Henriëtte Ronner-Knip: Những chú mèo có tính cách trong tranh thế kỷ 19

Trong bức De teekenaars (Những người tập vẽ), vài chú mèo con biến một chiếc bàn đầy giấy bút thành nơi vui chơi. Một con lớn hơn ngồi nhìn, mỗi con nhỏ lại bận một việc. Cảnh tượng vừa lộn xộn vừa có nhịp điệu ấy cho thấy điều khiến tranh mèo của Henriëtte Ronner-Knip được yêu thích: bà quan sát từng cử chỉ và trao cho mỗi con vật một tính cách riêng.

Ronner-Knip sinh năm 1821 tại Amsterdam trong một gia đình nghệ sĩ. Cha bà, Joseph August Knip, là họa sĩ phong cảnh. Bà tập chép tranh của cha khi còn nhỏ và học vẽ chính thức với ông từ năm 11 tuổi. Khi thị lực của ông suy giảm rồi mất hẳn, bà dần gánh thêm trách nhiệm kiếm sống bằng hội họa. Việc học vẽ trực tiếp từ mẫu vật giúp bà nhận ra những biến đổi nhỏ trong dáng điệu và nét mặt của động vật. Bà bắt đầu triển lãm từ tuổi thiếu niên và tới khoảng 18 tuổi đã thường xuyên gửi tranh dự triển lãm tại Hà Lan, Đức.

Ban đầu Ronner-Knip vẽ phong cảnh, cảnh sinh hoạt và nhiều loài vật. Từ thập niên 1840, bà chú ý nhiều hơn đến chó, khi ấy thường xuất hiện trong tranh như bạn đồng hành đi săn hoặc động vật lao động. Năm 1850, bà kết hôn với Feico Ronner rồi chuyển tới Brussels, nơi bà sống phần lớn quãng đời còn lại. Khi chồng thường xuyên đau ốm, bà tiếp tục nuôi gia đình sáu con bằng tranh; ông đảm nhiệm việc quản lý công việc của bà. Các gia đình trung lưu và cả người trong hoàng tộc châu Âu đặt bà vẽ chân dung chó.

Theo các câu chuyện được thuật lại trong bài của nhà nghiên cứu mỹ thuật Sarah Isak-Goode trên The Epoch Times, khoảng năm 1870 một con mèo hoang bước vào nhà đã khơi gợi mối quan tâm mới của nữ họa sĩ. Bà quan sát chuyển động, biểu cảm và cách chúng tương tác, rồi dành ngày càng nhiều tranh cho mèo, dù vẫn tiếp tục vẽ chó.

Trong Kittens at Play (1897), năm con mèo con làm đổ giỏ, cào ghế và leo trên vải bọc, bên cạnh một con mèo lớn có vẻ không hài lòng. Ở Onbescheiden (Thiếu ý tứ), những con vật nhỏ tò mò khám phá đồ đạc giữa căn phòng trang trí cầu kỳ. Cái tên bức tranh gợi một lời đùa về phép tắc: sự vô tư của mèo tương phản với chuẩn mực ứng xử nghiêm ngặt của thời Victoria. Các lớp vải, mặt gỗ và đồ nội thất được vẽ kỹ, nhưng sức sống của tranh nằm ở cái nghiêng đầu, đôi tai và hướng nhìn của từng con vật.

Những cảnh có vẻ tự nhiên này được chuẩn bị công phu. Ronner-Knip nghiên cứu mèo sống, đồng thời có lúc làm mẫu giấy với những tư thế cụ thể và sắp chúng cạnh đồ đạc để xây dựng bố cục. Cuối đời bà nuôi cả mèo, chó và một con vẹt. Cách làm ấy giúp bà giữ cảm giác chuyển động đáng tin trong khi vẫn điều khiển được toàn cảnh.

Sự nổi tiếng của tranh mèo cũng phản ánh thay đổi trong đời sống châu Âu thế kỷ 19. Mèo từng chủ yếu được coi là loài bắt chuột bảo vệ nhà cửa, cửa hàng; cùng quá trình đô thị hóa và sự phát triển của tầng lớp trung lưu, chúng ngày càng được xem như bạn đồng hành trong gia đình. Văn học và mỹ thuật cũng dành cho chúng nhiều chỗ hơn.

Tranh Ronner-Knip được trưng bày rộng rãi ở châu Âu. Bà nhận Huân chương Leopold của Bỉ năm 1887 và Huân chương Orange-Nassau của Hà Lan năm 1901; tác phẩm của bà cũng xuất hiện tại Triển lãm Thế giới Chicago năm 1893. Khi chủ nghĩa hiện đại trỗi dậy, một số nhà phê bình coi phong cách truyền thống của bà là bảo thủ, nhưng tài quan sát và kỹ thuật vẽ động vật vẫn tạo nên dấu ấn riêng. Bà qua đời tại Brussels năm 1909. Ngày nay, những con mèo trong tranh còn mở ra một góc nhìn về nội thất gia đình và tình cảm với thú nuôi của thế kỷ 19.

Nguồn: Sarah Isak-Goode, The Epoch Times, 8/11/2026; Dordrechts Museum. Ảnh tác phẩm De teekenaars trên Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.