Đạo diễn phim về phong trào Giấy trắng kể lại việc bị thẩm vấn khi về Trung Quốc
Chu Tử Kiệt nói thiết bị và tư liệu bị thu giữ tại Thành Đô năm 2025; anh trở lại Mỹ năm 2026 và đang chuẩn bị trình chiếu một phim tài liệu ngắn.

Trong bài phỏng vấn đăng ngày 20/11/2026 trên Epoch Times, nhà làm phim tài liệu độc lập Chu Tử Kiệt, thuộc thế hệ sinh sau năm 1995, kể lại việc bị thẩm vấn và thu giữ thiết bị sau khi mang về Trung Quốc những tư liệu có cảnh biểu tình trong phong trào Giấy trắng. Hiện ở Los Angeles, anh nói trải nghiệm trở về nước khiến mình có lúc gần suy sụp cả thể chất lẫn tinh thần.
Phóng viên Mã Thượng Ân mở đầu bài viết bằng bối cảnh bốn năm trước: chính sách phòng dịch nghiêm ngặt của chính quyền Trung Quốc khiến nhiều người bị giữ trong các cơ sở cách ly tập trung hoặc trong nhà. Dưới sức ép đó, phong trào Giấy trắng bùng lên tại nhiều địa phương. Theo bài nguồn, sau khi chính quyền nhượng bộ và người dân tạm thoát tình cảnh nguy hiểm, việc truy xét những người liên quan cũng tiếp diễn.
Tư liệu quay ngay trước cổng trường trở thành điều cấm kỵ
Chu Tử Kiệt hiện đang chuẩn bị trình chiếu một phim tài liệu ngắn. Phim mở đầu bằng lời dẫn về “một cơn ác mộng”: trong giấc mơ, “nếu bạn vô tình nói ra tên nhà vua, bạn sẽ biến mất khỏi thế giới”. Sau đó, hình ảnh trở lại tháng 11/2022, trước cổng Đại học Nam California, nơi anh theo học. Các du học sinh Trung Quốc tập trung phản đối chính sách phong tỏa nghiêm ngặt sau vụ hỏa hoạn khiến nhiều người thiệt mạng tại một tòa chung cư ở Urumqi, Tân Cương.
Cuộc biểu tình này cũng xuất hiện trong một phim dài anh thực hiện hai năm trước. Năm 2024, sau khi tốt nghiệp thạc sĩ, anh mang tư liệu hình ảnh và âm thanh về Trung Quốc, thuê nhà ở Thành Đô. Một năm sau, anh chia sẻ bản dựng thô với một số rất ít đồng nghiệp để xin ý kiến về cách kể chuyện. Theo lời anh, một người đi trước trong nghề đã tố giác anh.
Chiều 21/8/2025, có người gõ cửa. Tưởng đồ ăn giao đến, anh mở cửa và thấy hơn chục người xông vào. Anh kể hai người khống chế mình, những người khác lục soát trong hai đến ba giờ. Điện thoại, máy tính, USB, các loại tài liệu cùng bản thân anh bị đưa đến một địa điểm làm việc của chính quyền.
Việc thẩm vấn kéo dài từ buổi chiều đến 3 giờ sáng. Ngoài một hoặc hai cảnh sát, những người còn lại đều mặc thường phục. Từ danh sách tài sản bị tịch thu anh nhận được sau đó, anh cho rằng trong số người đến có cả nhân viên cơ quan quản lý báo chí và xuất bản Thành Đô. “Đêm đầu tiên, thái độ của họ rất hung hăng, đe dọa đủ điều, nói sẽ phạt tù từ ba đến bảy năm”, anh kể. Theo anh, ngay cả khi đi vệ sinh cũng có người đi theo.
Anh nói vì căng thẳng nên dù hơn chục giờ chưa ăn vẫn không thấy đói, nhưng liên tục bị tiêu chảy. Sau này, anh mới nhận ra đó là phản ứng căng thẳng của cơ thể và tinh thần.
Đêm đó, họ cho anh về nhà và yêu cầu hôm sau quay lại. Theo lời anh, nhân viên an ninh cảnh báo: “Muốn chạy ư? Đó là điều ngu ngốc nhất; không chạy được đâu, khắp nơi đều có giám sát!”. Phần lớn tư liệu trong ổ cứng là cuộc sống của ông bà anh sau khi mắc bệnh. Anh cho rằng điều giúp mình chưa vượt qua “lằn ranh đỏ” là bộ phim tài liệu ấy vẫn chưa được công bố.
Trước khi sự việc xảy ra, anh đã nhận lịch ra ngoài quay một bộ phim khác nên sau đó phải vi phạm hợp đồng. Anh ước tính tổng thiệt hại, gồm tiền bồi thường, phí phá hợp đồng thuê nhà, vé máy bay và thiết bị, khoảng 100.000 nhân dân tệ.
