Trung Quốc: Số người tham gia bảo hiểm y tế cư dân giảm khoảng 83 triệu trong bảy năm

Theo The Epoch Times, số người tham gia bảo hiểm y tế cư dân Trung Quốc giảm liên tiếp trong bảy năm, với mức giảm cộng dồn khoảng 83 triệu người từ năm 2019 đến năm 2025. Một nghiên cứu cho rằng mức đóng cố định theo đầu người, liên tục tăng qua nhiều năm, tạo ra gánh nặng tương đối lớn hơn đối với người thu nhập thấp.

Các gia đình thu nhập thấp ở nông thôn, gia đình đông người và người cao tuổi chủ yếu sống dựa vào khoản lương hưu thấp phải đối mặt rõ hơn với vấn đề khả năng chi trả.

Giải thích của cơ quan bảo hiểm y tế

Tại buổi giải thích cho truyền thông về phiên bản 2.0 của ví bảo hiểm y tế ngày 5/11, Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia Trung Quốc nêu ba nhóm nguyên nhân dẫn đến số người tham gia bảo hiểm y tế cư dân giảm.

Thứ nhất là xử lý tình trạng tham gia trùng lặp. Trong giai đoạn 2019–2024, khoảng 25 triệu trường hợp tham gia trùng và dữ liệu không hợp lệ khác được loại khỏi số liệu bảo hiểm y tế cư dân trên toàn quốc.

Thứ hai là chuyển từ bảo hiểm y tế cư dân sang bảo hiểm y tế người lao động. Từ năm 2019 đến năm 2025, số người thuộc chương trình dành cho người lao động tăng từ 329 triệu lên 389 triệu, tăng ròng khoảng 60 triệu. Theo giải thích được bài nguồn dẫn lại, phần lớn trong số đó chuyển từ chương trình cư dân.

Thứ ba là dân số thường trú giảm. Dân số Trung Quốc đạt đỉnh năm 2021 rồi giảm liên tiếp trong bốn năm từ 2022 đến 2025.

Tuy nhiên, bài nguồn lưu ý chưa có bảng phân tách đầy đủ về đóng góp của từng yếu tố. Nhà chức trách công bố số trường hợp tham gia trùng được loại bỏ, số người tham gia chương trình người lao động tăng thêm và số dân giảm, nhưng chưa giải thích riêng từng yếu tố tác động bao nhiêu đến mức giảm 83 triệu người; cũng chưa công bố số người ngừng tham gia vì gánh nặng đóng phí.

Mức đóng cá nhân tăng từ 250 lên 400 nhân dân tệ

Báo cáo “Nghiên cứu vấn đề số người tham gia bảo hiểm y tế cơ bản cư dân thành thị và nông thôn giảm và các giải pháp” do nhóm hợp tác nghiên cứu chính sách y tế thuộc Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe Toàn cầu, Đại học Duke Côn Sơn, công bố gần đây cho biết mức đóng hằng năm của cá nhân tăng từ 250 nhân dân tệ năm 2019 lên 400 nhân dân tệ năm 2025, tức tăng 60%.

Trong cùng kỳ, trợ cấp ngân sách tăng từ 520 lên 700 nhân dân tệ, tương đương khoảng 35%. Như vậy, tốc độ tăng khoản đóng cá nhân cao hơn tốc độ tăng trợ cấp.

Đại học Duke Côn Sơn ở tỉnh Giang Tô là trường đại học hợp tác Trung Quốc–nước ngoài do Đại học Duke của Mỹ và Đại học Vũ Hán của Trung Quốc hợp tác thành lập.

Phân tích dữ liệu thu nhập nông thôn, nghiên cứu cho rằng cùng một mức đóng cố định tạo ra gánh nặng tương đối lớn hơn cho nhóm thu nhập thấp. Từ năm 2003 đến 2024, tỷ lệ khoản đóng bảo hiểm y tế cá nhân so với thu nhập khả dụng bình quân đầu người của nhóm 20% cư dân nông thôn thu nhập thấp nhất tăng từ khoảng 1,2% lên 7,4%. Ở nhóm 20% thu nhập cao nhất, tỷ lệ này luôn dưới 1%.

Nghiên cứu thống kê số người tham gia bảo hiểm y tế cư dân giảm liên tiếp bảy năm trong giai đoạn 2019–2025, cộng dồn khoảng 83 triệu người.

