Tranh thêu tập của phụ nữ Mỹ thời đầu: Từ bài học chữ đến ký ức gia đình

Trước khi các họa sĩ phong cảnh ghi lại những miền đất nước Mỹ trên toan vẽ, nhiều phụ nữ đã tạo nên hình ảnh về nơi họ sống bằng len, lụa, sợi kim loại và bông. Những tấm thêu tập, ban đầu để học chữ và luyện mũi kim, về sau trở thành tác phẩm kể chuyện gia đình, đức tin và khát vọng của người Mỹ thời kỳ đầu.

Từ bài tập đầu đời đến tranh thêu

Trong bài viết trên The Epoch Times, Lorraine Ferrier kể rằng phong cách tranh thêu phong cảnh của Faith Trumbull ở thế kỷ 18 chịu ảnh hưởng từ nghề thêu Anh và cả hội họa châu Âu. Một tấm thêu đặt phía trên lò sưởi năm 1754 của bà có hình cô gái vắt sữa được phỏng theo bản in Hà Lan thế kỷ 17. Em trai bà, John Trumbull, về sau trở thành một họa sĩ quan trọng của Mỹ; ông từng nhớ những tấm thêu treo trong phòng khách của mẹ là một trong những hình ảnh đầu tiên thu hút mình và khiến ông muốn bắt chước.

Nhà văn Nathaniel Hawthorne, trong tiểu thuyết The Marble Faun, cũng nhắc tới việc nhiều phụ nữ luôn có công việc khâu thêu trong tay. Từ những mũi kim ấy, trẻ em gái ở Mỹ thế kỷ 18 và 19 dần học những kỹ năng cần thiết cho đời sống, đồng thời tạo ra vật ghi dấu bước chuyển từ tuổi nhỏ sang trưởng thành.

Khoảng năm, sáu tuổi, các em thường bắt đầu bằng tấm thêu tập cơ bản, hay marking sampler. Trên vải có họa tiết đơn giản, các con số, hai kiểu chữ cái in hoa — nét thẳng và nét viết liền — cùng tên, tuổi và năm hoàn thành của người thêu. Việc làm này giúp các em luyện đọc, đếm và các mũi thêu. Nhiều người chỉ làm loại thêu tập ấy, rồi dùng kỹ năng đã học để đánh dấu đồ vải của gia đình, trang trí quần áo và vật dụng trong nhà.

Con gái trong những gia đình khá giả còn được học loại tranh thêu có hình ảnh tại trường nội trú. Ngoài thêu, chương trình học của họ thường gồm âm nhạc, vẽ, hội họa, khiêu vũ, tiếng Pháp và kiến thức cổ điển. Những tấm thêu phong cảnh, công trình công cộng, câu Kinh Thánh hay lời răn đạo đức vì thế vừa là sản phẩm mỹ thuật vừa cho thấy cách người đương thời nhìn nhận đức tin, phẩm hạnh và giáo dục của phụ nữ.

Câu chuyện đạo đức và mái ấm trong đường kim

Trong tấm thêu năm 1776, cô bé Lucy Low, 12 tuổi, đặt hình Vườn Địa Đàng ở phần dưới, với Adam và Eva mặc trang phục cùng thời cô sống, bên cạnh một câu thơ tôn giáo. Bài viết nhận định sự kết hợp ấy gợi tới hình ảnh Chúa Jesus kết hợp với giáo hội, cho thấy chủ đề Kinh Thánh được diễn đạt như một lời cầu nguyện bằng hình ảnh.

Tại trường của cô Mary Balch ở Providence, Rhode Island, Rebecca Carter hoàn thành tấm thêu công trình của chị gái Anne vào năm 1788. Tác phẩm thể hiện tòa nhà nghị viện bang Rhode Island. Bốn hàng chữ cái in và viết liền nằm ở phía trên; bên dưới là câu nói ca ngợi sự khéo léo và danh tiếng. Người thêu tính thiếu chỗ nên phải chuyển từ cuối của câu lên hàng trên. Khung cảnh còn có cây cỏ, ngựa, hươu, cừu và sóc; hình người nam và nữ xuất hiện trong ba cảnh nhỏ, gợi những giai đoạn tìm hiểu, kết hôn và xây dựng gia đình.

