Điều trẻ nhớ về tuổi thơ: Sự hiện diện và gắn bó trong gia đình

Bài viết của Walker Larson, The Epoch Times, ngày 5/11/2026.

Những gì trẻ trải nghiệm và ghi nhớ trong thời thơ ấu ảnh hưởng đến các em trong suốt cuộc đời. Một tổng quan hệ thống năm 2023 gồm 58 nghiên cứu cho thấy trải nghiệm tích cực thời thơ ấu có tương quan với các kết quả thuận lợi hơn về sức khỏe tinh thần, chức năng tâm lý xã hội, sức khỏe thể chất và căng thẳng tâm lý xã hội ở người trưởng thành. Những trải nghiệm tích cực này cũng có liên hệ với thành công học tập cao hơn, cùng những lợi ích xã hội và kinh tế đi kèm.

Tương tự, Nghiên cứu về sự phát triển của người trưởng thành của Harvard — nghiên cứu kéo dài nhất về hạnh phúc con người — cho thấy mức độ bền chặt của các mối quan hệ dự báo sức khỏe và hạnh phúc lâu dài mạnh hơn các yếu tố khác, kể cả tiền bạc, địa vị xã hội và di truyền. Nền tảng cho các mối quan hệ gần gũi suốt đời được đặt từ thời thơ ấu.

Một nền tảng ổn định

Trên nhiều thước đo, tuổi thơ hạnh phúc dẫn đến cuộc sống trưởng thành hạnh phúc và khỏe mạnh hơn. Điều này có thể khiến cha mẹ lo ngại, vì dường như rất nhiều điều phụ thuộc vào chất lượng tuổi thơ họ đem lại cho con. Tuy nhiên, tuổi thơ khó khăn hay những trải nghiệm tiêu cực không định sẵn một cuộc đời trưởng thành khó khăn. Nhiều trẻ vượt qua khó khăn thời thơ ấu và sau đó có cuộc sống hạnh phúc.

Cha mẹ có thể tạo ra những trải nghiệm tích cực và mối quan hệ ấm áp với con như thế nào, để vừa có lợi vừa được con ghi nhớ?

Trước hết, ký ức tuổi thơ hạnh phúc không cần phải “hoàn hảo”. Cory Reid-Vanas, chuyên gia tư vấn hôn nhân và gia đình, người sáng lập Rocky Mountain Counseling Collective, giải thích rằng trẻ hiếm khi lưu giữ ký ức về một chuyến đi được chuẩn bị công phu hay buổi sinh nhật hoàn hảo. Thay vào đó, điều đọng lại là bầu không khí tình cảm: cảm giác an toàn, ấm áp, được tự do nói và được lắng nghe; nhịp sinh hoạt lặp lại trong một gia đình ổn định, hỗ trợ và yêu thương; những trải nghiệm chung và câu chuyện được kể. Đó là những điều nuôi dưỡng ký ức và trải nghiệm có sức định hình một con người.

Điều đọng lại ít liên quan hơn đến một sự kiện cụ thể hay hoạt động được lên kế hoạch hoàn hảo, mà liên quan nhiều hơn đến không khí chung trong nhà và tác động tình cảm tích lũy của nhiều hoạt động, sự kiện khác nhau.

Jordyn Koveleski Gorman, chuyên gia âm ngữ trị liệu nhi khoa và người sáng lập Eat Play Say, nói với The Epoch Times: “Trẻ không nhất thiết nhớ mọi chuyện xảy ra thời thơ ấu, nhưng điều các em thường nhớ nhất liên quan nhiều hơn đến cảm giác mà chuyện đó đem lại, thay vì chính điều đã xảy ra”.

Nhiều ký ức ban đầu mất đi hoặc trở nên lẫn lộn khi hiện tượng quên ký ức tuổi thơ xuất hiện vào khoảng 7 tuổi. Khi ấy, trẻ bắt đầu quên những ký ức sớm nhất. Nhưng sự hiện diện đều đặn của một gương mặt yêu thương, những nếp sinh hoạt quen thuộc và những lần gặp gỡ vui vẻ thường vẫn ở lại, ít nhất dưới dạng ấn tượng tổng thể. Chúng có sức nặng hơn một trải nghiệm riêng lẻ cực kỳ vui sướng hoặc gây xáo trộn trong thời thơ ấu.

