Thứ Ba, 17.11.2026Tiếng Việt / Hoa Kỳ
Giới thiệu
DKN.TVĐại Kỷ Nguyên — Mang đến giá trị cuộc sống
Nghệ thuật

John Keats viết về niềm vui và nỗi sầu trong cùng một khoảnh khắc

Qua bài Ode on Melancholy, nhà thơ John Keats nhìn vào vẻ đẹp của những điều chóng tàn và nỗi buồn đi cùng niềm vui.

Tuệ Minh ·
Minh họa hoa hồng và mẫu đơn đọng mưa, lấy cảm hứng từ bài thơ của John Keats
Ảnh minh hoạ

Nhà thơ Anh John Keats (1795–1821) qua đời vì bệnh lao khi mới 25 tuổi. Đời ngắn, trải qua nhiều mất mát, ông viết về vẻ đẹp với sự nhạy cảm trước cả vui sướng lẫn đau buồn. Trong bài bình thơ đăng trên The Epoch Times, Walker Larson đọc Ode on Melancholy như một cách Keats tìm hiểu vì sao hạnh phúc và nỗi sầu có thể đến cùng lúc.

Hai cách đi tìm nỗi sầu

Larson nhận ra hai mạch chạy song song trong bài thơ. Người nói chỉ cách đối diện một cơn u sầu, đồng thời chỉ đường đi tìm Nỗi Sầu, được nhân cách hóa như một vị thần. Câu mở đầu với tiếng “No” (Không) lặp lại như thể cuộc trò chuyện đã bắt đầu từ trước. Larson nghe trong những âm kéo dài ấy một tiếng rên khẽ.

Khổ đầu gọi tên Lethe, dòng sông quên lãng ở cõi âm trong thần thoại Hy Lạp, rồi đến những cây có độc như ô đầu, một loài cà dại có độc và thủy tùng. Bọ, bướm đêm và cú gợi bóng tối. Proserpine là nữ thần của cõi âm trong truyền thống Hy–La. Psyche, tên mang nghĩa “linh hồn”, cũng từng xuống cõi ấy để gặp bà. Larson cho rằng chuỗi hình tượng có thể gợi cái chết, sự mê muội hoặc cả hai. Người nói ngăn người nghe tìm quên lãng vì bóng tối sẽ nhấn chìm nỗi đau của một tâm hồn vẫn còn tỉnh thức.

Larson liên hệ với Ode to a Nightingale. Nếu chết, người nghe sẽ mất cả tiếng hót tuyệt đẹp. Trong Ode on Melancholy, nếu mất ý thức, họ cũng mất cơ hội hiểu chính nỗi sầu. Theo cách đọc của Larson, vui và buồn cùng tồn tại trong một đời sống. Đánh mất khả năng cảm nhận nỗi buồn cũng làm nghèo đi khả năng cảm nhận niềm vui.

Vẻ đẹp một buổi sáng

Larson nhắc đến phân tích năm 1966 của nhà nghiên cứu Barbara Herrnstein Smith. Bà cho rằng nỗi sầu đích thực nảy sinh khi con người ý thức sâu sắc về vẻ đẹp và thật sự dự phần vào niềm vui. Nỗi sầu và Vẻ đẹp cùng ngự trong “ngôi đền của hoan lạc”. Khi nhìn điều đẹp đẽ, ta cũng nhận ra rằng có lúc nó sẽ qua đi. Dấu gạch ngang đột ngột trong câu nói Nỗi Sầu ở cùng Vẻ đẹp, vẻ đẹp rồi phải chết, gợi Larson liên tưởng tới cách cái chết ngắt ngang sự sống, cũng như Pluto đưa Proserpine xuống cõi âm.

Khổ thứ hai gợi những hình ảnh cụ thể khi cơn sầu đổ xuống như mây mưa. Một bông hồng buổi sớm, sắc cầu vồng trên ngọn sóng mặn, những đóa mẫu đơn tròn đầy, ánh mắt người yêu trong lúc giận. Larson chú ý đến âm kéo dài và từ deep lặp lại ở cuối khổ. Nhịp câu chậm xuống và dịu lại sau những cảm xúc dồn dập. Việc chăm chú nhìn những vật dễ tàn mở ra một cách đi qua nỗi buồn bằng sự tỉnh thức.

Có phải Keats say mê u sầu?

Một số người đọc thấy trong bài thơ sự đắm chìm vào cảm xúc mang màu sắc lãng mạn, đôi lúc gần với tự thương mình. Larson thừa nhận cách đọc ấy có căn cứ. Ông nhắc rằng bản thảo từng có thêm một khổ mở đầu, trong đó những hình ảnh rùng rợn vẽ cảnh đi tìm Nỗi Sầu như một sinh thể thần thoại. Ngay cả ở phiên bản đó, người nói vẫn hướng người nghe về những điều có ánh sáng.

Nhà nghiên cứu văn học Oliver Tearle, được Larson dẫn lại, xem đây là nét gần với thái độ khắc kỷ của Keats. Con người có thể đi qua cơn u sầu, dùng nó để ý thức rằng mọi niềm vui đều hữu hạn, từ đó trân trọng niềm vui khi còn có thể. Với Larson, sự căng thẳng giữa thần thoại và tâm lý, giữa giọng than và vẻ đẹp của hình ảnh, khiến bài thơ còn đáng để đọc. Nó chạm vào kinh nghiệm có khi vui và buồn cùng hiện diện trong một khoảnh khắc.

Nguồn: Walker Larson, The Epoch Times. Có thể đọc nguyên văn bài thơ của John Keats tại Academy of American Poets.

DKN.TV

Tìm kiếm trên DKN