Théâtre de la Mode: Những ma-nơ-canh nhỏ góp sức hồi sinh thời trang Pháp

Sau Thế chiến II, khi việc làm và nguyên liệu còn khan hiếm, một triển lãm những ma-nơ-canh thu nhỏ đã góp phần giúp thời trang Pháp hồi sinh. Bộ sưu tập Théâtre de la Mode ngày nay được lưu giữ tại Bảo tàng Nghệ thuật Maryhill ở bang Washington, Hoa Kỳ.

Trong bài viết đăng ngày 2/11 trên The Epoch Times, tác giả Sarah Isak-Goode nhìn lại một giai đoạn mà thời trang không chỉ là phong cách. Những bộ trang phục bé nhỏ trở thành biểu tượng cho khả năng vượt khó và sự sáng tạo của nước Pháp sau chiến tranh.

Tìm lối đi giữa thiếu thốn

Khó khăn thời chiến làm biến đổi các ngành công nghiệp trên toàn thế giới, và thời trang cũng không ngoại lệ. Sự xa hoa nhường chỗ cho chế độ phân phối và tính thực dụng; vật liệu cần cho chiến tranh được chuyển khỏi mục đích dân sự. Len được dùng may quân phục, lụa làm dù, trong khi phần lớn thường dân phải xoay xở với rayon và những loại vải tổng hợp hoặc bán tổng hợp khác.

Tại Paris, trung tâm thời trang cao cấp haute couture — nghĩa là “may cao cấp” — tình hình càng khó khăn. Thiếu vật liệu cùng sức ép của thời kỳ Đức Quốc xã chiếm đóng đe dọa sinh kế của hàng nghìn người lao động.

Các nhà thiết kế Pháp quyết tâm giữ Paris ở vị trí trung tâm của ngành thời trang cao cấp quốc tế. Khi chiến tranh sắp kết thúc, họ khởi xướng một triển lãm tham vọng nhằm giới thiệu thời trang Pháp, đồng thời quyên tiền cho những người chịu ảnh hưởng của chiến tranh.

Robert Ricci, con trai nhà thiết kế Nina Ricci, đề xuất ý tưởng Théâtre de la Mode, nghĩa là “Nhà hát Thời trang”. Thay vì may trang phục kích thước thật, vốn tiêu tốn lượng vải quý giá, ông đề nghị dùng những ma-nơ-canh nhỏ bằng dây kim loại, mặc phiên bản thu nhỏ của các mẫu thiết kế đương thời. Đó là một giải pháp vừa thiết thực, vừa giàu sức hấp dẫn.

Triển lãm quy tụ những tên tuổi nổi bật như Cristóbal Balenciaga, Nina Ricci, Alex Maguy và Pierre Balmain. Các nghệ nhân làm mũ, đóng giày, thêu và chế tác trang sức cũng tham gia, biến những hình nhân nhỏ bé thành các đại diện tinh xảo cho phong cách thập niên 1940.

Cao hơn hai foot, tức hơn 60 cm, các ma-nơ-canh mang những bộ trang phục được cắt may cẩn thận, có đường thêu phức tạp, những chiếc cúc nhỏ và chi tiết trang trí công phu. Chúng được đặt trong những bối cảnh do nghệ sĩ và nhà thiết kế trang trí sáng tạo, gợi những địa điểm dễ nhận ra tại Paris và đem lại trải nghiệm như đang xem sân khấu.

Théâtre de la Mode mở cửa tại Bảo tàng Nghệ thuật Trang trí thuộc Louvre ngày 28/3/1945. Theo The Epoch Times, triển lãm thu hút hơn 100.000 lượt khách và quyên được gần một triệu franc cho hoạt động cứu trợ sau chiến tranh.

Sau đó, các ma-nơ-canh tới những thành phố châu Âu như London, Copenhagen, Stockholm, Vienna và Barcelona, rồi vượt Đại Tây Dương tới New York và San Francisco năm 1946.

Được cứu khỏi quên lãng

Sau chuyến lưu diễn ở Mỹ, các ma-nơ-canh được cất trong tầng hầm của cửa hàng bách hóa City of Paris tại San Francisco. Nhà từ thiện và nhà sưu tập nghệ thuật Alma de Bretteville Spreckels giúp đưa chúng tới Bảo tàng Nghệ thuật Maryhill năm 1952, giữ cho bộ sưu tập không rơi vào quên lãng.

Là bạn thân của nhà sáng lập bảo tàng Sam Hill, bà Spreckels đã góp phần hoàn thành tâm nguyện của ông sau khi ông qua đời. Bà hoàn tất bảo tàng, giám sát việc mở cửa đón công chúng năm 1940 và hiến tặng nhiều tác phẩm quan trọng từ bộ sưu tập cá nhân.

Maryhill trở thành nơi lưu giữ phù hợp cho các ma-nơ-canh, với bộ sưu tập đa dạng gồm tác phẩm điêu khắc của Rodin, nghệ thuật của các dân tộc bản địa, cùng hội họa châu Âu và Mỹ.

Năm 1988, Musée de la Mode et du Textile tại Paris phục chế các ma-nơ-canh và tái dựng những bối cảnh đã thất lạc. Maryhill hiện bảo tồn chín bối cảnh được tái dựng này. Để bảo vệ các chất liệu dệt lịch sử mong manh, bảo tàng trưng bày ba trong chín nhóm cảnh mỗi năm.

Mỗi bối cảnh thể hiện một cách tiếp cận khác nhau về mối quan hệ giữa thời trang và thiết kế. Các ma-nơ-canh không đơn thuần dùng để bày quần áo: chúng còn là những nhân vật sống trong những khung cảnh được hình dung kỹ lưỡng. Cách trưng bày luân phiên giúp công chúng thưởng lãm trang phục đồng thời gìn giữ chúng cho các thế hệ sau.

Những cảnh như “Croquis de Paris” của Jean Saint-Martin và “La Rue de la Paix en la Place Vendôme” của Louis Touchagues, được Anne Surgers tái dựng, gợi đời sống và phong cách thanh lịch Paris. Bộ sưu tập có cả những bộ áo khoác và váy của Alex Maguy, mũ của Maude & Nano và kiểu tóc của Georgius từ khoảng năm 1946.

Sức sống vượt khỏi chuyến triển lãm đầu tiên

Ảnh hưởng của Théâtre de la Mode kéo dài sau chuyến lưu diễn ban đầu. Những triển lãm thời trang về sau, các nhà thiết kế búp bê và nghệ sĩ đương đại đã học hỏi cách kết hợp trang phục thu nhỏ với nghệ thuật sân khấu của dự án.

Năm 2020, Maria Grazia Chiuri của Dior giới thiệu một bộ sưu tập haute couture trên những ma-nơ-canh thu nhỏ, trong cách trưng bày lấy cảm hứng từ triển lãm năm 1945.

Theo tác giả Sarah Isak-Goode, khi nhìn gần, người xem nhớ những chi tiết như một tay áo thêu bé xíu hay chiếc mũ được tạo dáng tỉ mỉ. Khi lùi lại, một ý nghĩa rộng hơn hiện ra: ngay giữa biến động sâu sắc, sự sáng tạo vẫn có thể giúp một nền văn hóa tìm được đường đi tiếp.

Theo Sarah Isak-Goode, The Epoch Times.

Nguồn: Tiny Mannequins, Grand Ambitions: The Story of Théâtre de la Mode at Maryhill Museum; đối chiếu thông tin bộ sưu tập tại Bảo tàng Nghệ thuật Maryhill.