“Hãy hạnh phúc”: Nỗi buồn sau bản Nocturne giọng Mi giáng trưởng của Chopin

“Soyez heureuse” — “Hãy hạnh phúc”. Frédéric Chopin viết những lời ấy trong album của Maria Wodzińska, bên dưới phần chép tay giai điệu mở đầu bản Nocturne giọng Mi giáng trưởng. Cũng như âm nhạc của ông, nét chữ Chopin nhỏ nhắn, cẩn trọng; vẻ đẹp nằm trong sự chân thành e ấp.

Wodzińska từng là vị hôn thê của Chopin, nhưng hai người không trở thành vợ chồng. Trong những năm đầu tìm hiểu, nhà soạn nhạc 25 tuổi chép cho cô ba ô nhịp đầu của bản dạ khúc đã xuất bản, kèm lời nhắn giản đơn ấy.

Đến năm 1837, một năm sau lời cầu hôn, Chopin gom toàn bộ thư từ trao đổi với Wodzińska và gia đình cô, buộc lại bằng một chiếc nơ rồi ghi lên tập thư: “Những nỗi buồn của tôi”.

Bậc thầy của những tác phẩm nhỏ

Đầu thế kỷ XIX là buổi bình minh của những nghệ sĩ piano bậc thầy. Những đòi hỏi của Beethoven về một nhạc cụ có thể diễn tả sức mạnh nghệ thuật mãnh liệt đã thúc đẩy piano phát triển.

Khi phong trào Lãng mạn nở rộ, âm vực piano đã rộng hơn, sắc thái cường độ và màu âm phong phú hơn, bàn đạp duy trì âm trở nên phổ biến. Nhạc cụ có thêm chiều kích của một dàn nhạc, cuốn hút công chúng bằng khả năng biểu đạt.

Chopin cùng Franz Liszt thuộc hàng những nhà soạn nhạc kiêm nghệ sĩ biểu diễn piano hàng đầu. Chopin rất trân trọng người đồng nghiệp: khi được hỏi ai có thể chơi hay hơn mình, ông đáp ngắn gọn: “Liszt có thể”.

Nếu Liszt làm chủ những tác phẩm lớn thì Chopin làm chủ những tác phẩm nhỏ. Âm nhạc của Liszt đòi hỏi kỹ thuật rực rỡ, như chờ đợi những tràng yêu cầu diễn thêm. Chopin lại viết để làm mình hài lòng. Những bản waltz của ông dường như hợp với phòng khách hơn phòng khiêu vũ; giai điệu gần như thích hợp để ngân nga hơn là cất tiếng hát.

Có lẽ chính tính chất thân mật của nocturne đã thu hút Chopin. Thể loại nhạc piano này, do nhà soạn nhạc Ireland John Field phát triển, gồm những tác phẩm một chương lấy cảm hứng từ đêm. Liszt mô tả chúng diễn tả “những giờ phút tâm hồn thoát khỏi mọi lo toan ban ngày, chìm vào suy tưởng về chính mình và bay lên miền trời đầy sao”.

Dưới ngòi bút Chopin, nocturne đạt tới đỉnh cao. Ông sáng tác 21 bản trong suốt cuộc đời, khám phá mặt nội tâm của những đam mê đôi khi quá mãnh liệt trong chủ nghĩa Lãng mạn.

Nocturne số 2 giọng Mi giáng trưởng, Op. 9, số 2

Bản dạ khúc giọng Mi giáng trưởng của Chopin có phần kém may mắn khi bị xem là tác phẩm dành cho người chơi piano nghiệp dư. Giai điệu đơn giản dường như được lặp hơi nhiều. Tuy vậy, dù kỹ thuật không quá khó, tác phẩm vẫn thu hút những nhạc sĩ thành tựu nhất: nhà soạn nhạc Zdzisław Jachimecki gọi đây là “một ví dụ về cảm nhận hiếm có đối với sự thuần khiết trong phong cách”; nghệ sĩ piano Jean-Yves Thibaudet cũng chọn bản này khi được hỏi tác phẩm nào có thể khiến một người yêu nhạc cổ điển.

Nghệ sĩ Arthur Rubinstein để lại một bản thu được tác giả bài viết xem là chuẩn mực. Các mốc thời gian dưới đây tương ứng với bản biểu diễn của Rubinstein được giới thiệu trong bài nguồn.

Tác phẩm có hình thức hai phần với sự trở lại của chất liệu mở đầu: chủ đề đầu bao quanh một phần giữa, trước khi kết thúc bằng coda — phần kết.

Bản nhạc bắt đầu bằng chủ đề bốn ô nhịp: một nốt Si giáng đơn độc rồi nhảy vào hợp âm mở đầu Mi giáng trưởng. Bên dưới, phần đệm tạo nhịp đập giống điệu waltz, dựng nên khung tiết tấu để giai điệu nhảy múa phía trên.

Những biến thể của giai điệu, từ khoảng 00:29, ngày càng nhiều chuyển động nửa cung và nốt trang sức, tạo đường nét uốn lượn, óng ánh và cảm giác tự do gần như ngẫu hứng.

Trong phần giữa, từ 00:59, Chopin khám phá nhiều giọng khác nhau, đan qua vô số sắc thái trong một chuỗi hợp âm khiến người nghe choáng ngợp, rồi cuối cùng trở về Mi giáng trưởng ở khoảng 01:26.

Sau khi trở lại một biến thể của chất liệu mở đầu, phần coda bắt đầu ở khoảng 02:54. Giữa những nét giai điệu đã xuất hiện, Chopin đưa vào nốt cao nhất tác phẩm — Mi giáng ở âm khu cao — phô bày âm vực của piano. Nhưng đoạn cadenza cuối chỉ là bốn nốt được lặp lại. Không phô trương kỹ thuật quá mức, Chopin khép bản dạ khúc bằng sức quyến rũ kín đáo và vẻ lộng lẫy tiết chế.

Tác giả: Tianyue Ma. Dịch từ The Epoch Times, bài ngày 9/10/2026.