Hai tiếng nói của Schumann trong tổ khúc Carnaval

Robert Schumann (1810–1856) là một thi sĩ của piano và ca khúc. Mang tinh thần sáng tạo của thời kỳ Lãng mạn đầu tiên, âm nhạc của ông giàu kịch tính và chất trữ tình. Nhà âm nhạc học Carl Dahlhaus mô tả cách tiếp cận âm nhạc của Schumann là vươn lên “trên cõi tầm thường” bằng đời sống tinh thần và chiều sâu tâm hồn.

Chất thơ ấy vượt ra ngoài ranh giới âm nhạc. Năm 1834, Schumann đồng sáng lập và viết cho Neue Zeitschrift für Musik, tức Tạp chí Âm nhạc Mới, một ấn phẩm bình luận và phê bình những sáng tác mới thời đó. Tờ tạp chí, vẫn tồn tại đến nay, đã đưa những nhà soạn nhạc khi ấy còn chưa nổi tiếng rộng rãi như Frédéric Chopin, Franz Schubert và Johannes Brahms đến với công chúng.

Khác với lối phê bình thông thường, Tạp chí Âm nhạc Mới phân tích âm nhạc thông qua những câu chuyện. Cũng như trong sáng tác, Schumann tránh lối diễn giải khô khan. Đối thoại và tranh luận xuất hiện trên các trang viết, những câu chuyện đầy tưởng tượng thay cho cách điểm bình khuôn mẫu. Nhưng nét độc đáo nhất trong văn phong của ông là sự hiện diện của hai tiếng nói tác giả: “Florestan” và “Eusebius”.

Schumann viết dưới vai hai nhà phê bình hư cấu khác biệt, hai nhân cách nghệ thuật cân bằng giữa sự sôi nổi và trầm tư. Florestan nồng nhiệt đánh giá âm nhạc một cách bộc trực, say mê; Eusebius hướng nội lại suy xét dịu dàng, thận trọng. Sự song hành giữa hướng ngoại và hướng nội tạo nên bầu không khí thảo luận, khiến việc phân tích âm nhạc giống một cuộc trò chuyện giữa bạn bè.

Florestan và Eusebius thường xuyên xuất hiện trong các bài viết của Schumann; âm nhạc của ông cũng nhắc đến những nhân vật nhiều màu sắc này. “Carnaval”, Op. 9, một tác phẩm thời kỳ đầu, là một trong những sáng tác piano độc tấu nổi bật và sinh động nhất. Trong chuỗi tiểu phẩm ngắn ấy, hai phần đã đưa những nhân vật văn chương của ông vào đời sống âm nhạc.

“Carnaval”, Op. 9

Trong bài giới thiệu này, tác giả George Cai chọn bản thu “Carnaval”, Op. 9, do Claudio Arrau trình diễn để người đọc tham khảo.

Theo cách liệt kê của bài gốc, tác phẩm gồm 21 tiểu phẩm, khắc họa một buổi vũ hội hóa trang cầu kỳ trong mùa lễ hội Carnaval. Buổi vui quy tụ nhiều vị khách: những người bạn nhạc sĩ, người vợ tương lai của Schumann, thậm chí những bản ngã nghệ thuật của chính ông. Mỗi tiểu phẩm có một tên gọi; tác phẩm được xây dựng quanh mật mã âm nhạc La – Mi giáng – Đô – Si, tương ứng với các ký hiệu “ASCH” theo cách ghi tên nốt của Đức.

“Carnaval” đã làm thay đổi quan niệm về tổ khúc piano. Mỗi phần như một cuộc khám phá tâm lý bằng âm nhạc, ẩn trong mật mã và biểu tượng. Tiểu phẩm đầu tiên, “I. Préambule”, mở ra bằng những hợp âm vang dội, báo hiệu lễ hội bắt đầu. Mô-típ “ASCH” xuất hiện, gợi đến quê hương của Ernestine von Fricken, người đính hôn với Schumann khi ấy.

Ông cũng nhắc đến những nhân vật khác, trong đó có các nhà soạn nhạc qua những phần mang tên “XII. Chopin” hay “XVII. Intermezzo — Paganini”. Nhưng theo tác giả, hai tiểu phẩm riêng tư nhất chắc chắn là phần thứ năm và thứ sáu của chuỗi, “V. Eusebius” và “VI. Florestan”. Qua những bản ngã nghệ thuật ấy, người nghe có thể nhìn sâu hơn vào tính cách của một trong những nhà soạn nhạc bí ẩn nhất lịch sử.

“V. Eusebius” bắt đầu bằng một giai điệu tinh tế, đung đưa. Tiết tấu và hòa âm như lơ lửng, gần với trạng thái mơ màng. Những nốt nhạc mở ra như thi ca, mỗi câu được đặt để cẩn trọng. Eusebius thể hiện bản ngã dịu dàng và giàu mộng tưởng của hình mẫu nghệ sĩ Lãng mạn.

“VI. Florestan” tiếp nối ngay sau, với một loạt nốt nhạc sôi nổi lập tức tương phản với tiểu phẩm trước. Những câu nhạc điêu luyện, bồng bột dừng lại đột ngột rồi tiếp tục. Hòa âm thay đổi không báo trước; những tia sáng của kỹ thuật piano rực rỡ xuyên suốt tác phẩm. Florestan gợi lên khía cạnh say mê, nồng nhiệt trong âm nhạc Schumann.

George Cai — bài bình giải âm nhạc đăng ngày 6/7/2026, cập nhật ngày 8/7/2026.

Theo The Epoch Times.