấy là thêm nhiều nguồn lực. Gia đình không phải tự làm mọi thứ. Có nhóm cùng học, hoạt động ngoại khóa, cơ hội lấy tín chỉ qua các kỳ thi AP hay CLEP, lớp trực tuyến, môn học tại cao đẳng cộng đồng hoặc đại học địa phương. Có rất nhiều lựa chọn.

Khi trẻ tự lập hơn, cha mẹ thường đóng vai người tư vấn hoặc điều phối việc học, thay vì là giáo viên chính. Một số người hình dung dạy tại nhà là bê nguyên lớp học về nhà: cha mẹ đứng giảng, con ngồi làm bài trên bàn. Phần lớn gia đình không học như vậy. Việc học sống động, len vào nhiều mặt của đời sống.

Nỗi lo là điều dễ hiểu khi ta thử điều mới. Bậc trung học đem tới câu hỏi và quyết định mới. Nhưng tôi nghĩ nhiều cha mẹ chưa biết hiện nay việc dạy con ở giai đoạn này có thể diễn ra theo những cách nào. Họ có nhiều nguồn lực và cơ hội hơn trước.

Với tôi, những năm trung học đầy tiềm năng và hứng khởi cho cả con lẫn cha mẹ. Các con đủ lớn để cùng đọc những cuốn sách hay, rồi bàn luận bên tách trà hoặc cà phê. Cơ hội trò chuyện sâu sắc luôn hiện diện; ở tuổi này, các con cũng thật thú vị. Đó mới chỉ là một phần nhỏ.

Đại Kỷ Nguyên: Theo bà, lợi ích lớn nhất của dạy con bậc trung học tại nhà là gì? Có điều gì khiến học sinh bất lợi không?

Bà Kovac: Lợi ích lớn nhất là thời gian. Các em có thể theo đuổi việc học nghiêm túc, tình bạn, niềm say mê và định hướng nghề nghiệp mà vẫn có thời gian gắn bó sâu sắc với gia đình.

Tôi cũng yêu thích quyền điều chỉnh việc học theo từng đứa trẻ. Mượn một ý của C.S. Lewis: nếu không hiểu muối dùng để làm gì, ta có thể tưởng nhiệm vụ của nó là khiến mọi món ăn có cùng một vị. Thực ra, muối làm nổi bật hương vị riêng của từng món. Tôi nhìn giáo dục tại nhà tương tự vậy. Trong một nền văn hóa hay đòi hỏi mọi người giống nhau, ta có cơ hội nuôi dưỡng sở thích và năng khiếu riêng của từng con, thay vì bắt tất cả đi cùng một con đường.

Ta thường nghĩ trẻ dễ tổn thương nhất khi còn bé, nhưng tuổi thiếu niên cũng là giai đoạn nhạy cảm. Những thông điệp các em nhận được về chính mình có thể định hình niềm tin các em mang theo tới tuổi trưởng thành, theo hướng tốt hoặc xấu. Dạy tại nhà giúp gia đình có thêm thời gian bên nhau và thêm cơ hội hỗ trợ con hình thành giá trị nền tảng, cảm nhận rõ mình là ai và muốn sống vì điều gì.

Về bất lợi, tôi nghĩ giáo dục tại nhà vừa là cơ hội vừa là trách nhiệm. Nó đòi hỏi sự chủ tâm; chúng ta cần sử dụng cơ hội ấy một cách xứng đáng với con cái.

Đại Kỷ Nguyên: Cha mẹ dạy con tại nhà thường nghi ngờ và lo lắng vì cảm thấy mình phải gánh một trách nhiệm lớn. Bà giữ bình tâm và tự tin bằng cách nào?

Bà Kovac: Một cách là xem lại những giả định mà trước đây tôi từng mặc nhiên chấp nhận. Chẳng hạn, đôi khi người khác hỏi các con tôi: “Thế còn trải nghiệm thời trung học thì sao?” Ở Mỹ, “trải nghiệm trung học” gần như được coi là một nghi thức trưởng thành không thể thiếu.

Tôi đã tìm hiểu sâu lịch sử hình thành hệ thống trường học Mỹ và viết về nó ở chương đầu của cuốn sách. Tôi thấy thú vị khi nhận ra mô hình hiện tại còn tương đối mới, dù ta đã quá quen. Kỳ vọng mọi thiếu niên phải đi qua cùng một mô hình giáo dục là một cách nghĩ của thời hiện đại, và không nhất thiết phải quyết định con đường của từng em.

Đáng chú ý, khi người lớn hỏi về “trải nghiệm trung học”, nhiều người chỉ đang nghĩ tới những sự kiện như dạ hội. Một người bạn từng được dạy ở nhà, thuộc thế hệ đầu tiên, đã nói đại ý: “Tôi đi nhiều nơi trên thế giới cùng cha, có hàng giờ để đọc, tìm hiểu nghề mình thích và sống trong cộng đồng nhiều thế hệ; vậy mà điều bạn lo là tôi bỏ lỡ dạ hội ư?” Thay vì chỉ nghĩ các con đánh mất điều gì, tôi chuyển sang nhìn những gì các con nhận được. Ngày nay, nhiều cộng đồng dạy con tại nhà cũng tổ chức dạ hội riêng.

