Bản sonata của César Franck từng vang lên trong bóng tối ở Brussels
César Franck viết bản sonata giọng La trưởng làm quà cưới. Trong buổi công diễn đầu tiên ở Brussels, hai nghệ sĩ đã chơi ba chương cuối bằng trí nhớ khi căn phòng chìm vào bóng tối.

Chiều 16/12/1886, tiếng violin và piano vang lên ở phòng trưng bày của Bảo tàng Hội họa Hiện đại ở Brussels. Hai nghệ sĩ sắp giới thiệu bản sonata giọng La trưởng mà César Franck viết tặng nghệ sĩ violin Eugène Ysaÿe nhân dịp cưới. Đến khi ánh sáng tắt dần và họ khó còn nhìn được bản nhạc, khán giả vẫn nán lại nghe.
Buổi diễn tiếp tục khi căn phòng tối dần
Ysaÿe chơi cùng nghệ sĩ piano Marie-Léontine Bordes-Pène. Chương trình kéo dài đến chạng vạng. Theo lời kể của nhạc sĩ Vincent d’Indy, học trò của Franck có mặt trong buổi diễn, đến cuối chương đầu hai nghệ sĩ đã khó đọc được nốt nhạc. Vì căn phòng treo nhiều tranh, họ không được thắp lửa để soi bản nhạc.
Khán giả không muốn chương trình dừng lại. D’Indy kể rằng Ysaÿe gõ vĩ vào giá nhạc, giục tiếp tục. Hai nghệ sĩ chơi ba chương còn lại bằng trí nhớ, trong bóng tối đến mức người nghe hầu như không nhìn thấy họ. Điều khiến d’Indy nhớ mãi là sự mãnh liệt của lối chơi trong hoàn cảnh ấy.
Lời tựa ấn bản của G. Henle Verlag ghi rằng Ysaÿe và Bordes-Pène từng chơi bản sonata trong dịp cưới của ông. Đêm ở Brussels là lần công diễn đầu tiên. Trong thư cảm ơn Franck, Ysaÿe hứa sẽ đem tác phẩm đi biểu diễn ở những nơi tìm được nghệ sĩ piano phù hợp. Ông giữ bản sonata trong tiết mục của mình suốt nhiều năm và giới thiệu nó với thính giả ở nhiều nước. Bản sonata giọng La trưởng ngày nay là một tác phẩm quen thuộc trong tiết mục violin.
Violin và piano chuyền nhau giai điệu
George Cai giới thiệu chương cuối, Allegretto poco mosso, qua bản thu của David Oistrakh và Sviatoslav Richter. Nghe bản trình diễn được bài gốc giới thiệu. Những mốc nghe dưới đây theo bản thu mà bài gốc giới thiệu.
Piano mở đầu bằng một giai điệu sáng. Violin vào sau và lặp lại giai điệu như tiếng vọng, theo lối mô phỏng canon. Nhà nghiên cứu James Harding mô tả nét nhạc này giản dị, trang trọng và có sức cuốn hút nhờ tỷ lệ cân đối. Khoảng 1 phút 27 giây, hai nhạc cụ lặp lại với vai trò đảo ngược, lần này violin dẫn trước. Đến khoảng 2 phút 54 giây, âm nhạc chuyển sang phần mới.
Khi Franck đổi giọng, giai điệu trở lại với vẻ man mác thay cho sự tươi sáng lúc đầu. Khoảng 3 phút 19 giây, piano dồn dập nhắc lại chất liệu từ những chương trước, gợi không khí dữ dội của chương hai. Violin xuất hiện ở cao trào, vút lên trên các nốt liên tiếp của piano.
Đến khoảng 4 phút 20 giây, piano mở đường cho giai điệu đầu trở lại. Hai nhạc cụ từ chỗ cất tiếng riêng dần hòa vào nhau. Một nét láy cao của violin dẫn đến đoạn kết. Theo Cai, Ysaÿe thường nói ông chơi bản sonata này con amore, nghĩa là với tình yêu. Tác phẩm sau này được chuyển soạn cho nhiều nhạc cụ, từ sáo, cello, contrabass, oboe và clarinet đến đại phong cầm với hợp xướng và cả dàn nhạc.


