Từ bản đúc đến đường kim: Người Anh gìn giữ nghệ thuật Bayeux

Tấm thảm Bayeux đã tạm thời trở lại Anh lần đầu tiên sau hơn 950 năm. Chuyến đi của tác phẩm thêu thế kỷ XI tới London cũng làm nổi bật những bản sao đặc biệt được thực hiện tại Anh.

Khi Bảo tàng Anh tại London mở bán đợt vé đầu tiên cho triển lãm về Bayeux, vé đã hết trong vòng 24 giờ. Bảo tàng dự tính khách dành khoảng 40 phút để xem “Khoản cho mượn lịch sử từ Pháp: Tấm thảm Bayeux”, nhưng thời gian tham quan trung bình vào khoảng 90 phút.

Theo bài viết của Lorraine Ferrier trên The Epoch Times, đợt vé tiếp theo sẽ được mở ngày 21/10/2026. Người chưa đặt được vé có thể tham quan miễn phí qua trải nghiệm trực tuyến về tấm thảm trên website bảo tàng.

Các giám tuyển nhấn mạnh đây là nguồn tư liệu hình ảnh độc đáo về những sự kiện dẫn tới cuộc chinh phục nước Anh của người Norman, một biến cố quan trọng trong lịch sử Anh. Theo cách diễn đạt của các giám tuyển được bài nguồn dẫn lại, nước Anh “không bị chinh phục thành công lần nào nữa” sau biến cố này. Tác phẩm còn là thành tựu nghệ thuật lớn về quy mô và kỹ thuật thủ công.

Một tác phẩm thêu

Phần lớn học giả cho rằng Odo, Giám mục Bayeux và là người em cùng mẹ khác cha của William Nhà Chinh phục, đã đặt làm tác phẩm cho gian giữa Nhà thờ Đức Bà tại Bayeux, Pháp.

Dù mang tên “tấm thảm”, Bayeux thực chất là tranh thêu. Những người thợ Anh đã dùng chỉ len cừu trên chín tấm vải lanh. Màu sắc đến từ thực vật, như lá cây woad tạo màu xanh lam, hoa weld tạo màu vàng và rễ madder tạo màu đỏ. Chỉ với 10 sắc độ cùng bốn kiểu mũi thêu — mũi thân, mũi móc xích, mũi chặn và mũi tách chỉ kép — họ tạo nên câu chuyện đầy chuyển động dài khoảng 224 feet, tương đương 68 m.

Bảo tàng Bayeux nhận xét các thợ thêu đã diễn đạt được chuyển động của đội kỵ binh đang tăng tốc xông trận; màu sắc khác nhau ở chân ngựa còn tạo chiều sâu và kết cấu cho hình ảnh.

Phần lớn tác phẩm thế kỷ XI vẫn giữ được màu, thậm chí bền hơn một số đoạn thêu phục chế thế kỷ XIX đã phai.

Những bản sao của Bayeux

Nếu bắt chước là lời khen chân thành nhất, người Anh đã nhiều lần bày tỏ lòng ngưỡng mộ với Bayeux. Họ tái tạo tác phẩm bằng sáp, hội họa, thạch cao, bản khắc và thêu. Hai công trình sao chép thế kỷ XIX đặc biệt nổi bật.

Năm 1816, Hội Cổ vật London giao họa sĩ chuyên vẽ tư liệu lịch sử Charles Alfred Stothard thực hiện bản vẽ sao chép toàn bộ tác phẩm. James Basire III khắc lại các bản vẽ; Stothard tô màu bằng tay tại Bayeux. Từ năm 1821 đến 1823, Hội xuất bản các bản khắc tô màu trong “Vetusta Monumenta” (Những di tích cổ), tạo bản sao màu đầu tiên của tấm thảm mà công chúng có thể tiếp cận.

Stothard cũng lấy khuôn sáp trực tiếp từ tác phẩm để làm các bản đúc thạch cao tô màu. Ngày nay, cách làm ấy khó có thể chấp nhận và được giới bảo tồn xem là gây tổn hại.

Năm 1878, Bảo tàng Anh mua ba bản đúc của Stothard mô tả những cảnh trong thời gian từ tháng 1 đến tháng 10/1066: cảnh 30 về lễ đăng quang của Harold Godwinson; cảnh 46, Công tước William xứ Normandy được báo vị trí của Harold; và cảnh 48, William mặc áo giáp, cầm giáo.

Millie Horton-Insch, giám tuyển dự án của Bảo tàng Anh, cho biết bộ ba bản đúc gần như đặc biệt chẳng kém nguyên tác. Vì được lấy khuôn trực tiếp từ tấm thảm, chúng lưu giữ kết cấu và hình ảnh khiến Bayeux trở thành một tác phẩm cuốn hút.

Trong khi nguyên tác được trưng bày tại Bảo tàng Anh đến ngày 11/7/2027, các bản đúc của Stothard sẽ tới một số địa điểm tại Vương quốc Anh trong triển lãm “Bayeux vòng quanh nước Anh: Đúc một kiệt tác”.

Điểm dừng đầu tiên là Bảo tàng và Phòng trưng bày Nghệ thuật Hastings, gần chiến trường Hastings. Khách có thể hiểu thêm kỹ thuật chế tác qua việc chạm vào bản sao in 3D của các bản đúc cùng một số chi tiết được thêu tay theo nguyên tác.

“Tấm thảm Bayeux của nước Anh”

Năm 1885, 35 phụ nữ thời Victoria bắt đầu thêu một bản sao Bayeux. Elizabeth Wardle, một thợ thêu thành thạo và là vợ một nhà công nghiệp tơ lụa, dẫn dắt công việc sau khi nghiên cứu nguyên tác tại Bayeux, Pháp. Bảo tàng Reading ở Berkshire sở hữu bản sao này, được gọi là “Tấm thảm Bayeux của nước Anh”.

Họ dựa trên những bức ảnh tô màu bằng tay do Bảo tàng South Kensington tại London, nay là Bảo tàng Victoria và Albert, chụp năm 1872. Wardle cùng nhóm giữ trung thành với ảnh. Trong quá trình tô màu, bảo tàng đã chỉnh những chi tiết bị xem là không phù hợp với quan niệm thời Victoria, vì vậy một số nhân vật trong bản sao được thêm quần lót.

Các phụ nữ hoàn thành công việc trong hơn một năm. Mỗi người thêu tên mình bên dưới cảnh do mình thực hiện.

Theo thông tin trong bài nguồn, triển lãm nguyên tác tại Bảo tàng Anh kéo dài đến 11/7/2027. Triển lãm các bản đúc tại Hastings kéo dài đến 8/11/2026 rồi tới năm địa điểm khác tại Vương quốc Anh. Bản sao của nước Anh được trưng bày thường xuyên tại Bảo tàng Reading.

Tác giả: Lorraine Ferrier. Nguồn: The Epoch Times, đăng ngày 7/10/2026, cập nhật 8/10/2026.

Bối cảnh liên quan: DKN đã giới thiệu thỏa thuận cho mượn tấm thảm Bayeux. Bài này tập trung vào nghệ thuật sao chép, các bản đúc của Stothard và công trình thêu của Wardle cùng các cộng sự.