Nghiên cứu cũng giúp tôi vững tâm. Theo cách tôi đọc các tài liệu, nhìn chung học sinh học tại nhà có thành tích ngang bằng hoặc tốt hơn bạn học theo trường lớp truyền thống trên nhiều thước đo học thuật và ngoài học thuật. Trong bài bình luận trên Wall Street Journal mang tên “What Home-Schoolers Are Doing Right”, Tiến sĩ Brendan Case và Tiến sĩ Ying Chen tóm tắt nghiên cứu của họ, viết rằng những người tốt nghiệp theo hình thức học tại nhà có sức khỏe, hạnh phúc và phẩm chất đạo đức tốt hơn người tốt nghiệp trường công. Đây là nhận định của các tác giả nghiên cứu được bà Kovac dẫn lại.

Hoài nghi có thể xuất hiện trong bất kỳ môi trường giáo dục nào, không riêng dạy tại nhà. Bạn hiểu con mình hơn ai hết và đã là người thầy đầu tiên của con từ khi con đến với gia đình. Với tôi, ý nghĩ ấy rất an ủi.

Đại Kỷ Nguyên: Theo bà, những ngộ nhận lớn nhất về dạy con tại nhà đến hết trung học là gì?

Bà Kovac: Ngộ nhận lâu đời là trẻ học tại nhà yếu kỹ năng giao tiếp xã hội. Trớ trêu thay, nhiều gia đình chọn cách học này chính vì rất quan tâm đến sự phát triển xã hội của con. Một nghiên cứu của Bộ Giáo dục Mỹ cho thấy 83% phụ huynh dạy con tại nhà nói họ lo ngại môi trường ở những trường khác; các mối lo gồm áp lực từ bạn bè, an toàn và văn hóa nhà trường.

Theo bà Kovac, nhiều nghiên cứu đã bác bỏ khuôn mẫu ấy. Dẫn kết quả công trình của mình, hai tiến sĩ Case và Chen viết rằng hình ảnh học sinh tại nhà trong dữ liệu khác với khuôn mẫu một đứa trẻ vụng về trong giao tiếp và thiếu hiểu biết. Theo họ, những em này thường trưởng thành thành người trẻ biết thích nghi, có trách nhiệm và tham gia đời sống xã hội.

Ở tuổi trưởng thành, phần lớn chúng ta sống và làm việc cùng những người thuộc nhiều thế hệ. Trong phần lớn lịch sử nhân loại, thiếu niên cũng thường tiếp xúc với mọi lứa tuổi, chứ không chỉ ở cạnh bạn đồng trang lứa. Theo nghĩa đó, dạy con tại nhà có thể tạo điều kiện cho kiểu quan hệ nhiều thế hệ vốn quen thuộc trong đời sống người lớn.

Một ngộ nhận nữa, nhất là về bậc trung học, liên quan việc vào đại học. Có người tin học sinh tại nhà không thể trúng tuyển; điều này không đúng. Cán bộ tuyển sinh đã quen xem hồ sơ của các em; hình thức học này không còn hiếm. Theo bà Kovac, các nghiên cứu nhìn chung cho thấy học sinh học tại nhà vẫn học tốt ở đại học sau khi được nhận.

Ở chiều ngược lại, có người cho rằng chỉ cần học tại nhà hoặc đi một con đường khác thường là sẽ được các trường danh tiếng trao ngay suất học hay học bổng. Điều đó cũng sai. Các trường cạnh tranh vẫn nhận học sinh học tại nhà, nhưng các em phải chứng minh sự chuẩn bị và thành tích học tập như mọi ứng viên khác.

Đại Kỷ Nguyên: Chiến lược hay triết lý nào quan trọng nhất khi dạy con tại nhà ở bậc trung học?

Bà Kovac: Tôi luôn trở lại nguyên tắc nhìn nhận từng đứa trẻ như một cá thể. Dĩ nhiên có những giá trị ta muốn truyền cho tất cả các con. Nhưng ngoài điều đó, ta có thể điều chỉnh việc học cho phù hợp với con người các em hôm nay và con người các em đang trở thành, thay vì mặc định đứa nào cũng phải học cùng một phương pháp hay theo cùng một lộ trình.

Trong sách, tôi gọi đó là giáo dục “theo con đường của các em”, dựa trên một câu ngạn ngữ khuyên nuôi dạy đứa trẻ theo con đường nó nên đi, hay theo con đường riêng của nó. Một số nhà thần học hiểu câu này vừa là lời kêu gọi dạy đạo đức, vừa là lời nhắc phải chú ý năng khiếu, khó khăn và sự phát triển toàn diện riêng của từng đứa trẻ.

Một niềm vui của việc dạy con tại nhà, và của làm cha mẹ nói chung, là nhận ra thành công không có cùng một hình dạng cho tất cả. Em này chọn đại học truyền thống; em khác muốn khởi nghiệp, học nghề, tập sự, nghệ thuật hoặc một hướng hoàn toàn khác. Thay vì ép con vào khuôn, ta giúp các em tìm và phát triển tài năng của mình.

