Đồ uống dinh dưỡng dành cho bệnh nhân có phù hợp với người khỏe mạnh?

Ở gần quầy vitamin hoặc dược phẩm của hầu hết cửa hàng thực phẩm đều có những dãy chai nhỏ. Bác sĩ khuyên dùng các sản phẩm “bổ sung dinh dưỡng đường uống” này cho người bệnh khó ăn, và bệnh viện cũng sử dụng vì lý do tương tự. Với nhiều năng lượng, vitamin và khoáng chất trong một lượng nhỏ dễ uống, chúng có thể hữu ích, thậm chí cứu sống người bệnh. Đó chính là mục đích khi chúng được tạo ra hơn 50 năm trước.

Từ đó, danh mục sản phẩm ngày càng mở rộng, cũng như nhóm người được tiếp thị. Chính ở điểm này, vấn đề trở nên phức tạp.

Đối với người vẫn ăn uống bình thường, một số công thức có thể giống đồ uống thêm đường, được chế biến nhiều hơn là sản phẩm dinh dưỡng y tế. Sự so sánh còn tùy công thức cụ thể, nhãn thành phần và đối tượng sử dụng.

Các chai ngày càng khó phân biệt khi sản phẩm mới liên tục xuất hiện trên kệ và hoạt động tiếp thị trải từ bệnh nhân đang hồi phục tới người trưởng thành khỏe mạnh.

Hiểu mỗi chai được thiết kế để làm gì, và mình có đúng vấn đề mà nó nhằm giải quyết hay không, có thể giúp người dùng quyết định đồ uống ấy có hữu ích với mình không.

Một hình thức dinh dưỡng mới

Ensure ra mắt năm 1973, là sản phẩm dinh dưỡng y tế đầu tiên cho người trưởng thành của Abbott Laboratories. Sản phẩm được phát triển cho bệnh viện, giúp bác sĩ cung cấp dinh dưỡng cho bệnh nhân không đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng cơ bản.

Các công ty khác tiếp bước. Boost xuất hiện năm 1995 và nay là thương hiệu quen thuộc còn lại. Các nhãn riêng của cửa hàng, trong đó có Equate của Walmart và Kirkland của Costco, cũng có sản phẩm trong nhóm này.

Nhãn dinh dưỡng của những đồ uống ban đầu dành cho bệnh nhân ghi lượng đáng kể đường bổ sung và carbohydrate mà cơ thể nhanh chóng tiêu hóa thành glucose. Những sản phẩm mới hơn giảm năng lượng và tăng protein. Một số vẫn có nhiều đường bổ sung, số khác ít hơn nhiều; hàm lượng chính xác thay đổi theo hương vị và công thức.

Các công ty gọi chúng là “đồ uống dinh dưỡng”, một tên chung cho những sản phẩm có hàm lượng protein, vitamin, carbohydrate và mục đích sử dụng khác nhau.

Ngày nay, Ensure là đồ uống protein chính thức của một giải pickleball chuyên nghiệp và xuất hiện trong quảng cáo có một cựu tiền vệ bóng bầu dục NFL, khác xa khởi đầu là sản phẩm cho bệnh nhân suy dinh dưỡng.

Việc mở rộng từ ứng dụng lâm sàng sang tiếp thị cho người tiêu dùng nói chung từng bị cơ quan quản lý xem xét. Năm 1997, Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) phản đối quảng cáo của Abbott, cho rằng quảng cáo hàm ý bác sĩ rộng rãi khuyên người trưởng thành khỏe mạnh, năng động dùng Ensure để bổ sung hoặc thay thế bữa ăn. FTC cáo buộc Abbott không có đủ bằng chứng cho các tuyên bố ấy. Abbott dàn xếp vụ việc và đồng ý ngừng đưa ra những tuyên bố đó.

Cùng một kệ, nhưng đồ uống rất khác nhau

Phần lớn thương hiệu làm nhiều công thức, từ dinh dưỡng hằng ngày, bổ sung protein tới tăng cân. Một số phiên bản ban đầu có lượng đường tương đương bánh vòng. Chai chứa 15 g đường chiếm khoảng một phần ba giới hạn 50 g mỗi ngày trong khẩu phần 2.000 calo. Những phiên bản khác chú trọng protein và ghi lượng carbohydrate thấp hơn.

Trên kệ, các khác biệt này dễ bị bỏ qua. Học cách đọc nhãn là yếu tố quan trọng để sử dụng có lợi.

Đối với nhiều người cao tuổi khó ăn hoặc bệnh nhân đang hồi phục sau phẫu thuật, bệnh tật, các đồ uống này cung cấp năng lượng và dưỡng chất thiết yếu. Với những người khác, câu chuyện chưa rõ ràng như vậy.

Các nghiên cứu thực sự thử nghiệm điều gì?

