Đọc trọn sách khó: vì sao sức bền đọc cần được rèn từ sớm?

Đọc trọn một cuốn sách khó đòi hỏi thời gian, vốn từ và sức bền chú ý. Trong một bài viết về giáo dục ngôn ngữ, tác giả Jeff Minick cho rằng những năng lực ấy chỉ hình thành khi người trẻ có cơ hội đọc sách thường xuyên và kiên trì với văn bản thử thách mình.

Trên The Epoch Times, Minick mở đầu bằng câu chuyện một sinh viên gặp khó khi đọc tiểu thuyết A Clockwork Orange của Anthony Burgess và muốn dùng ChatGPT để “dịch” nó. Tác phẩm dùng tiếng Anh đan xen tiếng Nga và tiếng lóng do nhà văn tạo ra, nên trở ngại ấy không tự nó chứng minh người học thiếu khả năng đọc. Tác giả dùng ví dụ để đặt câu hỏi rộng hơn: trường học đang giúp học sinh làm quen với văn bản dài và phức tạp đến đâu?

Không chỉ do màn hình

Minick dẫn bài viết của sinh viên Harvard Ellie Guo trên Harvard Independent. Theo Guo, màn hình có thể góp phần làm thời gian chú ý ngắn đi và giảm hứng thú đọc, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Những yếu tố khác mà tác giả nêu gồm phương pháp dạy đọc whole language (học từ trong ngữ cảnh) thay cho dạy quan hệ chữ–âm (phonics); xu hướng trong chuẩn Common Core ưu tiên văn bản phi hư cấu, giảm truyện, tiểu thuyết và thơ; thói quen dùng bản tóm tắt kiểu Cliff Notes để khỏi đọc tác phẩm; cùng việc trường học dùng nhiều đoạn văn ngắn thay cho sách trọn vẹn. Đây là lập luận của bài viết về bối cảnh Mỹ, không phải kết luận nhân quả đã được kiểm chứng cho từng trường.

Đó là đánh giá của Guo và Minick, không phải kết luận rằng mọi học sinh hoặc mọi trường đều đang giảm năng lực đọc. Guo đề xuất xây dựng lại văn hóa đọc bằng nỗ lực chung của trường học, giáo viên và cha mẹ. Trong cách nhìn của cô, người học cần thật sự làm các bài đọc thay vì chỉ dựa vào bản lược thuật để vượt qua một bài kiểm tra.

Kiên trì với tác phẩm khó

Ví dụ thứ hai Minick nêu là Julia James Davis, người làm nội dung về nghệ thuật và vẻ đẹp truyền thống trên nền tảng The War on Beauty. Cô từng học tại một trường dự bị đại học có chất lượng cao và tốt nghiệp loại danh dự ngành lịch sử nghệ thuật tại Đại học Nam California. Cô từng quan tâm nghệ thuật hiện đại và hậu hiện đại, rồi thay đổi cách nhìn trong thời kỳ đại dịch COVID-19, trở thành người bảo vệ vai trò của vẻ đẹp trong kiến trúc, trang phục và đời sống. Dù có nền tảng học vấn ấy, Davis kể cô vẫn thấy khó khi đọc tác phẩm cũ của Thomas Carlyle. Cuốn Past and Present xuất bản năm 1843 khiến cô mất khoảng bảy tuần để đọc hết.

Davis không vì vậy gác sách lại. Cô kể có câu phải đọc tới năm lần mới hiểu, ghi ra những từ chưa biết và tìm cách nắm các sắc thái ý nghĩa, điển cố văn học trong lối viết khác với văn bản ngắn quen thuộc trên màn hình. Minick xem đó là điểm phân biệt giữa một người đã có thói quen đọc bền bỉ và người chỉ quen lướt qua những đoạn dễ tiếp nhận.

Theo lập luận của tác giả, kỹ năng đi vào một cuốn sách cũ hay dài không xuất hiện sau vài mẹo đọc nhanh. Nó được tích lũy qua nhiều năm đọc, gặp từ mới, theo dõi mạch lập luận và học cách hiểu những ám chỉ văn hóa. Guo khuyến khích sinh viên đọc không chỉ để qua kỳ thi, mà để tham gia một truyền thống trí tuệ lâu dài. Davis cũng coi văn bản cũ là một con đường nối hiện tại với tri thức và vẻ đẹp của quá khứ.

Tác giả bài gốc: Jeff Minick. Nguồn: The Epoch Times, 24/8/2026. Đây là bài quan điểm về việc đọc trong giáo dục, không phải báo cáo đo lường tỷ lệ biết chữ mới.