Edith Hamilton: Từ hiệu trưởng trường nữ sinh đến học giả cổ điển

Tác giả Dustin Bass, Epoch Times; bài trong loạt chân dung lịch sử.

Hamilton không phải một họ Đức. Edith Hamilton sinh tại Đức chỉ do một sự tình cờ. Mẹ bà, Gertrude, là người New York; cha bà, Montgomery, đến từ Indiana. Hai người gặp nhau tại Đức trong thời Nội chiến Mỹ, sau khi Montgomery từng phục vụ một thời gian ngắn trong quân đội Liên bang miền Bắc.

Họ kết hôn năm 1866. Ngày 12/8/1867, Gertrude sinh con đầu lòng tại một thị trấn gần Dresden. Edith lớn lên trong một gia đình hạnh phúc, tràn đầy không khí học thuật ở Fort Wayne, Indiana. Giống như nơi sinh, thiên hướng nghề nghiệp của bà cũng được tìm thấy tình cờ.

Gia đình Hamilton giàu có đến mức Montgomery không làm nghề nào mà dành thời gian nghiên cứu trong thư viện riêng. Từ năm 1867 đến 1873, họ có bốn người con gái. Cả cha lẫn mẹ đều dành cho con nền giáo dục cổ điển nghiêm ngặt. Năm 1886, gia đình có thêm người con thứ năm, một con trai.

Khi vào trường chính quy lúc 17 tuổi, Edith đã học tiếng Latin, Hy Lạp, Pháp và Đức. Trường nữ sinh Miss Porter ở Connecticut được xem là nơi hoàn thiện việc giáo dục một thiếu nữ. Tuy nhiên, Edith muốn học tiếp và chọn đại học.

Trở thành hiệu trưởng

Năm 1890, bà bắt đầu học tại Bryn Mawr College ở Pennsylvania, một trường khi đó mới thành lập, và lấy bằng cử nhân cùng thạc sĩ về tiếng Hy Lạp, Latin. Năm 1895, bà nhận học bổng Mary E. Garrett European. Nhờ đó, Edith cùng em gái Alice, người sau này trở thành nữ giáo sư tại Harvard, trở lại đất nước nơi bà chào đời và học thêm một năm ở Leipzig và Munich.

Về Mỹ năm 1896, bà nhận vị trí hiệu trưởng Bryn Mawr School tại Baltimore. Trường được lập năm 1885, cùng năm với Bryn Mawr College, để chuẩn bị cho nữ sinh học đại học, đặc biệt những em định theo học Bryn Mawr College.

Hamilton có 26 năm làm hiệu trưởng. Nhưng bà không chỉ sống trong môi trường trường học. Bà đi nhiều nơi trên thế giới, kết bạn với các trí thức đầu thế kỷ XX như Elizabeth King Ellicott và Ezra Pound.

Bà luôn truyền tình yêu các tác phẩm cổ điển cho học sinh. Một lời bà thường nhắc là “Điều tốt đẹp khó đạt được”, một bản dịch thoáng từ Cộng hòa của Plato. Từ tuổi thơ, bà đã hiểu muốn thành công phải tự mình chuyên tâm.

Dẫn nhà thơ Hy Lạp cổ đại Hesiod, bà nói với học sinh rằng trước cánh cổng của sự xuất sắc, các vị thần đã đặt mồ hôi; con đường dài, dốc và gồ ghề lúc đầu, nhưng khi đạt tới đỉnh thì sẽ dễ dàng hơn.

Sau hơn một phần tư thế kỷ ở Bryn Mawr School, bà từ chức. Chính trong thời gian nghỉ hưu, con đường nghề nghiệp thực sự của bà mới bắt đầu.

Khởi đầu muộn một sự nghiệp mới

Năm 1924, Hamilton chuyển tới Gramercy Park, New York, cùng người bạn Doris Fielding Reid. Hai người có quan hệ xã hội rộng, gồm Rosamund Gilder và Dorothea McCollester thuộc tạp chí Theatre Arts Monthly. Sau thời gian tiếp xúc với Hamilton, họ thuyết phục người từng dạy các môn cổ điển viết bài cho tạp chí.

Ngay trước sinh nhật 60 tuổi năm 1927, Hamilton viết bài đầu tiên mang tên “Tragedy” (Bi kịch). Trong khoảng hai năm, bà viết thêm năm bài và dịch “Prometheus” của Aeschylus cho tạp chí. Đó là khởi đầu một nghề nghiệp mới.

Elling Aannestad, biên tập viên tại W.W. Norton, liên hệ và thuyết phục bà viết sách về người Hy Lạp cổ đại. Kết quả là “The Greek Way”, xuất bản năm 1930, được giới phê bình và độc giả đón nhận. Cuốn sách lập tức đưa nữ hiệu trưởng vừa nghỉ hưu vào vị trí một người có thẩm quyền về nghiên cứu cổ điển.

Không lâu sau khi sách ra mắt, bà đi Hy Lạp và Ai Cập để mở rộng hiểu biết về thế giới cổ đại. Trở lại Mỹ, bà viết cuốn thứ hai, “The Roman Way”, xuất bản năm 1932.