Bằng chứng mạnh nhất về các đồ uống này đến từ những nghiên cứu ở nhóm rất khác người khỏe mạnh muốn có bữa sáng tiện lợi. Họ cao tuổi, nằm viện và suy dinh dưỡng, có người chỉ uống được vài ngụm mỗi lần.

Một tổng quan Cochrane công bố tháng 3, gồm hơn 3.300 bệnh nhân như vậy, nhận thấy đồ uống bổ sung dinh dưỡng có thể giảm tử vong: sau khoảng một tháng, giảm khoảng 57 ca trên mỗi 1.000 người được điều trị. Độ chắc chắn của bằng chứng ở mức thấp.

Một trong những thử nghiệm nổi tiếng nhất do Abbott thực hiện. Năm 2016, nhóm nghiên cứu do giáo sư Nicolaas Deutz của Đại học Texas A&M dẫn đầu khảo sát 652 bệnh nhân cao tuổi suy dinh dưỡng đang nằm viện. Họ nhận thấy đồ uống bổ sung không làm giảm khả năng tử vong hoặc tái nhập viện khi hai yếu tố được gộp thành một tiêu chí đánh giá. Tuy nhiên, khi xét riêng tử vong, số người chết trong ba tháng đầu ở nhóm dùng sản phẩm bổ sung chuyên biệt chỉ bằng khoảng một nửa.

Ông Deutz nói với The Epoch Times rằng nghiên cứu sau đó củng cố lập luận cung cấp dinh dưỡng cho người suy dinh dưỡng có thể cứu sống họ. Ông viện dẫn thử nghiệm được tài trợ độc lập tại Thụy Sĩ năm 2019 với khoảng 2.000 bệnh nhân có nguy cơ suy dinh dưỡng nghiêm trọng. Trong 30 ngày, tỷ lệ tử vong ở nhóm ăn suất ăn bệnh viện thông thường là 10%, so với khoảng 7% ở nhóm được cung cấp dinh dưỡng theo nhu cầu riêng; 91% người trong nhóm này nhận đồ uống bổ sung dinh dưỡng.

Ba nghiên cứu thử nghiệm những biện pháp khác nhau, với thế mạnh khác nhau. Tuy vậy, chúng cùng chỉ về một hướng: đối với bệnh nhân không thể ăn đủ, nuôi dưỡng là điều trị.

“Điều đó sẽ cứu sống người bệnh”, ông Deutz nói về cung cấp dinh dưỡng cho người suy dinh dưỡng. “Tôi không nghĩ có điều gì phải nghi ngờ về việc đó.”

Năng lượng bổ sung có nhiệm vụ riêng

Bỏ qua thương hiệu, về mặt y tế, nhóm sản phẩm này dựa vào năng lượng, kể cả những phiên bản được bán vì hàm lượng protein. Một số công thức giàu protein cung cấp 20–30 g protein và 250–350 calo mỗi chai. Chẳng hạn, Ensure Complete có 30 g protein và 350 calo; Boost High Protein có 20 g và 250 calo.

Ông Deutz cho biết protein cũng cần năng lượng để thực hiện chức năng. Với người đang sụt cân và gần như không ăn được, năng lượng và protein bổ sung có nhiệm vụ giúp cơ thể giữ cân nặng và khối cơ.

Wendy Dahl, giáo sư dinh dưỡng kiêm chuyên gia dinh dưỡng có đăng ký hành nghề tại Đại học Florida, nghiên cứu về người cao tuổi, gọi cách tiếp cận này là “ưu tiên thực phẩm”. Bà nói sau bệnh hoặc chấn thương, đồ uống giàu protein có thể phát huy tốt vai trò bổ sung protein. Tuy nhiên, bà nói thêm, nó không nên thay một bữa ăn.

Nếu người đã đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng vẫn dùng các đồ uống ấy cho tiện, cách tiếp cận của bà Dahl đặt ra câu hỏi: chúng sẽ thay thế điều gì? Protein bổ sung riêng lẻ không có nghĩa đồ uống chứa chất xơ và sự đa dạng của một bữa ăn.

Nếu một người không ăn tối, hướng dẫn dinh dưỡng lão khoa khuyên tìm nguyên nhân khiến họ ăn kém, như răng giả không vừa, thuốc làm mất cảm giác ngon miệng, trầm cảm hoặc không có ai ở nhà nấu ăn. Cần xử lý những vấn đề này trước khi bổ sung sản phẩm dinh dưỡng.

Khi bệnh nhân trở thành khách hàng

Khi nhiều phiên bản ra thị trường, đồ uống dinh dưỡng được tiếp thị vượt ra ngoài phòng bệnh. Đợt ra mắt Ensure Max Protein gần đây của Abbott dùng khẩu hiệu “Muscles, the New Flex”, hướng tới người trưởng thành muốn duy trì sức mạnh khi có tuổi.

