Tám cách giúp trẻ bước vào thế giới nghệ thuật và văn hóa

Tác giả Walker Larson chia sẻ trải nghiệm và gợi ý dành cho gia đình. Đây là bài viết giáo dục, không phải một nghiên cứu về kết quả học tập của trẻ.

Khi còn nhỏ, cha mẹ tôi rất biết cách dẫn dắt chúng tôi đến với văn hóa và nghệ thuật bằng những hoạt động trẻ thích. Tôi nhớ nhất những lần xem kịch Shakespeare và nghe hòa nhạc cổ điển.

Mỗi mùa hè, thị trấn nhỏ nơi chúng tôi sống đều tổ chức liên hoan Shakespeare và âm nhạc cổ điển. Ở tuổi ấy, hiểu Shakespeare còn khó, nhưng cảm nhận ngôn ngữ của tôi dần tiến bộ. Nhờ đọc trước các bản truyện giản lược, tôi cũng dễ theo dõi vở diễn hơn. Diễn xuất xuất sắc giúp tôi hiểu câu chuyện sâu hơn nhiều so với chỉ đọc sách.

Trong mùa liên hoan âm nhạc, công viên thị trấn có những buổi diễn ngoài trời với các tác phẩm cổ điển nổi tiếng, chẳng hạn bản Khúc mở màn 1812 của Tchaikovsky. Người dân đến dã ngoại, còn trẻ con nhảy múa hoặc chơi đùa bên dưới sân khấu theo tiếng nhạc.

Tôi nghĩ việc mình theo nghề viết văn có thể liên quan đến những tiếp xúc sớm với Shakespeare và âm nhạc cổ điển. Khi ấy, tôi chỉ hiểu lờ mờ và cảm nhận thẩm mỹ còn hạn chế, nhưng cánh cửa trong tâm hồn đã mở, để ánh sáng văn học và văn hóa đi vào.

Không phải nơi nào cũng có các lễ hội như thế. Tuy vậy, nhiều hoạt động khác vẫn có thể giúp trẻ làm quen với nghệ thuật cổ điển, văn chương, sân khấu và âm nhạc. Hạt giống văn hóa được gieo trong lòng trẻ có thể bén rễ khi các em lớn lên. Dưới đây là tám gợi ý của tôi.

1. Thăm bảo tàng lịch sử địa phương

Hiểu lịch sử địa phương giúp trẻ hiểu quê hương mình. Khi đánh giá một con người, chúng ta thường tìm hiểu xuất thân, quê quán và triển vọng của họ; với một cộng đồng, bối cảnh lịch sử cũng giúp ta hiểu quá khứ, hiện tại và tương lai.

Bảo tàng lịch sử hoặc hội lịch sử địa phương là điểm khởi đầu tốt. Những bức ảnh, bài báo, hiện vật và trưng bày sinh động ở đó có thể để lại ấn tượng sâu sắc cho trẻ.

2. Đến phòng trưng bày nghệ thuật

Phòng trưng bày nghệ thuật khá phổ biến, vé thường không quá đắt, thậm chí có nơi miễn phí. Chất lượng khác nhau, nhưng nếu lựa chọn, cha mẹ vẫn có thể tìm được nhiều nơi trưng bày nghệ thuật cổ điển để bồi dưỡng cảm quan thẩm mỹ và sự quan tâm đến lịch sử.

Cha mẹ có thể cùng trẻ ngắm từng bức tranh, đặt câu hỏi để khuyến khích các em suy nghĩ và quan sát chi tiết.

3. Nghe hòa nhạc

Không phải địa phương nào cũng có liên hoan cổ điển, nhưng nhiều nơi có các chương trình nhạc cổ điển hoặc dân ca định kỳ. Đến nghe trực tiếp có thể để lại ấn tượng sâu hơn nghe bản ghi ở nhà. Ánh sáng, tiếng vỗ tay và những gì diễn ra trước mắt tạo thành trải nghiệm bằng nhiều giác quan.

Bản ghi luôn tạo một khoảng cách giữa người nghe và nghệ sĩ. Ở buổi hòa nhạc, khán giả nhìn và nghe trực tiếp dàn nhạc hoặc ca sĩ; mỗi lần biểu diễn là một trải nghiệm riêng. Các buổi diễn ngoài trời thường đặc biệt mới mẻ với trẻ.