Công việc của bà mở rộng từ Hy Lạp và La Mã cổ đại sang Kitô giáo; bà theo Giáo hội Trưởng Lão. Sau cuốn năm 1932, bà viết “The Prophets of Israel” năm 1936, “Witness to the Truth: Christ and His Interpreters” năm 1948 và “Spokesmen for God: The Great Teachers of the Old Testament” năm 1949.

Hy Lạp cổ đại trong thời hiện đại

Hy Lạp cổ đại vẫn là chủ đề chính của bà. Năm 1937, Hamilton công bố bản dịch “Three Greek Plays: Prometheus Bound, Agamemnon, The Trojan Women”. Trong những năm cuối đời, bà cùng Huntington Cairns biên tập “The Collected Dialogues of Plato”.

Tác phẩm nổi tiếng nhất, “Mythology”, xuất bản năm 1942, đã bán hàng triệu bản. Bà đi sâu vào chuyện các vị thần và anh hùng Hy Lạp, La Mã, Bắc Âu, tạo nên một cuốn sách vừa chi tiết vừa dễ tiếp cận về những nền văn minh ấy. “Mythology” gần như ngay lập tức trở thành tác phẩm kinh điển của Mỹ.

Hamilton dùng uy tín của mình để trình bày những quan ngại về thời hiện đại. Bà từng ủng hộ nhiều phong trào tiến bộ vào bước chuyển thế kỷ XX, như quyền bầu cử của phụ nữ, nhưng phản đối phong trào kiêng rượu.

Khi chủ nghĩa cộng sản nổi lên và Chiến tranh Lạnh bắt đầu sau Thế chiến II, bà lên tiếng về nguy cơ của tư tưởng cộng sản, đồng thời cho rằng người Mỹ nên tham khảo Hy Lạp cổ đại để định hướng.

“Hy Lạp chưa bao giờ đánh mất tầm nhìn về mỗi cá nhân, và tôi sợ rằng chúng ta đã mất điều đó”, bà nói. Bà cho rằng điều này khiến mình lo ngại hơn vệ tinh Sputnik và bom nguyên tử. Người Hy Lạp nghĩ mỗi con người đều khác biệt; bà thấy được an ủi bởi dấu vân tay mình khác với bất kỳ ai.

Vinh dự lớn nhất

Để nói rõ hơn mối lo, bà viết “The Echo of Greece” năm 1957, nghiên cứu Athens thế kỷ IV trước Công nguyên, các triết gia xuất sắc và sự trỗi dậy sau đó của Alexander Đại đế. Cuốn sách cảnh báo khả năng quá khứ lặp lại.

Ở tuổi 89, nhà nghiên cứu cổ điển nổi tiếng tiếp tục làm dày thêm công trình học thuật. Không chỉ công chúng Mỹ mà cả người Hy Lạp cũng chú ý. Năm sách xuất bản, chính phủ Hy Lạp mời bà tới Athens, nơi bà được xem vở “Prometheus Bound” của Aeschylus dựa trên bản dịch năm 1937 của mình.

Buổi diễn tại nhà hát Odeon of Herodes Atticus, trên sườn nam Acropolis, được tiếp nối bằng thông báo bà trở thành công dân danh dự Athens. “Tôi là công dân Athens! Tôi là công dân Athens!”, bà hào hứng nói với khán giả. “Đây là thời khắc đáng tự hào nhất trong cả cuộc đời tôi.”

Trong chuyến thăm, bà còn được Vua Paul của Hy Lạp trao Thập tự vàng Huân chương Thiện công, giải thưởng chủ yếu dành cho phụ nữ có thành tích từ thiện hoặc nghệ thuật.

Hamilton vẫn chưa dừng làm việc. Tuyển tập các Đối thoại của Plato xuất bản năm 1961, và bà dự định viết một cuốn sách về Plato. Cũng năm đó, bà bị đột quỵ nặng. Bác sĩ dự đoán bà không thể đi lại hay nói nữa, nhưng quá trình hồi phục của bà đã chứng minh điều ngược lại.

Sau khi hồi phục, bà nói: “Tôi nghĩ tôi có thể hoàn thành cuốn sách về Plato.” Nhưng một tuần sau, ngày 31/5/1963, bà qua đời vì cơn đau tim, hưởng thọ 95 tuổi.

Ngay cả sau khi mất, bà vẫn mang đến cho độc giả suy ngẫm về tầm quan trọng của văn học, triết học từ cổ đại tới hiện đại qua “The Ever-Present Past”, xuất bản năm 1964. Bên cạnh nhiều tác phẩm và thành tựu, bà nhận bằng danh dự của Goucher College, Đại học Rochester, Đại học Pennsylvania và Yale.

Rockford College, nay là đại học, trao bà Huy chương Jane Addams về phục vụ xuất sắc. Năm 1957, cũng là năm nhận danh hiệu công dân Hy Lạp, bà được bầu vào Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Văn chương Mỹ.

Nhà sử học Victoria Houseman viết trong tiểu sử “American Classicist” rằng Hamilton là người diễn giải nổi bật nhất về ý nghĩa của văn hóa Hy Lạp cổ đại với thế giới hiện đại, viết cho những độc giả chưa học tiếng Hy Lạp cổ nhưng muốn hiểu cội rễ văn minh phương Tây.

Nguồn: Epoch Times — The Accidental Rise of the 20th Century’s Greatest Classicist.