Trân trọng bản thân: lời nhắc của Mạnh Tử về việc không tự buông bỏ mình

Trong sách “Mạnh Tử”, thiên “Ly Lâu thượng”, Mạnh Tử nói: “Người tự làm tổn hại mình thì không thể cùng nói những điều hữu ích; người tự buông bỏ mình thì không thể cùng làm nên công việc”.

Ý của câu này là một người tự làm tổn hại mình thì rất khó trao đổi với họ về những đạo lý có ích; còn người cam chịu từ bỏ chính mình thì cũng khó cùng họ hoàn thành một sự nghiệp.

Mạnh Tử giải thích tiếp: “Nhân là nơi ở yên ổn của con người; nghĩa là con đường ngay thẳng của con người”. Nhân là nơi con người an thân, lập mệnh; nghĩa là chính đạo để bước đi trong đời. Từ bỏ nhân nghĩa giống như có nhà mà không muốn ở, có đường mà không chịu đi, thật đáng tiếc.

Đặt vào cuộc sống hôm nay, lời ấy vẫn đáng để chúng ta suy nghĩ.

Như thế nào là thực sự xem nhẹ bản thân?

Trong đời sống, có người rất quan tâm người khác nhìn mình ra sao. Chỉ bị phê bình một chút đã thấy mất mặt; gặp việc không thuận lợi thì muốn trách người khác. Nhưng đến lượt mình làm việc, họ lại không muốn ước thúc lời nói và hành động. Biết rõ có thói quen không tốt mà vẫn buông thả. Lâu dần, điều bị tổn hại chính là thân thể, phẩm cách và uy tín của mình.

Chẳng hạn, có người gặp chuyện phiền lòng thì hút thuốc, uống rượu để giải tỏa, thậm chí thức cả đêm, để thói quen xấu từng chút làm hại cơ thể. Cũng có người thích bàn chuyện tốt xấu của người khác sau lưng, nghĩ vài câu chuyện phiếm chẳng đáng gì; nhưng lời nói làm người khác tổn thương cũng khiến phẩm hạnh của chính mình bị hao tổn.

Những việc ấy tưởng nhỏ, nhưng cho thấy một người có thật sự biết quý mình hay không. Điều đó không chỉ nằm ở mặc đẹp hay sống giàu có, mà còn ở cách đối xử với cơ thể, cách nói năng và làm việc, cũng như cách đối diện với lỗi lầm.

Người xưa nói “tu thân” không phải đòi hỏi con người lúc nào cũng hoàn hảo. Đó là biết mình có thiếu sót và sẵn lòng sửa; biết việc gì không nên làm và giữ được chừng mực. Phạm lỗi không đáng sợ bằng biết rõ mình sai mà không chịu quay lại, thậm chí nghĩ cứ buông xuôi cũng chẳng sao.

Yêu quý bản thân là không dễ dàng từ bỏ mình

Mạnh Tử nói về nhân nghĩa chính là mong con người giữ được gốc rễ của việc làm người. Biết ước thúc lời nói, hành động thì mới dễ cảm thông với người khác; biết quý sinh mệnh và phẩm giá của mình thì mới biết tôn trọng người khác.

Điều đáng suy ngẫm hơn là có những mất mát không thể đo bằng tiền. Gặp lời khuyên thiện ý, nếu tĩnh tâm nghe một chút, có thể ta sẽ bớt đi đường vòng. Đứng trước lợi ích cám dỗ, nếu giữ được lương tri, có thể tránh điều phải hối hận sau này. Ngược lại, nếu luôn để dục vọng riêng và thói quen xấu dẫn dắt, tới khi mất đi rồi mới tỉnh ngộ thì thường đã phải trả giá.

Đọc đoạn lời Mạnh Tử không chỉ để hiểu một đạo lý cổ, mà còn để có thêm sự tự xét mình trong đời sống hằng ngày.

Trân trọng mình không phải ích kỷ. Sửa đổi mình cũng không phải để được người khác khen, mà để sống ngay thẳng và vững vàng hơn. Người có thể không ngừng nhận ra thiếu sót, sẵn lòng sửa lỗi và hướng thiện thì chưa thật sự buông bỏ bản thân.

Đó có lẽ là một lời nhắc Mạnh Tử để lại cho người sau: điều đáng tiếc nhất trong đời không phải nhất thời đi chậm, mà là rõ ràng có đường để đi, lại tự tay từ bỏ việc tiến về phía trước.

Tác giả nguồn: Triệu Tử Hinh. Theo Sound of Hope, ngày 5/10/2026.