Khủng hoảng nợ Baoneng phơi bày rủi ro của mô hình kinh doanh dựa vào quan hệ chính trị ở Trung Quốc

Khủng hoảng nợ của tập đoàn Baoneng do doanh nhân Diêu Chấn Hoa (Yao Zhenhua) điều hành đang đặt thêm sức ép lên hệ thống tài chính Trung Quốc. Ngân hàng Thượng Hải báo cáo lợi nhuận quý III giảm 92,77% so với cùng kỳ năm trước trong lúc tìm cách thu hồi các khoản vay hàng tỷ nhân dân tệ liên quan đến tập đoàn này.

Theo bài viết của The Epoch Times, dẫn thông tin từ Caixin, Baoneng nợ Ngân hàng Thượng Hải ít nhất 12,9 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 1,9 tỷ USD, từ các khoản vay được cấp trong giai đoạn 2018–2020. Dù đã có phán quyết của tòa và thủ tục cưỡng chế thi hành, ngân hàng vẫn khó thu hồi nợ vì không có tài sản sẵn để trả.

Các nhà phân tích được The Epoch Times phỏng vấn xem vụ việc là biểu hiện của rủi ro sâu hơn trong nền kinh tế chịu nhiều định hướng của nhà nước: doanh nghiệp có quan hệ chính trị có thể tích lũy khoản nợ rất lớn, trong khi ngân hàng và chính quyền địa phương phải đối diện hậu quả khi dự án thất bại. Đây là đánh giá của những người được phỏng vấn, không phải kết luận của một cuộc điều tra chính thức về toàn hệ thống.

Từ thương vụ Vanke đến dự án ô tô Qoros

Nhà bình luận thời sự Trung Quốc Vương Hách (Wang He), sống tại Mỹ, nói với The Epoch Times rằng sự nổi lên của những doanh nhân như ông Diêu phản ánh một giai đoạn các công ty sử dụng thị trường vốn và khoản vay có đòn bẩy để giành quyền kiểm soát doanh nghiệp lớn. Ông cho rằng có thể gọi ông Diêu là một “kẻ xông vào” thị trường doanh nghiệp.

Biệt danh này gắn với thương vụ năm 2015, khi Baoneng dùng vốn huy động qua lĩnh vực bảo hiểm để mua lượng lớn cổ phần nhà phát triển bất động sản China Vanke, dẫn tới cuộc tranh giành quyền kiểm soát gây chú ý. Nhà sáng lập Vanke Vương Thạch (Wang Shi) công khai phản đối và nói uy tín tín dụng của Baoneng không đủ.

Sau đó, Baoneng mở rộng sang các ngành khác, trong đó có sản xuất ô tô. Tập đoàn đầu tư ban đầu 6,6 tỷ nhân dân tệ vào Qoros Auto, nhưng dự án không thành công. Theo thông tin truyền thông Trung Quốc Jiemian News được bài nguồn dẫn lại, nhà máy ở Thường Thục cùng các tài sản cốt lõi của Qoros không tìm được người mua trong cuộc đấu giá tư pháp lần thứ hai vào tháng 1/2026.

Ông Vương Hách lập luận rằng hoạt động của những doanh nhân như ông Diêu không tách khỏi hệ thống chính trị. Ông cáo buộc có các thế lực chính trị đứng sau giai đoạn Baoneng phát triển mạnh, thậm chí nêu khả năng doanh nhân là người đại diện cho lợi ích của bên khác. Đây là nhận định và cáo buộc của ông Vương; bài nguồn không đưa ra tài liệu xác định danh tính bên hậu thuẫn.

Ông mô tả môi trường kinh doanh nơi quan hệ chính trị, can thiệp của chính quyền và cơ chế bảo vệ pháp lý yếu có thể tạo điều kiện để một số doanh nhân tích lũy tài sản lớn, đồng thời khiến tổ chức tài chính gánh rủi ro thua lỗ.

Hỗ trợ đầu tư và thay đổi chính sách

Doanh nhân gốc Trung Quốc Tôn Kim Lương (Sun Jinliang), hiện ở Canada và là thành viên hội đồng của Liên minh Bảo vệ Quyền lợi Doanh nhân Tư nhân Trung Quốc, đưa ra một cách giải thích liên quan. Ông nói sự tham gia của chính quyền vào quyết định kinh doanh có thể tạo rủi ro cho doanh nghiệp tư nhân.

Theo ông Tôn, chính quyền địa phương thường khuyến khích đầu tư vào ngành họ coi là chiến lược, phát tín hiệu dự án được hậu thuẫn và thúc đẩy ngân hàng cấp vốn. Nhưng khi chính sách đổi hướng hoặc đầu tư thất bại, cơ quan công quyền có thể phủi trách nhiệm, nói doanh nhân tự quyết định và phải tự gánh rủi ro thị trường.

Trong một video hồi tháng 1, chính ông Diêu cáo buộc quan chức địa phương xử lý tài sản Qoros không đúng cách, định giá thấp công ty và tiến hành cuộc đấu giá tư pháp không phù hợp. Những cáo buộc này là phát biểu của ông Diêu, không phải kết luận đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận trong bài nguồn.

Ông Tôn cảnh báo nợ công, vay nợ doanh nghiệp và nợ xấu ngân hàng tăng cùng lúc có thể kết hợp thành cuộc khủng hoảng tài chính rộng hơn. Đà suy yếu của bất động sản làm giảm khả năng trả nợ của hộ gia đình và doanh nghiệp, đồng thời khiến giá trị tài sản bảo đảm của bên cho vay đi xuống.

Ông Vương cho rằng điều khiến nhà chức trách lo ngại không chỉ là một cá nhân hay một tập đoàn, mà là nguy cơ nhiều vụ đổ vỡ tương tự xuất hiện cùng lúc. Nhận định này là cảnh báo về rủi ro, không đồng nghĩa đã có bằng chứng về một số lượng lớn doanh nghiệp ở tình trạng giống Baoneng.

Nguồn: Michael Zhuang, The Epoch Times, 8/11/2026; bài nguồn dẫn thông tin từ Caixin và Jiemian News. Tang Bing và Yi Ru tham gia thực hiện bài nguồn.