Học giả Đài Loan phân tích biến động chính trị, kinh tế Trung Quốc sau Hội nghị Trung ương 5

Ngày 30/10, Viện Nghiên cứu Chính sách Quốc gia tại Đài Loan tổ chức tọa đàm về Hội nghị Trung ương 5 khóa XX của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), vừa kết thúc ngày 29/10. Theo The Epoch Times, các học giả tham dự phân tích bất ổn chính trị, kinh tế của Trung Quốc, việc chuẩn bị cho Đại hội XXI năm tới và tác động đối với quan hệ hai bờ eo biển. Những đánh giá về quyền lực, nhân sự và triển vọng dưới đây được quy cho từng diễn giả, không phải các kết luận đã được xác nhận về nội bộ Bắc Kinh.

Điền Hoằng Mậu: Bất ổn xã hội khiến Bắc Kinh tăng “duy trì ổn định”

Phát biểu tại tọa đàm, Viện trưởng Điền Hoằng Mậu nói từ Đại hội XX, kinh tế và nhiều lĩnh vực của Trung Quốc đi xuống: bất động sản suy sụp, chính quyền trung ương và địa phương nợ cao, vốn ngoại rút đi, thất nghiệp thanh niên ở mức cao, dân số già hóa và ít trẻ em ra đời. Theo ông, những yếu tố đó tạo bất ổn xã hội, khiến chính quyền phải tăng mạnh biện pháp duy trì ổn định.

Ông cho rằng bốn năm qua nội bộ chính trị Trung Quốc biến động lớn, từ chiến dịch chống tham nhũng quy mô rộng, các đợt chỉnh đốn cấp cao, tới việc nhiều tướng lĩnh lần lượt mất chức, khiến quan chức từ trung ương tới địa phương bất an. Việc hội nghị đặt trọng tâm “quản trị đảng nghiêm ngặt” trong lúc đối diện thách thức lớn, theo ông, báo hiệu có thể còn một đợt thanh trừng khác.

Cố vấn trưởng Trung tâm Nghiên cứu Quan hệ Hai bờ Đại học Đạm Giang Trương Ngũ Nhạc nhận xét hội nghị hiếm khi đặt “quản trị đảng nghiêm ngặt” làm nội dung cốt lõi thay cho sắp xếp nhân sự cấp cao, người kế nhiệm hoặc các thế hệ lãnh đạo. Theo ông, việc bầu bổ sung Trương Thăng Dân vào Bộ Chính trị giữa ba chỗ khuyết là lựa chọn hiếm thấy, chủ yếu vì cơ quan quyền lực này thiếu thành viên có nền tảng quân đội.

Ông Trương cho rằng việc hội nghị xác định Đại hội XXI diễn ra năm tới, mà không nêu tổ chức Hội nghị Trung ương 6 hay 7, là điều chưa thấy trong ba thập niên. Ông nói còn 18 vị trí ủy viên trung ương và 15 vị trí ủy viên dự khuyết bỏ trống, trong khi nhiều nhân sự có nền tảng quân đội bị bỏ qua; theo cách nhìn của ông, quá trình chỉnh đốn quân đội chưa kết thúc.

Giám đốc điều hành Quỹ Hòa bình châu Á–Thái Bình Dương Đổng Lập Văn nói hội nghị chỉ bổ sung Trương Thăng Dân vào Bộ Chính trị và mười ủy viên trung ương. Theo cách thống kê của ông, trong 97 vị trí khuyết chỉ có 11 người được bổ nhiệm; ông gọi đây là biểu hiện cạnh tranh nội bộ và cho rằng ông Tập không thực sự chú trọng bố trí nhân sự.

Ông Đổng nêu ba điểm ông cho là khác thường trong thông cáo. Thứ nhất, cách dùng từ “để nhân dân giám sát chính phủ” và “tự cách mạng” dường như tương ứng với lời kêu gọi trao quyền lại cho người dân trong một thư sinh viên liên danh. Thứ hai, lời thừa nhận quản lý đảng chưa nghiêm, chưa thực chất, chưa hiệu quả cho thấy sự lãnh đạo của ông Tập từng yếu đi. Thứ ba, khẳng định tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức và chế độ lãnh đạo căn bản của đảng không cùng chiều với việc tuyệt đối chấp hành ý chí cá nhân ông Tập. Ông nhận xét những điểm đó mâu thuẫn với đánh giá quyền lực ông Tập đã hoàn toàn vững chắc.

