Edmond Rochat: Những tầng cảm xúc từ một chiếc áo và căn phòng vắng
Trong bài phỏng vấn năm 2016, họa sĩ Edmond Rochat chia sẻ cách quan sát đồ vật, con người và đời sống để tạo nên những bức tranh gợi suy tưởng. Với anh, kỹ thuật truyền thống là nền tảng cho biểu đạt riêng.

Bài chân dung và bình luận nghệ thuật của Milene Fernandez, The Epoch Times, công bố ngày 17/6/2016, cập nhật ngày 30/8/2017. Tuổi tác, xưởng vẽ, lớp học và triển lãm dưới đây được thuật lại theo thời điểm bài gốc.
NEW YORK — Anh để một chiếc áo khoác trên ghế gấp bằng kim loại, trong căn phòng khá trống trải. Ánh nắng nhẹ nhàng chiếu lên nền gạch, chiếc ghế và chiếc áo. Edmond Rochat vẽ khung cảnh ấy trong cô tịch. Cách anh nắm bắt ánh sáng và bóng tối gợi nên nhiều tầng cảm xúc: sự chờ đợi, nét thân thuộc hằng ngày, thoáng dự cảm bất an. Chiếc áo dường như vừa bị bỏ quên, lại vừa được nâng niu như bộ áo đi ngoài trời duy nhất. Nó lưu dấu sự hiện diện của chủ nhân. Rochat đặt tên bức tranh hoàn thành là “Vagabond” — “Kẻ lang bạt”.
Bạn có thể tự hỏi: Một bức tranh chỉ có chiếc áo trên ghế sao có thể gợi ra bao cảm xúc như vậy? Vì sao Rochat quyết định vẽ “Vagabond” giữa thời đại này?
Làm nghệ sĩ đòi hỏi lòng can đảm. Và trong thời đại hình ảnh điện tử bùng nổ như núi lửa Krakatoa, càng cần nhiều can đảm hơn để vẽ theo lối tạo hình hiện thực: cầm cọ trong tay, sơn dầu trên bảng pha màu, đối diện một thế giới cần sự chân thực trong cái đẹp hơn bao giờ hết.
“Bạn ở đây, một mình trong xưởng vẽ, và phải tạo ra điều gì đó có ý nghĩa sâu sắc với mọi người”, Rochat nói, diễn đạt tâm tình của nhiều nghệ sĩ thời nay cũng được đào tạo theo truyền thống xưởng vẽ của các bậc thầy xưa.
Nhiều nghệ sĩ ấy, như Rochat, đã tìm con đường vượt qua giai đoạn tối tăm của giáo dục nghệ thuật thế kỷ XX xét trên phương diện nghệ thuật tạo hình hiện thực, với niềm tin rằng họ đang đáp ứng một nhu cầu xã hội, dù người xem chưa ý thức được nhu cầu ấy.
Những tác phẩm đẹp, chân thành, giàu suy tư do nghệ sĩ có kỹ năng cao tạo ra nuôi dưỡng tâm hồn. “Tôi cảm thấy phần lớn đời sống hiện đại không khuyến khích ta tin vào điều như thế, nhưng thực ra chúng ta cần nó. Chúng ta đang sống một đời sống nghèo nàn về văn hóa”, Rochat nói.
Anh gợi ý rằng chúng ta có thể được ví như những kẻ lang bạt hoặc khách du lịch, xét về cảm giác mất kết nối hay xao nhãng trong thế kỷ này. Dẫn nhà lý luận xã hội Zygmunt Bauman, anh nói: “Bauman đặt giả thuyết rằng con người nằm trên một dải liên tục giữa hai kiểu người: kẻ lang bạt và khách du lịch. Cả hai đều không có sự gắn bó cố định với một nơi chốn. Khách du lịch tự do đi lại và trải nghiệm, tiêu dùng những nơi chốn khác nhau theo mong muốn, còn kẻ lang bạt phải di chuyển vì hoàn cảnh bất lợi. ‘Khách du lịch’ và ‘kẻ lang bạt’ rõ ràng là những ẩn dụ. Đó là một ý tưởng hấp dẫn đối với tôi, nên tôi bắt đầu tìm dấu vết của những điều thoáng qua và tạm bợ quanh mình. Một số quan sát ấy đã trở thành tranh”.