Việc tính phí theo đầu người cũng khuếch đại gánh nặng của gia đình đông thành viên. Chẳng hạn, một gia đình ở Hà Bắc có từ bốn đến tám người phải đóng 1.600–3.200 nhân dân tệ mỗi năm, có thể gần bằng thu nhập một tháng của một số gia đình thu nhập thấp.

Nghiên cứu còn chỉ ra sự khác biệt giữa các địa phương về mức hỗ trợ tham gia bảo hiểm từ chương trình trợ giúp y tế và cách xác định đối tượng. Những khác biệt này có thể làm giảm khả năng duy trì bảo hiểm của một bộ phận dễ tổn thương về kinh tế.

Lao động linh hoạt khó chuyển sang bảo hiểm người lao động

Bài nguồn cho biết tình hình việc làm khó khăn khiến lao động linh hoạt ngày càng nhiều, trong khi nhóm này gặp trở ngại khi chuyển sang bảo hiểm y tế người lao động.

Theo báo Hong Kong Economic Times ngày 22/10, bà Triệu Oánh, phó nghiên cứu viên phụ trách bảo hiểm y tế tại Viện Khoa học Lao động và An sinh Xã hội Trung Quốc, cơ quan trực thuộc Bộ Nhân lực và An sinh Xã hội, ước tính hồi tháng 9 rằng trong khoảng 200 triệu lao động linh hoạt, chỉ khoảng 34,9% tham gia bảo hiểm y tế người lao động.

Điều này có nghĩa hơn 60% không tham gia chương trình dành cho người lao động. Tuy nhiên, thống kê trên chưa tính những người tham gia bảo hiểm y tế cư dân thành thị và nông thôn, nên không thể kết luận tất cả những người còn lại đều không có bảo hiểm y tế.

Lao động linh hoạt gồm nhân viên giao đồ ăn, tài xế xe công nghệ, người làm dịch vụ gia đình và người làm nghề tự do. Bản tin được dẫn lại quy những khó khăn tham gia bảo hiểm về áp lực đóng phí, thu nhập không ổn định và sự nghi ngại đối với lợi ích của quá trình đóng dài hạn.

Khác với người có đơn vị sử dụng lao động cố định, lao động linh hoạt phải tự chịu các khoản bảo hiểm xã hội liên quan. Bản tin lấy Thượng Hải làm ví dụ: đóng bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm y tế theo mức tối thiểu có tổng chi phí hơn 2.200 nhân dân tệ mỗi tháng. Khi thu nhập giảm, người lao động có thể khó duy trì khoản đóng này.

Ngoài ra, cùng với việc từng bước thực hiện tăng tuổi nghỉ hưu, thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu cơ bản hằng tháng của người lao động sẽ tăng dần từ 15 lên 20 năm, bắt đầu từ năm 2030. Bài nguồn cho biết một bộ phận người trẻ lo thời gian đóng kéo dài và quyền lợi tương lai bất định nên muốn giữ tiền mặt để trang trải cuộc sống trước mắt.

Khoản đóng và chi phí thực tế được thanh toán

Với cư dân, mức đóng hằng năm, khả năng chi trả của gia đình và phần chi phí khám chữa bệnh được thanh toán đều là yếu tố thực tế khi quyết định có tiếp tục tham gia hay không.

Theo “Thông cáo thống kê phát triển sự nghiệp bảo đảm y tế toàn quốc năm 2025” của Cục Bảo hiểm Y tế Quốc gia Trung Quốc được bài nguồn dẫn lại, quỹ bảo hiểm thanh toán 66% chi phí nằm trong danh mục đối với người tham gia bảo hiểm y tế cư dân điều trị nội trú năm 2025. Tỷ lệ theo cấp bệnh viện là 61,7% ở bệnh viện cấp III, 71,8% ở cấp II và 79,4% ở cấp I trở xuống.

Đây là tỷ lệ thanh toán từ quỹ đối với chi phí nội trú thuộc danh mục bảo hiểm, không có nghĩa toàn bộ chi phí y tế của bệnh nhân đều được thanh toán theo tỷ lệ này. Thuốc, xét nghiệm ngoài danh mục và các khoản cá nhân phải chịu khác vẫn có thể làm tăng số tiền thực trả.

Tác giả: Phương Hiểu. Dịch đầy đủ nội dung chính từ The Epoch Times tiếng Trung, ngày 6/11/2026.