Bộ phim chưa được công bố và tài khoản ngân hàng cũng không thể hiện khoản “tài trợ từ nước ngoài”. Anh kể những người thẩm vấn sau đó trả lại điện thoại và giấy tờ tùy thân nhưng chưa kết luận vụ việc. “Thời gian đó, ngày nào tôi cũng gặp ác mộng”, anh nói. Vốn không mập, anh càng gầy đi sau những gì đã trải qua.
Cuối cùng, theo lời Chu Tử Kiệt, chính quyền quyết định không truy tố. Anh kể: “Họ quy là vi phạm quy định sản xuất phát thanh, truyền hình; chưa có ‘long tiêu’, chưa xin phép mà đã quay một phim tài liệu ‘chia rẽ đất nước’, có vấn đề nghiêm trọng về ý thức hệ chính trị”.
Anh cho biết tháng 12 năm đó nhận lại hộ chiếu nhưng vẫn bị giám sát, phải báo cáo khi đi địa phương khác và được thông báo không được xuất cảnh trong hai năm. Anh cũng được nói rằng trong một năm sẽ tiếp tục bị theo dõi chặt chẽ. Anh hạn chế đi lại; để giảm sự đề phòng của chính quyền và chờ sự việc lắng xuống, anh trở về nhà cha mẹ ở Trùng Khánh, đăng ký học nấu ăn và sau bảy tháng nhận chứng chỉ đầu bếp trung cấp.
Anh không dám kể với cha mẹ những gì mình đã trải qua. Cha mẹ nhiều lần tranh cãi gay gắt với anh, cho rằng đã tốn nhiều tiền cho con du học mà khi trở về lại đi học nấu ăn cùng học sinh trường nghề. Họ không biết con trai đang cố giữ kín mình và tìm cơ hội rời đi.
Theo lời kể trong cuộc phỏng vấn, tháng 6/2026, Chu Tử Kiệt phát hiện mình không bị chặn xuất cảnh ở cửa khẩu và nhanh chóng sang Mỹ.
Những người trẻ mà anh tiếp xúc cảm thấy thất vọng
Chu Tử Kiệt tự nhận mình không phải người quá khích, cũng chưa từng đứng ra chống Đảng Cộng sản Trung Quốc; vì vậy, việc bị bộ máy cưỡng chế đối xử như thế hoàn toàn nằm ngoài dự liệu. Anh nói mình chỉ tình cờ gặp các sinh viên biểu tình trước cổng trường. Điều họ quan tâm cũng là điều anh quan tâm, khơi dậy sự chú ý trong công việc làm phim của anh. Vì những tư liệu ấy, anh suýt phải vào tù.
Trong quá trình làm phim tài liệu về phong trào Giấy trắng, anh tiếp xúc với nhiều người tham gia, phần lớn ở Trung Quốc. Họ dùng VPN để vượt tường lửa, tìm hiểu thế giới. Theo anh, khi thấy sinh viên nhiều nước có thể tự do bày tỏ trong khi sinh viên Trung Quốc không có quyền đó, họ cảm thấy thất vọng.
“Khá tuyệt vọng”, anh nói. “Phần lớn bạn bè rơi vào trạng thái u uất vì tình hình chính trị… Còn thay đổi lớn hơn, chúng tôi nghĩ trước hết hãy chăm lo cho bản thân, rồi từ từ chờ đợi”.
Anh cho biết nhiều năm qua đã chú ý đến việc một số nhà báo điều tra trong nước bị đối xử bất công, có người phải lưu vong; sách và phim tài liệu của một số nhà báo kinh tế bị cấm. Anh nói sự kiểm soát ấy khiến mình khó chấp nhận: “Ngay cả khi bạn đã ra nước ngoài, chỉ cần gia đình vẫn ở trong nước, họ vẫn có thể dùng cách ‘liên lụy tinh thần’ rất nguyên thủy để khống chế bạn”.
Anh nhận xét nội dung lịch sử và chính trị mình học ở bậc phổ thông không đầy đủ. “Sau khi lớn lên và tự học bù lịch sử cận đại, bạn phát hiện chính quyền này chủ yếu vận hành dựa vào che giấu và lừa dối; bạn sẽ rất thất vọng, có cảm giác bị lừa”, anh nói. Theo lời anh, những người thẩm vấn cứ nhắc đến phong trào Giấy trắng là nói “thế lực nước ngoài thao túng”, nhắc đến người Tây Tạng và người Duy Ngô Nhĩ là liên hệ với bạo lực, “vì tài liệu nội bộ họ đọc đều giải thích như vậy”.
“Bạn yêu những con người trên mảnh đất này, gồm gia đình, bạn bè, cũng không căm ghét những nhân viên an ninh đã thẩm vấn mình; nhưng bạn sẽ mong họ có cuộc sống tốt hơn, thay vì sống trong môi trường áp lực cao”, Chu Tử Kiệt nói.
Theo Mã Thượng Ân, Epoch Times. Các trải nghiệm và nhận định trong cuộc phỏng vấn trên được quy về lời kể của Chu Tử Kiệt.