Đại Kỷ Nguyên: Nếu nhìn lại hành trình đã qua, có điều gì bà muốn làm khác đi?

Bà Kovac: Tôi ước đã biết sớm hơn những cơ hội dành cho thiếu niên, đặc biệt chương trình học song song lấy tín chỉ cao đẳng, khi con cả còn ở trung học. Tôi từng nghĩ mình hiểu các lựa chọn học tập vì tham gia cộng đồng giáo dục tại nhà và bản thân đã trải qua trung học, đại học. Nhưng mọi thứ thay đổi rất nhiều; học sinh ngày nay có các lựa chọn mà trước đây tôi thậm chí không biết tới.

Tôi không biết 34% sinh viên năm nhất vào đại học đã mang theo một dạng tín chỉ cao đẳng. Trong khi 44% sinh viên tốt nghiệp trong bốn năm hoặc ít hơn, phần đông cần năm năm trở lên. Với em dự định học đại học, hiểu các cơ hội này có thể tiết kiệm cả thời gian lẫn tiền bạc. Điều ấy đặc biệt đáng quan tâm khi nợ vay sinh viên ở Mỹ đạt 1.800 tỷ USD, một nửa là nợ của người học bậc cử nhân, theo những số liệu bà Kovac dẫn.

Tất nhiên, trung học cũng là thời điểm tốt để khám phá những con đường không qua đại học. Khi các em trực tiếp tìm hiểu điều mình thích và, quan trọng không kém, điều mình không thích, các em có thể sáng rõ hơn trước những quyết định về tương lai.

Đại Kỷ Nguyên: Bà muốn cha mẹ hiểu thêm điều gì về chuẩn bị đại học hoặc những hướng đi khác sau tốt nghiệp?

Bà Kovac: Học sinh thường quyết định tương lai trước khi hình dung toàn diện cuộc sống mình mong muốn. Chẳng hạn, có người kể với tôi rằng họ được khuyên học ngành tiếng Anh chỉ vì giỏi môn ấy ở phổ thông; người khác giỏi toán nên được khuyên làm kỹ sư. Nhưng giỏi một môn không có nghĩa nó phải trở thành nghề nghiệp. Họ đi tiếp mà chưa thật sự hỏi mình có muốn làm công việc ấy không. Ngược lại, có người nghĩ nên biến thú vui thành nghề, rồi nhận ra khi phải sống bằng nó, niềm vui có thể biến mất.

Những năm trung học là dịp thử nhiều khả năng. Tiến sĩ Abel Gonzales từng khuyên tôi hãy giúp học sinh tới gần nhất có thể với công việc các em muốn làm sau này: đi quan sát người trong nghề, tham gia chương trình cố vấn, thực tập, học vài khóa phù hợp. Hãy tìm điều khiến các em thấy hứng khởi, nhưng cũng tìm điều có thể nuôi sống các em và cuộc sống các em muốn xây dựng.

Đại Kỷ Nguyên: Đây là lúc nhiều phụ huynh đánh giá lại việc học của con. Bà sẽ nói gì với người đang nghĩ tới chuyện ngừng dạy con tại nhà, hoặc người muốn bắt đầu?

Bà Kovac: Dạy con tại nhà là quyết định riêng, phải phù hợp với cả gia đình. Với tôi, quan trọng nhất là quyết định trên cơ sở hiểu biết. Bạn đang từ bỏ điều gì và đón nhận điều gì? Nếu một gia đình định dừng lại, có thể họ thật ra cần thêm hỗ trợ, thêm giao lưu xã hội, hoặc một chương trình học khiến họ hào hứng. Cũng có thể cần đổi nhịp sinh hoạt; một điều chỉnh nhỏ đủ để mọi thứ trở nên khả thi. Tôi muốn tìm đúng điều đang không ổn trước, rồi mới xem đổi môi trường học có giải quyết được không.

Với gia đình đang cân nhắc bắt đầu và mọi người đều đồng thuận, tôi sẽ nhiệt tình nói: Hãy thử! Người thân hoặc bạn bè đôi khi có băn khoăn, nhưng mỗi gia đình chỉ có một cuộc đời để sống và phải chọn điều phù hợp với mình.

Nếu bạn sợ, theo tôi đó cũng là chuyện thường. Nhiều gia đình bước vào với nỗi sợ như khi thử bất kỳ điều gì mới. Nhưng sợ không có nghĩa là không thể làm. Can đảm không phải không có nỗi sợ; can đảm là bước tiếp ngay khi vẫn còn sợ. Tình yêu có thể dẫn dắt nỗi sợ thành lòng can đảm.

Có thể rồi bạn sẽ thấy, như tôi, rằng chọn giáo dục tại nhà là một trong những quyết định tốt đẹp nhất đời mình.

Nguồn: Bài phỏng vấn Rachel Kovac của Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh, xuất bản ngày 8/8/2026. Bản dịch đầy đủ nội dung chính; các nhận định và con số trong lời đáp thuộc về người được phỏng vấn.