Góc nhìn từ WSJ: Dầu mỏ và bài toán thời gian trong đối đầu Mỹ – Iran
Trong bài bình luận trên Wall Street Journal ngày 27/9, cựu Giám đốc CIA David Petraeus cho rằng khả năng đưa dầu từ vùng Vịnh ra thị trường có thể ảnh hưởng đến dư địa hành động của Washington. Các số liệu năng lượng cho thấy sự phục hồi còn nhiều giới hạn.
Ông Petraeus nhìn cuộc đối đầu Mỹ – Iran qua ba yếu tố: tiến triển thực địa, sức chịu đựng của thị trường và thời gian mà giới hoạch định chính sách Mỹ có được. Theo ông, tăng lượng dầu lưu thông và giảm nhu cầu có thể hạ sức ép giá cả, qua đó cải thiện vị thế của Washington. Đây là lập luận của tác giả trong chuyên mục Opinion, không phải thông báo về một thỏa thuận đã đạt được. Bài viết dưới đây đối chiếu góc nhìn ấy với dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA).
Khả năng vận chuyển quan trọng hơn tuyên bố
Bộ dữ liệu an ninh năng lượng EIA công bố tháng 8 cho thấy lượng dầu qua Hormuz giảm từ 21,6 triệu thùng/ngày trong quý IV/2025 xuống 14,9 triệu trong quý I và 4,9 triệu trong quý II/2026. Đây là bình quân theo quý, không phải lưu lượng riêng ngày 28/9. EIA lưu ý tín hiệu nhận dạng tự động của tàu có thể thiếu hoặc bị tắt; số liệu Hormuz năm 2026 thường xuyên được điều chỉnh khi có thông tin tốt hơn. Nguồn: EIA.
Vì vậy, một chuyến tàu đi qua an toàn hay một ngày vận chuyển tăng mạnh chưa đủ chứng minh tuyến hàng hải đã hoạt động bình thường. Khi đánh giá phục hồi, cần so sánh cùng khoảng thời gian, cùng loại hàng và cùng phạm vi địa lý. Lượng hàng qua eo biển, lượng xuất khẩu toàn vùng Vịnh và lượng dầu đến tay khách mua là những chỉ tiêu khác nhau.
Những tuyến thay thế cũng có giới hạn
Trong phân tích ngày 18/9, IEA ghi nhận Hormuz vận chuyển bình quân 7,6 triệu thùng/ngày trong tháng 8, thấp hơn 13,1 triệu so với trước chiến sự. Xuất khẩu qua Yanbu và Fujairah tăng từ 4,1 triệu thùng/ngày tháng 2 lên 7,8 triệu tháng 6, rồi giảm về 5,5 triệu tháng 8. IEA cũng nêu các vụ tấn công khiến đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia ngừng hoạt động đầu tháng 9. Nguồn: IEA, 18/9/2026.
Những con số này cho thấy thị trường có thể thích nghi nhưng việc chuyển tuyến không xóa bỏ rủi ro. Năng lực đường ống, công suất cảng và an toàn hành trình đều là điều kiện để một thùng dầu đến được nơi tiêu thụ. Dầu đã khai thác nhưng chưa thể xuất đi vẫn chưa giải quyết được nhu cầu của nhà máy lọc dầu ở nước nhập khẩu.
Nhu cầu giảm không đồng nghĩa kinh tế khỏe hơn
Báo cáo thị trường dầu tháng 9 của IEA dự báo nhu cầu toàn cầu giảm 2,5 triệu thùng/ngày trong năm 2026; đây là dự báo, có thể thay đổi. Cơ quan này ghi nhận tồn kho dầu quan sát được đã giảm tổng cộng 507 triệu thùng kể từ tháng 2. Báo cáo còn chỉ ra sức ép ở sản phẩm lọc dầu, đặc biệt diesel, có thể gay gắt hơn ở dầu thô. Nguồn: Báo cáo IEA công bố 11/9.
Cần phân biệt tiết kiệm nhiên liệu nhờ hiệu quả tốt hơn với việc tiêu thụ giảm vì giá quá cao hoặc không đủ hàng. Trong trường hợp thứ hai, cân bằng cung – cầu có thể được lập lại bằng việc doanh nghiệp thu hẹp hoạt động và người dân cắt giảm đi lại. Khi ấy, sức ép trên thị trường dầu giảm nhưng tổn thất kinh tế vẫn tồn tại.
Tồn kho cũng không phải nguồn cung có thể kéo dài vô hạn. Vai trò của kho dự trữ là tạo khoảng đệm khi chuỗi cung ứng gián đoạn. Đánh giá hiệu quả ứng phó vì thế cần đồng thời xem lượng tồn kho còn lại và tốc độ rút kho, thay vì chỉ nhìn mức giá trong một phiên giao dịch.
Giảm sức ép có thể bắt đầu từ phía tiêu thụ
Trong báo cáo Sheltering From Oil Shocks công bố tháng 3, IEA đề xuất làm việc từ xa khi phù hợp, tăng sử dụng giao thông công cộng, đi chung xe và vận hành phương tiện tiết kiệm nhiên liệu. Đây là các phương án tùy điều kiện, không phải yêu cầu áp dụng đồng loạt. IEA ước tính thêm ba ngày làm việc từ xa mỗi tuần đối với công việc phù hợp có thể giảm 2–6% lượng dầu dùng cho ô tô ở cấp quốc gia. Nguồn: IEA.
Đối với người lao động phải có mặt tại nhà máy hay cửa hàng, giải pháp làm việc từ xa có ít tác dụng. Điều này đặt ra yêu cầu lựa chọn biện pháp theo khả năng thực tế của từng nhóm, đồng thời tránh chuyển phần lớn chi phí điều chỉnh sang những người ít lựa chọn nhất.
Đọc góc nhìn của Petraeus cùng các dữ liệu trên cho thấy việc giảm tổn thương kinh tế là một phần quan trọng của bài toán đối ngoại. Tuy nhiên, cải thiện dòng dầu không tự động tạo ra kết quả ngoại giao. Những dấu hiệu đáng theo dõi là mức phục hồi vận chuyển được duy trì qua nhiều tuần, khả năng cung ứng nhiên liệu thành phẩm và tình trạng tồn kho. Các chỉ tiêu này giúp đánh giá mức ổn định thực tế của thị trường, thay vì suy diễn từ một biến động ngắn hạn.
Bài phân tích độc lập, tham khảo bình luận của David H. Petraeus trên WSJ và các nguồn dữ liệu dẫn trong bài. Phần tham khảo tài liệu IEA mang giấy phép CC BY 4.0 được diễn giải bằng tiếng Việt.
