Wagashi: Khi bốn mùa Nhật Bản hiện trong một chiếc bánh

Lần đầu nhìn thấy wagashi, nhiều người có thể ngỡ ngàng: đây là món ngọt hay một tác phẩm nghệ thuật nhỏ?

Cánh anh đào khẽ mở trên đầu ngón tay; lá đỏ cuộn sắc thu trong lòng bàn tay; chú thỏ nép bên vầng trăng nhỏ; trên cành mai còn chút tuyết mỏng. Những hình ảnh ấy được thu nhỏ đến kích thước có thể ăn trong một miếng, màu nhẹ như sương sớm nhưng đường nét chuẩn xác như nét vẽ.

Vì sao một chiếc bánh nhỏ có thể giống tác phẩm nghệ thuật? Wagashi không chỉ đẹp mắt. Nó đưa mùa, cây cỏ và thời gian vào những hình dáng có thể thưởng thức bằng vị giác.

Không chỉ là món ngọt

Wagashi là tên gọi chung của bánh truyền thống Nhật Bản. Nguyên liệu chủ yếu gồm gạo, đậu và đường; được hấp, sên, tạo hình và thường xuất hiện trong bữa trà hằng ngày cũng như trong trà lễ.

Wagashi không chỉ theo đuổi vị ngọt đậm mà coi trọng sự tương ứng giữa hình dáng, màu sắc, tên gọi và mùa. Trước khi nếm, người thưởng thức đã có thể cảm nhận mùa bằng mắt và đầu ngón tay.

Khi mùa trở thành chiếc bánh

Mùa xuân, wagashi thường mang sắc hồng nhạt và xanh non. Hoa anh đào được nặn nhẹ nhàng, còn bánh kusamochi đưa hương ngải cứu vào khối bột gạo dẻo.

Mùa hè, hình dáng chuyển sang sự trong suốt và cảm giác chuyển động. Vân nước, hoa bìm bìm, chất bánh bán trong suốt gợi bóng râm buổi chiều và ánh phản chiếu trên mặt nước. Màu sắc thường nhạt hơn, có khi gần như không màu, như làm vơi cái nóng từ thị giác.

Mùa thu, hình ảnh lá đỏ, hạt dẻ và quả hồng xuất hiện thường xuyên hơn. Độ cong của lá, vẻ căng mọng của quả, sắc chuyển từ cam sang đỏ sẫm được thu vào lòng bàn tay, gợi thời điểm gió bắt đầu mát và lá bắt đầu đổi màu.

Mùa đông là tuyết và hoa mai trong giá lạnh. Những lớp trắng và hoa hồng nhạt trên cành mang cảm giác lạnh, yên tĩnh. Wagashi lúc này không tìm sự náo nhiệt mà tạo hình cho sự tĩnh lặng.

Như vậy, đặc trưng của mùa — hoa nở, nước chảy, lá rụng, tuyết đọng — trở thành chất liệu và màu sắc có thể tạo hình.

Nerikiri: Tạo hình từ sự mềm mại

Trong các loại wagashi, nerikiri đặc biệt thích hợp để tạo hoa, lá và con vật nhỏ. Bánh lấy nhân đậu trắng làm nền, thêm đường và lượng chất kết dính phù hợp, sên thành khối dẻo mịn. Thành phẩm có thể nhuộm màu hoặc giữ màu tự nhiên; cảm giác gần với đất nặn mềm nhưng đặc và ổn định hơn.

Nghệ nhân dùng que tre hoặc ngón tay tạo cánh hoa, gân lá, tai và đuôi con vật. Sắc chuyển được hình thành bằng nhào trộn thủ công; đường nét tinh tế có được nhờ điều chỉnh nhiều lần.

Phong cảnh trong tên gọi

Tên wagashi đôi khi không đơn thuần mô tả nguyên liệu. Nó có thể hướng đến mùa, cảnh tự nhiên hoặc hình ảnh quen thuộc trong văn hóa cổ điển.

Nhìn chiếc bánh và biết tên của nó thường đem lại hai cách thưởng thức khác nhau. Một bên là cảm nhận thị giác trực tiếp; bên kia đưa trí tưởng tượng đi xa hơn. Tên gọi không lấn át chiếc bánh mà mở thêm cánh cửa, để người thưởng thức đi qua một phong cảnh trong tâm trước khi nếm.

Vị ngọt và vị đắng

Wagashi thường đi cùng matcha. Vị chát đắng của trà và vị ngọt của bánh tạo tương phản: vị ngọt làm dịu vị đắng, còn vị đắng kéo vị ngọt khỏi cảm giác ngấy đơn điệu. Sau một miếng bánh, uống một ngụm trà sẽ làm mới cảm nhận trong miệng.

Trong trà lễ, sự phối hợp này càng tiết chế. Phần bánh thường nhỏ; màu và hình phù hợp thời tiết, nhằm giúp người thưởng thức cảm nhận nhịp thời gian trong khoảnh khắc dừng lại.

Vẻ đẹp thoáng qua

Điều thú vị của wagashi có lẽ không chỉ nằm ở độ tinh xảo, mà ở cách nó biến mùa thoáng qua thành một thứ có thể ăn được.

Anh đào sẽ tàn, lá đỏ sẽ rụng, tuyết sẽ tan. Một chiếc wagashi cuối cùng cũng được ăn. Thời gian tồn tại của nó ngắn; từ lúc hoàn thành đến lúc thưởng thức thường chỉ vài giờ đến một ngày. Chính sự ngắn ngủi khiến người ta chú ý hơn đến khoảnh khắc trước mắt.

Nguồn: SecretChina (看中國).