Con người đang tha thiết mong có cảm giác kết nối, những trải nghiệm chân thực không qua trung gian và sự thấu hiểu. Rochat tin tưởng mạnh mẽ vào việc sử dụng kỹ thuật nghiêm cẩn của một truyền thống nghệ thuật vượt thời gian để phát triển chính truyền thống ấy, đồng thời đóng góp cho tinh thần thời đại.
“Tôi cân nhắc hoàn cảnh của mình, môi trường quanh mình, những điều tôi thật sự yêu thích, và cả lịch sử nghệ thuật. Tôi vô cùng ngưỡng mộ quá khứ: sự cao quý, vẻ đẹp và trình độ kỹ thuật xuất sắc. Tôi cố học từ tất cả những điều ấy để tạo ra một tác phẩm riêng biệt. Tôi không cảm thấy mình đang cố làm thứ gì có chủ ý mang tính truyền thống, cũng không cố thể hiện rõ tính đương đại”, anh nói trong xưởng tại NYK Academy, khu Spanish Harlem.
Rochat đã học chín năm ở các trường mỹ thuật và xưởng đào tạo, trong đó có duCret School of Art tại New Jersey, Art Students League of New York, và Janus Collaborative School of Art trước đây. Trường Janus nằm ở tầng trên xưởng vẽ lúc ấy của anh, trong cùng tòa nhà mộc cũ mang nét duyên riêng, nơi NYK Academy đặt cơ sở vào thời điểm bài viết.
“Tôi thích học vẽ hình người, học giải phẫu và những điều tương tự đến mức luôn giữ sự tập trung rất cao”, Rochat nói. Với anh, vẽ tranh lúc này là một nhu cầu thôi thúc.
“Nếu không vẽ, có lẽ tôi sẽ bắt đầu thật sự héo mòn. Một trong những thầy đầu tiên của tôi nói: ‘Tôi làm việc này không hẳn vì muốn, mà vì phải làm’. Chắc chắn tôi vẽ vì thích, nhưng tôi cũng nghĩ càng đi sâu vào nó, càng học, càng hiểu, bạn càng bắt đầu nhận ra nó trở thành một phần của mình, và theo một nghĩa nào đó, là phần mở rộng của chính bản thân”, anh nói.
Chín năm học có vẻ là thời gian dài, nhưng trước thế kỷ XX, việc đào tạo mỹ thuật được coi trọng một cách nghiêm túc. Chương trình khi ấy kéo dài hơn chương trình lấy bằng y khoa một năm. Theo Daniel Graves, người sáng lập Florence Academy of Art, một trong những tổ chức hàng đầu của phong trào xưởng đào tạo mỹ thuật, phần lớn các xưởng đào tạo rải rác trên thế giới thời nay đã rút chương trình ấy xuống còn bốn năm cho phù hợp điều kiện của thế kỷ này.
Người dạo phố New York, kẻ lang bạt và khách du lịch
Phong thái Rochat thể hiện đầy đủ những phẩm chất của một quý ông trẻ: lịch thiệp, chu đáo, hơi kín đáo và rất tự nhiên trong trò chuyện.
Ở tuổi 31 khi bài phỏng vấn được thực hiện, anh đã lớn lên tại Gladstone, một thị trấn nhỏ ở New Jersey nổi tiếng với các cuộc trình diễn ngựa và môn golf. “Tôi chưa cảm thấy mình thực sự trọn vẹn cho đến khi đến New York, bởi đột nhiên quanh bạn là những người có thể rất khác mình, nhưng họ hết sức say mê điều đang làm và muốn nói về nó”, anh nói.
“Tôi thường ra khỏi xưởng vẽ để trò chuyện với mọi người. Tôi quan sát họ trong môi trường tự nhiên của họ. Điều ấy đóng góp rất nhiều cho cách biểu đạt nghệ thuật của tôi. Có thể có khoảnh khắc ai đó làm hoặc nói điều gì cứ ở lại trong tâm trí, và tôi bắt đầu tự hỏi: Vì sao nó có sức mạnh cảm xúc đến vậy? Rồi sau đó tôi cố làm rõ điều ấy trong một bức tranh”, anh nói.