Theo Reid-Vanas, ba loại trải nghiệm cụ thể có sức lưu giữ lâu dài: những trải nghiệm định hình liên quan đến quan hệ và cảm giác thuộc về; nếp sinh hoạt và nghi thức gắn kết mọi người, tạo nên bản sắc gia đình; và thời gian ở ngoài thiên nhiên, trải nghiệm thế giới. Những trải nghiệm gắn với sự phát triển bản sắc đặc biệt dễ được nhớ khi trẻ bước vào tuổi thiếu niên và vì vậy có ý nghĩa quan trọng.

Gorman viết rằng những ký ức có sức định hình nhất thuộc về các mối quan hệ và sự kết nối, hơn là hoạt động, kỳ nghỉ, chuyến đi, tiệc tùng hoặc sự kiện chỉ diễn ra một lần. Điều thực sự định hình trẻ là có cha mẹ và những người xung quanh hiện diện trọn vẹn trong cuộc sống của các em.

Điều quyết định là tình yêu thương, không phải tiền bạc

Đây là tin tốt cho những gia đình có điều kiện vật chất ít hơn điều họ mong muốn đem lại cho con. Các chuyến đi hay hoạt động tốn kém không phải cốt lõi của tuổi thơ hạnh phúc. Chất lượng tuổi thơ hoặc sức định hình của ký ức hiếm khi phụ thuộc vào tình hình tài chính gia đình hay số hoạt động ngoại khóa. Hạnh phúc phụ thuộc vào việc trẻ có cảm thấy an toàn, ngôi nhà có giúp các em lấy lại tinh thần, và những người trong cuộc sống có hiện diện, yêu thương, thấu hiểu hay không.

Tuổi thơ hạnh phúc không phải câu chuyện cổ tích, nơi chẳng bao giờ có chuyện sai và cha mẹ không mắc lỗi. Gorman nhấn mạnh rằng vài phút đầu sau khi trẻ thức dậy và vài phút cuối trước giờ ngủ định hình cảm giác an ổn của các em nhiều hơn gần như mọi điều ở giữa. Cha mẹ không cần làm đúng hoàn toàn cả ngày, ngày nào cũng vậy, để con có thể nói: “Con đã có một tuổi thơ tốt đẹp”.

Trải nghiệm thời thơ ấu thường có tác động cả đời. Điều đó nên giúp cha mẹ ý thức về trách nhiệm, đồng thời nhận ra cơ hội trước mắt. Cha mẹ có thể yên tâm rằng không nhất thiết phải có nhiều tiền, nhiều chuyến đi sang trọng, hoặc bảo vệ con khỏi mọi trải nghiệm khó chịu. Điều quan trọng hơn là công việc — đôi khi khó khăn hơn nhiều — ngày này qua ngày khác hiện diện trong đời con một cách ổn định, trấn an, khích lệ và yêu thương.

Nếu làm được điều đó, cả thời thơ ấu sẽ hòa lại thành một ký ức hạnh phúc.

Ghi chú của ban biên tập về bằng chứng nghiên cứu

Các mối liên hệ trong nghiên cứu quan sát không tự chứng minh quan hệ nhân quả hoặc bảo đảm kết quả cho từng trẻ. Tổng quan năm 2023 đúng là tổng hợp 58 nghiên cứu; những kết quả về sự gắn bó nên được đọc theo mức độ liên hệ này. Tài liệu Harvard nhấn mạnh vai trò quan trọng của quan hệ xã hội đối với sức khỏe và hạnh phúc, không có nghĩa quan hệ quyết định mọi yếu tố khác ở mọi người.

Mốc 7 tuổi trong phần tác giả bàn về ký ức là cách diễn đạt khái quát. Nghiên cứu về ký ức tuổi thơ mô tả ký ức tự truyện từ những năm đầu đời thưa dần và thay đổi trong quá trình phát triển; đây không phải thời điểm mọi trẻ đồng loạt bắt đầu quên.

Nguồn: The Epoch Times.