Trung Quốc đề xuất kiểm soát xuất khẩu 23 công nghệ AI

Bắc Kinh đang cân nhắc bổ sung trí tuệ nhân tạo (AI) và một số công nghệ khác vào danh mục kiểm soát xuất khẩu, nhằm siết kiểm soát ngành công nghiệp chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh với Mỹ.

Bộ Thương mại Trung Quốc công bố kế hoạch ngày 16/10, bao gồm 40 công nghệ thuộc ba nhóm mà Bắc Kinh xem là quan trọng.

Đề xuất xác định 23 công nghệ liên quan đến AI thuộc diện kiểm soát xuất khẩu, trong đó có mô hình AI lớn, tác nhân AI, thiết kế chip AI, cụm máy tính, nhận dạng giọng nói, dịch thuật hiệu năng cao, phát hiện nội dung giả mạo bằng công nghệ deepfake và các công nghệ liên quan đến xâm nhập hệ thống.

Ngoài AI, danh sách còn có năm công nghệ dược sinh học, chẳng hạn liệu pháp tế bào và gene, cùng 12 công nghệ quang điện, bao gồm công nghệ sản xuất polysilicon, một nguyên liệu quan trọng của tấm pin mặt trời.

“Chúng tôi muốn bảo đảm các công nghệ AI vẫn an toàn và có thể kiểm soát”, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc nói trong một tuyên bố riêng ngày 16/10.

Bộ cho biết Trung Quốc đồng thời đưa ra yêu cầu đăng ký tạm thời bao trùm tất cả các công nghệ trong danh sách.

Theo bộ, từ ngày 16/10, nhà xuất khẩu phải đăng ký với cơ quan chức năng nếu dự định chuyển giao sở hữu trí tuệ cho các thực thể ở nước ngoài, cấp phép cho doanh nghiệp nước ngoài sử dụng công nghệ Trung Quốc, hoặc chuyển quyền sở hữu công nghệ Trung Quốc cho bất kỳ bên nước ngoài nào.

Quy định đăng ký tạm thời cũng áp dụng đối với các giao dịch đã bắt đầu nhưng chưa hoàn tất.

Bộ cho biết công nghệ AI đã được đưa vào phạm vi công khai, bao gồm qua dự án mã nguồn mở hoặc bài báo học thuật, sẽ được miễn các hạn chế mới.

Một số công nghệ liên quan đến hoạt động mã nguồn mở và hợp tác quốc tế có thể đủ điều kiện áp dụng thủ tục cấp phép giản lược, nhưng quyết định sẽ tùy thuộc vào hoạt động và công nghệ cụ thể.

Bắc Kinh cho biết triển khai một mô hình AI thuộc diện hạn chế trên máy chủ hoặc hạ tầng ở nước ngoài có thể nằm trong phạm vi kiểm soát xuất khẩu mới. Tuy nhiên, thủ tục cấp phép giản lược có thể được áp dụng nếu việc triển khai diễn ra trên hạ tầng đám mây ở nước ngoài do chính một công ty Trung Quốc sở hữu, hoặc trong những “hoàn cảnh có rủi ro tương đối kiểm soát được” khác.

Ông Lian Jye Su, nhà phân tích trưởng của tập đoàn nghiên cứu và tư vấn công nghệ Omdia, cho rằng động thái này “có thể được xem là phản ứng đối với việc các nước phương Tây đặt ra yêu cầu chủ quyền đối với AI, robot, viễn thông và các công nghệ then chốt khác”. Theo ông, mục đích là quản lý tốt hơn khả năng tiếp cận công nghệ Trung Quốc.

Các công ty khởi nghiệp AI của Trung Quốc vốn đã đối mặt với những hạn chế trong nước ngày càng chặt chẽ, trong lúc chính quyền nước này tìm cách đuổi kịp Mỹ trong cuộc đua AI.

Các lãnh đạo cấp cao và nhân tài công nghệ tại những công ty công nghệ Trung Quốc cho biết họ bị hạn chế đi nước ngoài. Quy định xuất nhập cảnh rộng hơn, có hiệu lực vào giữa tháng 9, trao cho chính quyền quyền ngăn chuyên gia công nghệ thông tin rời khỏi đất nước nếu họ bị xem là mối đe dọa đối với an ninh của ngành công nghiệp hoặc công nghệ chiến lược.

Các nhà phát triển Trung Quốc cũng bị chỉ trích vì sao chép những mô hình AI tiên tiến của Mỹ bằng kỹ thuật gọi là “chưng cất”. Chính phủ và các nghị sĩ Mỹ lâu nay cáo buộc chính quyền Trung Quốc đánh cắp sở hữu trí tuệ và bí quyết kỹ thuật từ các công ty, trường đại học và tổ chức nghiên cứu của Mỹ.

Gần đây, các cơ quan liên bang Mỹ cảnh báo rằng từ năm 2024, sáu công ty AI hàng đầu có trụ sở tại Trung Quốc đã trích xuất có hệ thống những chức năng và năng lực độc quyền của các công ty Mỹ hàng đầu để xây dựng mô hình riêng.

Trong cảnh báo ngày 8/9, Cục Điều tra Liên bang (FBI), Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) và Cơ quan An ninh mạng và An ninh Hạ tầng (CISA) cho biết những hoạt động này “nhiều khả năng diễn ra với sự biết đến của chính phủ Trung Quốc”.

Theo The Epoch Times, ngày 16/10/2026.