Ta có thể hình dung hình ảnh tương ứng với Rochat ở thế kỷ XIX: một người dạo phố, một quý ông giỏi nghệ thuật chuyện trò. Nhưng ở thời điểm cuộc phỏng vấn, anh ngụ ý rằng trải nghiệm cuộc sống của mình giống sự dao động giữa một đời sống kiểu kẻ lang bạt và khách du lịch hơn. Thách thức với nghệ sĩ gần như giống nhau ở mọi thế kỷ: làm sao cân bằng thời gian sáng tạo với việc đưa tác phẩm ra thế giới để kiếm sống. Điều đó cần lòng can đảm.
Nắm bắt một khoảnh khắc
Caravaggio, Vermeer, Andrew Wyeth, Hammershoi và Charles Pfahl, người đã qua đời không lâu trước bài phỏng vấn, là một số nghệ sĩ truyền cảm hứng cho Rochat. Anh trò chuyện tự nhiên về họ.
“Chỉ một nghệ sĩ thật sự lớn mới có thể nói tất cả mà chẳng nói ra điều gì. Một hình ảnh lớn trong văn chương hay thi ca gợi lên tất cả những điều giàu ý nghĩa ấy mà không thực sự nói chúng ra theo nghĩa đen”, anh nói.
“Đồ vật và cảnh vật trở thành chất xúc tác cho một mức độ chiêm nghiệm cao hơn. Chẳng hạn, tôi yêu điều ấy trong tranh Andrew Wyeth, và muốn làm ra nghệ thuật có tác dụng như thế, thay vì chỉ mô tả một thứ hấp dẫn, hay thậm chí một thứ xấu xí chỉ để xấu xí”, Rochat nói.
Anh chủ yếu sắp đặt bố cục tranh trong xưởng, căn hộ và tại Salmagundi Art Club, nơi anh là thành viên. Bức chân dung anh vẽ chủ tịch câu lạc bộ, Robert W. Pillsbury, được treo cạnh cầu thang trung tâm vào thời điểm bài viết.
“Tôi tin tưởng rất mạnh mẽ rằng mình nên có khả năng làm một bức tranh bất kể đang ở đâu”, anh nói. Anh thường đến Salmagundi Club, coi đây là nơi trú ẩn để đọc sách, trò chuyện thoải mái và trao đổi ý tưởng với các nghệ sĩ khác.
Anh làm nhiều bức tranh cùng lúc. Gần thời điểm phỏng vấn, anh tập trung vẽ người trong nội thất: một phụ nữ đứng trước khung cửa, quay lưng với người xem, nhìn vào bếp; hoặc một phụ nữ ngồi trên sofa, có lẽ đang đợi hay suy ngẫm.
“Tôi muốn nắm bắt một khoảnh khắc, như thể bạn đang bước vào điều gì đó, đang ở giữa điều gì đó, hoặc vừa tình cờ bắt gặp điều gì đó”, anh nói.
Anh cũng đang thực hiện vài bức chân dung, thích sự trao đổi qua lại khi nhận đặt vẽ và đáp ứng kỳ vọng của khách hàng, đồng thời tạo ra điều lay động lòng người. Anh khi ấy vừa bắt đầu dạy một lớp mỹ thuật nền tảng tại Teaching Studios of Art ở Oyster Bay, Long Island. Quãng đường đi lại khá dài nhưng anh thích vì có thời gian đọc tiểu thuyết, thơ và triết học, những thứ cũng nuôi dưỡng biểu đạt sáng tạo của anh.
Vẽ bằng ẩn dụ
Trong một bức tranh đã hoàn thành, dao và nĩa nằm trên chiếc đĩa sạch màu cam gỉ sắt, cạnh ấm nước chìm một nửa trong bóng tối, trên một thùng gỗ mộc. Bức tranh mời gọi vô vàn câu hỏi, cuốn bạn vào câu chuyện do chính mình tạo ra. Nó có thể khơi lại ký ức, một cảm xúc chưa được diễn đạt trọn vẹn; có lẽ về điều gì đó khó coi ở rìa ý thức, ẩn mình chờ được nhận biết.