Abbott và Nestlé Health Science cũng hướng tới người dùng thuốc giảm cân GLP-1, nhóm có thể mất cơ cùng với mỡ. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu được trình bày dưới đây, lợi ích bổ sung đối với người trưởng thành khỏe mạnh vốn đã nhận đủ protein từ thức ăn vẫn chưa chắc chắn.

Ở người cao tuổi khỏe mạnh, nghiên cứu cho thấy protein bổ sung từ đồ uống không cải thiện cơ hay sức mạnh nếu bữa ăn vốn đã đáp ứng đủ nhu cầu. Tổng quan năm 2018 gồm 36 thử nghiệm với hơn 1.600 người cao tuổi không suy yếu nhận thấy protein bổ sung không giúp họ đi nhanh hơn hoặc đứng dậy khỏi ghế dễ hơn. Phần lớn người tham gia vốn đã nhận đủ protein từ thức ăn.

Thử nghiệm kéo dài một năm ở 208 người khỏe mạnh trên 65 tuổi cho kết quả tương tự. Chỉ bổ sung protein không giúp họ khỏe hơn; tập luyện sức mạnh mới đem lại cải thiện.

“Với người trưởng thành khỏe mạnh có thể ăn chế độ bình thường, tôi không thấy lợi ích của sản phẩm bổ sung”, ông Deutz nói. Protein bổ sung có thể đến từ thức ăn hoặc bột whey nếu cần. Ông nói để giữ sức mạnh khi có tuổi, “bạn cần tập thể dục”.

Một người 65 tuổi khỏe mạnh có nên uống sản phẩm này thay bữa sáng? “Không, hoàn toàn không”, bà Dahl trả lời.

Bà Dahl nói bà chưa biết thử nghiệm nào chứng minh Ensure, Boost hay các sản phẩm thương hiệu tương tự cải thiện sức khỏe ở người nhìn chung khỏe mạnh. Sau đó, bà nêu ý kiến về lý do bằng chứng có thể hạn chế: bà cho rằng nghiên cứu ấy chưa được thực hiện, và các công ty có lẽ không muốn theo đuổi nó.

Abbott và Nestlé Health Science không trả lời các câu hỏi về nghiên cứu sản phẩm hiện tại của họ ở người tiêu dùng nhìn chung khỏe mạnh.

Đồ uống thay thế điều gì?

Đồ uống bổ sung dinh dưỡng có thể hữu ích trong hoàn cảnh phù hợp, nhưng vai trò của nó tùy thuộc thứ bị thay thế.

Bà Dahl lấy ví dụ người phụ nữ 65 tuổi hoạt động vừa phải, cần khoảng 1.800 calo mỗi ngày. Khi các bữa ăn đã có đủ protein, rau quả và ngũ cốc nguyên hạt, phần còn lại trong khẩu phần có thể không nhiều. “Vì vậy, nếu uống vài chai loại đồ uống này, có thứ khác đã bị thay thế.”

Bà so sánh với một khẩu phần sữa chua Hy Lạp không đường, mà theo bà có thể cung cấp gấp đôi protein của một trong các đồ uống này nhưng không có đường bổ sung. “Vậy sao không ăn sữa chua Hy Lạp thay vào đó?”, bà hỏi.

Bà cũng nhắc tới sữa chua, trái cây, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt, những thực phẩm có thể cung cấp chất xơ cùng nhiều dưỡng chất có thể không hiện diện trong đồ uống bổ sung.

Theo hệ thống phân loại NOVA do Carlos Monteiro phát triển, những nhà nghiên cứu xếp các sản phẩm này vào nhóm siêu chế biến cho rằng quá trình chế biến có thể tách sản phẩm khỏi chất xơ và những thành phần khác trong thực phẩm nguyên dạng. Chẳng hạn, theo nhãn sản phẩm, Boost Original không có chất xơ.

Phần lớn người trưởng thành vốn chỉ nhận khoảng một nửa lượng chất xơ cần thiết. Thực phẩm nguyên dạng cung cấp chất xơ giúp tiêu hóa chậm hơn và nuôi vi khuẩn đường ruột có lợi; đồ uống không có chất xơ không cung cấp nguồn này.

Các nhà nghiên cứu hệ vi sinh đường ruột mô tả những vi sinh vật này có các chức năng như tạo axit béo chuỗi ngắn, hỗ trợ sức khỏe miễn dịch và có thể giảm viêm.

“Nếu không có gì nuôi hệ vi sinh của họ, nhiều vấn đề có thể xuất hiện”, bà Dahl nói.

Tuy nhiên, bà thận trọng không đưa ra quy tắc áp dụng cho tất cả. Một người hàng xóm của bà ăn bánh vòng vào bữa sáng. Bà cho rằng với người ấy, đồ uống như thế có lẽ tốt hơn bánh vòng, nhưng “chúng ta không thể có một khuyến nghị bao trùm cho tất cả mọi người”.