4. Học một nhạc cụ

Khi học nhạc cụ, trẻ từ người xem trở thành người biểu diễn. Các em đi sâu hơn vào âm nhạc, tìm hiểu tác phẩm cổ điển và cảm nhận độ khó của việc chơi đàn: ngay cả giai điệu có vẻ đơn giản cũng cần luyện tập mới chơi hay.

Trẻ sẽ hiểu rằng muốn thành thạo một nhạc cụ phải bỏ công sức và kiên trì rèn luyện. Những em được tập trong dàn nhạc còn có cơ hội phát triển tinh thần phối hợp.

5. Đi dạo ngắm kiến trúc

Hãy mang theo một cuốn hướng dẫn về phong cách kiến trúc và cùng trẻ đi bộ quanh thị trấn. Tìm hiểu công trình cùng lịch sử của chúng giúp trẻ quan sát kỹ và nhìn quê hương bằng góc nhìn mới.

Có thể biến chuyến đi thành trò tìm kho báu: tìm các tòa nhà mang những phong cách khác nhau. Nếu muốn thêm hào hứng, hãy tổ chức một cuộc thi nhỏ.

6. Cùng nấu một bữa ăn

Ẩm thực là một trụ cột của văn hóa. Cha mẹ có thể tổ chức một bữa tối đặc biệt, mời trẻ cùng nấu và chuẩn bị nguyên liệu. Để vui hơn, cả nhà có thể ăn mặc chỉnh tề như đi nhà hàng.

Hãy chọn một món ăn đặc sắc của thế giới, rồi giải thích nguồn gốc địa lý và văn hóa của món ấy. Qua việc nấu nướng, trẻ có thể học thêm lịch sử và văn hóa.

7. Đến một nông trại

Nếu ẩm thực là trụ cột văn hóa thì nông nghiệp chính là nền móng của trụ cột đó. Hiểu thức ăn đến từ đâu là một bài học văn hóa cần thiết cho cả trẻ em lẫn người lớn.

Nhà văn Wendell Berry từng cho rằng ăn uống mà không liên hệ đến canh tác và đất đai là một dạng mất trí nhớ văn hóa, một sự lạc lối nguy hiểm. Phần lớn những đứa trẻ tôi biết đều thích động vật; chỉ riêng điều ấy đã đủ làm chuyến thăm nông trại hấp dẫn với các em.

8. Cùng xem phim ở nhà

Muốn trẻ thưởng thức điện ảnh kinh điển, gia đình có thể tổ chức một đêm xem phim, chuẩn bị đồ ăn nhẹ và vé để trẻ “mua”. Dùng máy chiếu hoặc tivi màn hình lớn, cả nhà xem một bộ phim kinh điển phù hợp nhiều lứa tuổi, chẳng hạn The Sound of Music hoặc It’s a Wonderful Life.

Từ niềm vui đến sự ngạc nhiên

Những hoạt động trên kết hợp học và chơi, giúp trẻ tìm thấy niềm vui trong lịch sử và nghệ thuật. Niềm vui ấy là một nền tảng quan trọng của sự trưởng thành và giáo dục.

Trong sách của mình, linh mục Francis Bethel khái quát quan điểm nhà giáo dục John Senior: học thể thao bắt đầu bằng trải nghiệm và dẫn đến niềm vui; học thơ, âm nhạc bắt đầu bằng niềm vui và dẫn đến sự ngạc nhiên; học triết học bắt đầu bằng sự ngạc nhiên và dẫn đến trí tuệ.

Khi tìm được niềm vui trong một môn học, một tư tưởng hay một trải nghiệm, trẻ sẽ muốn quay lại khám phá, từ đó hiểu sâu hơn, nảy sinh đam mê và sự ngạc nhiên. Aristotle xem sự ngạc nhiên là khởi đầu của trí tuệ.

Walker Larson sống cùng vợ và con gái ở Wisconsin, từng dạy văn học và lịch sử tại một trường tư. Ông là tác giả văn hóa, có bằng thạc sĩ văn học và ngôn ngữ Anh; tác phẩm xuất hiện trên The Hemingway Review, Intellectual Takeout và trang The Hazelnut trên Substack. Ông cũng viết hai tiểu thuyết Hologram và Song of Spheres.

Theo Walker Larson, The Epoch Times, bài gốc tiếng Anh “8 Ways to Help Children Experience Arts and Culture”.