Tranh của anh không phải lối minh họa trực tiếp, đơn giản. “Có lẽ trong bức vẽ chiếc đĩa ấy có một bệ phóng cho một câu chuyện, nhưng tôi muốn để nó có kết thúc mở”, Rochat nói.
Sự đơn giản của bố cục níu lấy người xem. Thời gian, sự tận tâm và kỹ năng mà Rochat dành cho tác phẩm tập trung sự chú ý của bạn. Có một sự rộng lòng trong nghệ thuật được tạo ra như thế: mời ta trải nghiệm cuộc sống sâu sắc, đầy đủ hơn, thay vì lạc giữa xao nhãng.
“Tôi rất ủng hộ việc đào tạo tại xưởng, hằng ngày làm việc từ quan sát trực tiếp và từ người mẫu sống, phần lớn vì nó buộc bạn đối diện trải nghiệm thị giác của mình. Khi mới bắt đầu, hình vẽ của bạn chẳng giống người mẫu chút nào, và bạn bắt đầu nhận ra mình hiểu ít đến mức nào về thứ đang ở ngay trước mắt. Chỉ qua nghiên cứu cẩn thận, bạn mới có thể vẽ thành thạo và trở thành người quan sát sắc sảo. Học vẽ vừa là nỗ lực trí tuệ, vừa là một nghề thủ công.
“Đôi khi tôi tự hỏi liệu cách công nghệ hiện nay được sử dụng để cung cấp hình ảnh tức thời có đang tách chúng ta khỏi sự đối diện về mặt trí tuệ ấy và khiến ta thụ động hơn trước những gì thuộc thị giác hay không. Có cơ hội dành nhiều năm trong xưởng để rèn kỹ năng và trí óc là điều vô giá”, anh nói.
Rochat đặt tên bức tranh ấy theo một trong những tập thơ yêu thích, “Light for the Orphans” của Wilmer Mills. “Tập thơ viết về những người phần nào bị gạt ra ngoài, chịu một dạng tổn thương xã hội nào đó trong đời, nhưng Mills viết về họ với biết bao cảm thông”, Rochat nói.
Dù những bức tranh gợi cảm giác u buồn và đơn độc, chúng không tạo cảm giác trống rỗng. Chúng đem lại sự xoa dịu.
“Trong cô tịch, thường có lúc bạn suy nghĩ chủ yếu về lý do mình đang sống, vì sao mọi thứ tồn tại, điều gì là tốt, hy vọng của mình là gì, nỗi sợ của mình là gì; tôi tìm những nơi chốn và thủ pháp tạo hình để truyền đạt các khoảnh khắc ấy. Nếu làm điều đó hiệu quả, mọi người biết chính xác bạn đang nói gì”, anh nói.
Khi suy nghĩ về các khả năng, hệ thống hóa cảm xúc và tạo những hình ảnh có ý nghĩa, Rochat vẫn vẽ với sự tận tâm và tò mò, bất chấp áp lực bên ngoài. Chúng ta biết ơn tinh thần can đảm ấy, nhất là trong thời đại này.
Thông tin triển lãm được bài gốc ghi nhận năm 2016
Bài viết năm 2016 cho biết tranh “Rinthy’s Pitcher” của Edmond Rochat được trưng bày trong triển lãm nhóm “Consecrated Reality” của chi nhánh Florence Academy of Art tại Mỹ, ở Mana Contemporary, Jersey City, đến ngày 8/7/2016. Triển lãm còn có tranh của Michael Grimaldi, thầy của Rochat; chân dung Rochat do Travis Schlaht vẽ; cùng tranh của Juliette Aristides, Steven Assael, Colleen Barry, Michael Klein, Kate Lehman, Edward Minoff, Brandon Soloff, Will St. John và Peter Van Dyck.
Bài gốc cũng giới thiệu rằng, ở thời điểm đó, có thể xem tranh Rochat tại phòng tranh Cooper & Smith ở Essex, Connecticut, và anh nhận vẽ theo đặt hàng.
Bài thuộc loạt “This Is New York”, giới thiệu cuộc sống những cá nhân truyền cảm hứng tại New York của The Epoch Times.
Theo Milene Fernandez, The Epoch Times.