Trong chai thực sự có gì?

Đồ uống thay thế điều gì là chuyện quan trọng. Thành phần bên trong cũng vậy.

Danh sách thành phần của Boost Original bắt đầu bằng nước, siro glucose và đường, sau đó mới đến protein. “Đó là đồ uống có đường, thế thôi”, bà Dahl nói. “Ít nhất là các phiên bản ban đầu.”

Dòng ghi hàm lượng đường mới kể một phần câu chuyện. Một số công thức dùng maltodextrin, loại tinh bột tinh chế mà bà Dahl mô tả là tinh bột ngô được cắt nhỏ đi một chút. Nó gần như không ngọt, nhưng cơ thể vẫn phân giải thành glucose.

Bà Dahl đọc nhãn Ensure Original Dark Chocolate và tính toán: chai ghi 10 g đường và 32 g carbohydrate, chỉ 2 g trong số đó là chất xơ. Theo bà, khoảng 30 g carbohydrate ấy có thể làm tăng đường huyết, gần gấp ba con số người mua nhìn thấy ở dòng ghi đường.

Các nhãn riêng như Equate và Kirkland cũng có sản phẩm thuộc nhóm này, nhưng công thức thay đổi và cần xem nhãn của từng sản phẩm.

Một số nhãn ghi dầu thực vật như dầu cải hoặc dầu ngô trong nguồn chất béo. Các nhà nghiên cứu có quan điểm khác nhau về cách đánh giá chúng. Theo NOVA, mối quan ngại về siêu chế biến tập trung vào công thức và quy trình tổng thể, không coi bản thân một loại dầu cụ thể vốn có hại. Bà Dahl nói vitamin và khoáng chất bổ sung có thể bù đắp thiếu hụt thực sự, nhưng không thay đổi những thành phần nền của đồ uống.

Barry Popkin, nhà nghiên cứu dinh dưỡng tại Đại học North Carolina, nói với The Epoch Times rằng năng lượng từ đường không nên vượt 10% tổng năng lượng hằng ngày. Ông đánh giá Boost với 15 g đường là có lượng đường rất cao, dựa trên ngưỡng của Tổ chức Y tế Thế giới và các ngưỡng khác.

Đồ uống dinh dưỡng có phải đồ uống có đường?

Khi nghiên cứu đồ uống có đường, các nhà khoa học thường không đưa đồ uống bổ sung dinh dưỡng vào. Vì vậy, các nghiên cứu ấy không chứng minh nhóm bổ sung dinh dưỡng có tác động tương tự lên cơ thể.

Ông Popkin nói việc loại ra phản ánh mục đích sử dụng. Theo ông, nếu Boost cùng những “đồ uống dinh dưỡng” khác không bị gọi là đồ uống có đường, đó là vì chúng phục vụ chức năng khác; giống sữa công thức cho trẻ nhỏ, nhóm này thường được để riêng vì vai trò giải quyết nhu cầu dinh dưỡng của người cao tuổi.

Tuy nhiên, ông cho rằng việc không xếp những công thức nhiều đường này vào nhóm đồ uống có đường có thể hợp lý với bệnh nhân thiếu dinh dưỡng, nhưng không hợp lý với những người khác.

Khi các đồ uống được tiếp thị cho nhóm dân số rộng hơn nhiều, tác động tổng thể của chúng vì thế đặt ra câu hỏi.

Đồ uống có đường được ghi nhận có liên hệ với tỷ lệ tiểu đường type 2 và bệnh tim cao hơn. Những nghiên cứu đó không thử nghiệm đồ uống bổ sung dinh dưỡng tăng cường vi chất; nhiều nghiên cứu cũng loại cả đồ uống từ sữa có thêm đường.

Tùy nhu cầu dinh dưỡng, người dùng có thể tìm thấy lựa chọn ít đường bổ sung, ít carbohydrate tinh chế hoặc nguồn chất béo khác. Tuy nhiên, lựa chọn phù hợp tùy nhãn và bối cảnh y tế. Với người tiêu dùng thông thường, công thức giàu năng lượng có thể góp phần tăng cân nếu bổ sung năng lượng vượt nhu cầu hằng ngày.

Trong một số hoàn cảnh như ở bệnh viện, tăng cân là điều mong muốn. Điều đó cũng có thể đúng với người cao tuổi không còn nấu ăn và cần dinh dưỡng thiết yếu. Với người vốn đã nhận đủ dinh dưỡng từ các bữa ăn, thay bữa ăn đa dạng bằng đồ uống như vậy nhiều khả năng làm giảm chất lượng dinh dưỡng.

Theo Sheramy Tsai, The Epoch Times.