Minh Cư Chính: Nhìn việc chuẩn bị Đại hội XXI qua nhân sự quân đội

Giáo sư danh dự khoa Chính trị Đại học Quốc gia Đài Loan Minh Cư Chính cho rằng hội nghị là bước chuẩn bị cho Đại hội XXI, đòi hỏi sắp xếp kỹ để ông Tập có thể tiếp tục nhiệm kỳ. Ông diễn giải nhu cầu củng cố đường lối và nhân sự như dấu hiệu việc tái nhiệm có khó khăn, và cho rằng ông Tập sẽ chấp nhận chi phí lớn để ổn định, củng cố lãnh đạo sau những vấn đề trong năm qua.

Theo thống kê do ông Minh trình bày, 97 người vắng mặt tại hội nghị, hơn một phần tư số đáng lẽ tham dự. Ông phân nhóm gồm người đã bị chỉnh đốn, đang chờ bị chỉnh đốn, người ở nhà với lý do bệnh tật vì lo ngại bị chỉnh đốn, cùng nhiều dạng người bị ông gọi là “hai mặt”. Ông nói từ Đại hội XX đã có 57 thượng tướng bị tác động bởi các đợt thanh trừng, trong đó 32 người bị điều tra và 25 người mất tích hoặc lâu không xuất hiện; ông đưa ra tỷ lệ 72% đối với tình trạng phạm tội trong Quân ủy Trung ương và cho rằng quân đội thiếu 20 vị trí thượng tướng ba sao, gồm phần lớn tư lệnh và chính ủy quân chủng, hiện do trung tướng quyền nhiệm. Đây là các con số và đánh giá của diễn giả được The Epoch Times dẫn lại.

Ông Minh cho rằng ông Tập từng lấy giải quyết vấn đề Đài Loan làm thành tích cho nhiệm kỳ thứ ba, nhưng chưa có tiến triển nên phải tìm lý do cho nhiệm kỳ thứ tư. Theo ông, lý do đó có thể là quan hệ Mỹ–Trung ổn định và giải quyết được một phần vấn đề Đài Loan. Ông nói Bắc Kinh sử dụng cả sức ép lẫn đàm phán, đã chuẩn bị phương án quản trị Đài Loan; vì vậy, Đài Loan cần đề phòng lực lượng phối hợp từ bên trong.

Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quan hệ Hai bờ Đại học Đạm Giang Hồng Diệu Nam đề nghị theo dõi bốn chỉ dấu trước Đại hội XXI: Quân ủy có khôi phục cơ cấu tập thể trước mốc một trăm năm thành lập quân đội hay không, và người bổ sung chỉ làm nhiệm vụ thi hành hay cùng quyết sách; tỷ lệ cáo buộc mang tính chính trị như “vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật” trong thông báo từng vụ; việc đội ngũ kế nhiệm cấp tỉnh, bộ đã định hình nhưng người kế nhiệm cấp cao nhất chưa xuất hiện; và các bí thư tỉnh mới, những người theo ông có khả năng trở thành ủy viên trung ương Đại hội XXI.

Giáo sư Phạm Thế Bình, Khoa Đông Á Đại học Sư phạm Quốc gia Đài Loan, nhận xét thông cáo hội nghị ít nội dung mới về hai bờ eo biển, chỉ khái quát tiếp tục “làm tốt công tác Hồng Kông, Macau và công tác Đài Loan”. Theo ông, Bắc Kinh quan tâm nhất tới bầu cử địa phương Đài Loan cuối năm vì tác động tới cuộc bầu cử tổng thống năm 2028; kết quả tại Đài Bắc đặc biệt quan trọng.