Tranh thêu không chỉ kể chuyện học đường. Phụ nữ còn ghi lại cây phả hệ, lễ tưởng niệm và những biểu tượng của nước cộng hòa Mỹ non trẻ. Tấm Tree of Life do Mary King ở Philadelphia thực hiện năm 1754 dùng lụa, chỉ kim loại và hạt thủy tinh trên nền lụa. Những con vật và cành hoa uốn lượn tạo nên một bố cục mang sắc thái Baroque.

Năm 1823, Mary Danforth thêu tác phẩm tưởng nhớ Enoch H. Long, một cậu bé qua đời khi mới sáu tuổi. Hai cây liễu rủ bao trùm đoàn người đưa tang, từ người nhỏ tuổi nhất tới người đứng đầu gia đình. Dòng chữ trong tác phẩm bày tỏ nỗi đau và ước mong người đã mất được tới nơi an lành. Sau này Danforth kết hôn với một người trong gia đình Long. Tấm thêu cho thấy đường kim có thể lưu lại ký ức riêng tư của một gia đình, không chỉ vẻ đẹp trang trí.

Biểu tượng Tự do và ký ức nước Mỹ thời đầu

Những hình tượng yêu nước, đặc biệt là nhân vật nữ tượng trưng cho Tự do, cũng xuất hiện nhiều trên tranh thêu. Trong các cuộc diễu hành, thiếu nữ đôi khi hóa trang thành Tự do, mang cờ Mỹ hoặc sừng sung túc; một số tác phẩm màu nước cùng chủ đề cũng lưu hành. Tại trường của Abby Wright ở Massachusetts, học sinh Lucinda Hudson thêu một cảnh đồng quê năm 1808, với nhân vật Tự do đứng dưới cây sồi, cầm cờ và bên cạnh sừng đầy trái cây, hoa.

Trong mẫu thêu của Hudson, bông lúa và vòng hoa hồng tạo thành khung bầu dục. Các dải vàng, đỏ và xanh nhạt thay cho màu cờ thông thường; những chấm sẫm đại diện các ngôi sao, tương ứng 17 bang của nước Mỹ năm 1808. Chi tiết ấy cho thấy người thêu không chỉ chép một biểu tượng có sẵn mà còn thể hiện nó bằng chất liệu, màu sắc và khả năng của riêng mình.

Biểu tượng Tự do cũng hiện diện trên tiền xu Mỹ thời kỳ 1795–1808, theo hình vẽ Anne Willing Bingham của họa sĩ Gilbert Stuart. Trong thư gửi Bingham năm 1788, Thomas Jefferson ca ngợi khả năng những phụ nữ Mỹ trân trọng và vun đắp hạnh phúc gia đình. Bài viết của Ferrier đặt các tấm thêu trong bối cảnh ấy: sự gắn kết giữa đời sống thường ngày, lý tưởng đạo đức và hình dung về đất nước.

Trình độ kỹ thuật của các tác phẩm không đồng đều, từ những mũi kim đầu tiên đến bố cục tinh xảo. Từng tấm có thể từng giữ vị trí trang trọng trong một mái nhà; khi đứng cạnh nhau ngày nay, chúng trở thành tư liệu thị giác về người Mỹ thời kỳ đầu và mong ước về một cuộc sống gia đình tốt đẹp. Những tấm vải mong manh sống sót qua nhiều thế hệ cũng giúp người xem hiểu các giá trị mà người tạo ra chúng muốn lưu giữ.

Theo The Epoch Times, gần 100 hiện vật từ hơn 35 bảo tàng và bộ sưu tập tư nhân của Mỹ được giới thiệu trong triển lãm Locating Girlhood: Place and Identity in Early American “Schoolgirl” Art tại American Folk Art Museum ở New York. Thời gian trưng bày được nguồn công bố đến ngày 28/2/2027. Các hiện vật cụ thể được nhắc tới trong bài thuộc nhiều bảo tàng và bộ sưu tập; ảnh minh họa của DKN là hình tạo mới, không mô phỏng một hiện vật nào trong số đó.

Nguồn: Lorraine Ferrier, “Pioneering American Samplers and Pictorial Needlework”, The Epoch Times, 23/10/2026. Bản dịch và biên tập: Tuệ Minh.