Ông Phạm đánh giá sự nổi lên của Thẩm Bá Dương thể hiện sự hình thành thế hệ thứ ba trong Đảng Dân tiến và một lực lượng chính trị mới của Đài Loan. Ông dự đoán ngay cả nếu ông Thẩm không đắc cử thị trưởng Đài Bắc, ông vẫn có thể thuận lợi tranh một ghế lập pháp tại Đài Bắc hai năm sau và ảnh hưởng chính trị Đài Loan trong hai thập niên. Đây là nhận định về triển vọng của diễn giả, chưa phải kết quả bầu cử.

Thái Minh Phương: Sức ép thương mại và nhu cầu yếu có thể kéo giảm lợi nhuận

Giáo sư kinh tế Đại học Đạm Giang Thái Minh Phương nói thông cáo không nêu trọng điểm phát triển kinh tế. Theo ông, trước xu hướng tách rời với Mỹ, Bắc Kinh sử dụng sức ép kinh tế; khi thúc đẩy nội nhu không thành công, nước này chuyển sang mở rộng xuất khẩu nhưng gặp phản ứng từ EU và những đối tác khác, rồi gần đây phải nhượng bộ yêu cầu của EU.

Ông dự đoán các nước tiếp tục đáp trả việc bán phá giá, tạo ra tình trạng khối lượng thương mại Trung Quốc tăng nhưng lợi nhuận giảm. Khi các thương hiệu quốc tế dịch chuyển cơ sở sản xuất và chuỗi cung ứng để thích ứng chính sách Mỹ, tỷ trọng sản xuất tại Trung Quốc và kim ngạch xuất sang Mỹ sẽ giảm.

Theo ông Thái, trong lúc nhu cầu hiệu quả tại Trung Quốc chưa được cải thiện nhưng chi phí sản xuất tăng, lợi nhuận doanh nghiệp sẽ giảm; những đơn vị chịu rủi ro kém có thể lỗ nặng hơn, bất lợi cho việc làm. Ông dự báo kinh tế còn đi xuống sau hội nghị và cho rằng Trung Quốc nên khuyến khích vốn ngoại thay vì dùng đe dọa kinh tế.

Phó viện trưởng Quách Dục Nhân phân tích quan hệ Trung–Nhật. Ông nói truyền thông lớn của Nhật tập trung vào quy mô thanh trừng, khả năng uy quyền ông Tập bị tổn hại và khủng hoảng nội bộ. Theo ông, quan hệ hai nước đang đình trệ; Quốc hội Nhật sẽ tiếp tục thảo luận phát triển quân sự, gồm tàu ngầm động lực hạt nhân, trong khi Thủ tướng Takaichi đề cập ghi nhận Lực lượng Phòng vệ trong hiến pháp. Ông cho rằng Bắc Kinh không muốn các diễn biến đó, nhưng quan hệ xấu đi sẽ đem lại thêm lý do để Nhật củng cố lực lượng nhằm đối phó ĐCSTQ.

Kết luận tọa đàm, ông Điền Hoằng Mậu nói chế độ cộng sản đặt ra giới hạn đối với phát triển kinh tế và xã hội Trung Quốc. Theo ông, dù chưa có đội ngũ kế nhiệm rõ ràng, vấn đề thế hệ lãnh đạo tiếp theo là không thể tránh khi sức khỏe ông Tập thường được nhắc tới trong những năm gần đây. Theo ông, khi không tin những người thân cận quanh mình, ông Tập sẽ chuyển sang dựa vào người nhà.

Ông Điền đề nghị Đài Loan phân tích sâu thông điệp “phá thông lệ, tập trung quản trị đảng nghiêm ngặt” để xây dựng biện pháp phòng ngừa về an ninh quốc gia và kinh tế hai bờ. Trong nước cần tăng sức bền xã hội trước hoạt động mặt trận thống nhất và xung đột vùng xám, củng cố phòng vệ địa chính trị; trên bình diện quốc tế cần giữ vững vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng, tăng phối hợp tình báo và chiến lược với Mỹ, Nhật cùng những đối tác khác.

Theo Chung Nguyên, The Epoch Times — bài tường thuật tọa đàm ngày 30/10/2026.