Thứ Sáu, 20.11.2026Tiếng Việt / Hoa Kỳ
Giới thiệu
DKN.TVĐại Kỷ Nguyên — Mang đến giá trị cuộc sống
Thế giới

Thu nhập người sáng tạo AI ở Trung Quốc: Tranh luận về cách tính thuế và chi phí

Bài tổng hợp của Đại Kỷ Nguyên đặt vấn đề phân loại thu nhập từ nội dung AI, trong khi các ý kiến lo ngại chi phí công cụ và tuân thủ đối với người sáng tạo nhỏ.

Tuệ Minh ·
Ảnh minh hoạ người sáng tạo nội dung AI tại bàn làm việc, bên máy tính, bảng vẽ, máy tính cầm tay và sổ kế toán
Ảnh minh hoạ

Khi phim ngắn AI và người dẫn chương trình kỹ thuật số phát triển tại Trung Quốc, truyền thông nhà nước đặt vấn đề phân loại thu nhập để thu thuế. Một số ý kiến lo ngại chi phí tuân thủ có thể gây sức ép lên người sáng tạo quy mô nhỏ.

Bản dịch đầy đủ nội dung chính bài tổng hợp của phóng viên Nhậm Nghĩa, Đại Kỷ Nguyên, ngày 19/11/2026. Những nhận xét của các chuyên gia, nhà quan sát được quy nguồn dưới đây; bài nguồn đề cập việc áp dụng và phân loại thu nhập trong khuôn khổ hiện hành, không thông báo một sắc thuế AI mới đã được ban hành.

Cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, các mô hình kinh doanh mới như phim ngắn AI và người dẫn chương trình kỹ thuật số xuất hiện tại Trung Quốc đại lục. Chính quyền nghiên cứu cách thu thuế đối với những hoạt động này, trong khi có ý kiến cho rằng tăng gánh nặng thuế ở giai đoạn ngành chưa trưởng thành, mô hình lợi nhuận chưa ổn định sẽ làm tổn hại sức sống kinh tế dài hạn.

Từ đầu năm, khi công nghệ nội dung do AI tạo ra (AIGC) liên tục được cải tiến, số người làm video, vẽ tranh, viết nội dung bằng AI và vận hành người dẫn chương trình kỹ thuật số tại đại lục tăng lên. Nhóm này bao gồm kỹ sư viết câu lệnh AI và người vẽ bằng AI làm toàn thời gian, người sáng tạo nội dung bán thời gian, cũng như các nền tảng mạng lưới đa kênh (MCN) vận hành người dẫn kỹ thuật số. Theo số liệu của Tổng cục Phát thanh và Truyền hình Trung Quốc được bài nguồn dẫn, tám tháng đầu năm có 430.000 phim ngắn được đưa lên mạng, bằng 13 lần cả năm trước; phim ngắn AI chiếm hơn 90%.

Bài đăng ngày 19/11 của truyền thông nhà nước đặt ra những câu hỏi: Thu nhập của người sáng tạo AI phải nộp thuế thế nào? Đó là thù lao lao động hay thu nhập kinh doanh? Nền tảng trả tiền chia sẻ doanh thu có phải khấu trừ và nộp thay không? Thu nhập từ người dẫn kỹ thuật số phải được tính cho ai?

Giáo sư Vương Lượng Lượng, Trường Kinh doanh Đại học Nam Kinh, cho biết nguồn thu chủ yếu gồm khoản chia sẻ doanh thu sáng tạo từ nền tảng, phí dịch vụ sáng tạo theo yêu cầu, phí dịch vụ câu lệnh và huấn luyện mô hình, cùng thu nhập vận hành người dẫn kỹ thuật số. Điểm then chốt để phân loại là người sáng tạo có tiến hành hoạt động theo phương thức kinh doanh hay không.

Giáo sư Mã Đức Lâm, Học viện Kế toán thuộc Đại học Kiểm toán Nam Kinh, nói trong khuôn khổ pháp luật hiện hành, người dẫn kỹ thuật số không có tư cách chủ thể pháp lý độc lập, nên thông thường không thể tự là đối tượng nộp thuế. Thu nhập phải được quy cho chủ thể pháp lý thực sự kiểm soát hoặc vận hành và chủ thể ấy chịu nghĩa vụ thuế tương ứng. Nguyên tắc cốt lõi là ai nhận thu nhập thì người đó nộp thuế.

Ông Mã lưu ý trọng tâm giám sát hiện nay gồm việc phân tán thu nhập vào nhiều chủ thể rỗng hoặc tài khoản cá nhân để che giấu, hay khai khống chi phí bằng cách dựng lên các khoản sản xuất người dẫn kỹ thuật số. Theo bài nguồn, văn bản chính thức đã quy định doanh nghiệp và văn phòng cá nhân do người phát trực tiếp thành lập phải lập sổ sách theo quy định; về nguyên tắc, thuế thu nhập được xác định dựa trên sổ sách. Người dẫn kỹ thuật số là một hình thức phát trực tiếp mới cũng thuộc phạm vi áp dụng.

Truyền thông nhà nước cho biết, nếu cá nhân sáng tạo AI độc lập, chưa đăng ký hộ kinh doanh hay doanh nghiệp tư nhân một chủ, thu nhập chủ yếu dựa vào kỹ năng và lao động cá nhân, thì thông thường được tính theo thu nhập từ thù lao lao động hoặc tiền bản quyền. Nếu đã đăng ký hộ kinh doanh hay văn phòng, có địa điểm kinh doanh cố định, thuê nhân viên và hoạt động liên tục, thu nhập có đặc trưng kinh doanh rõ rệt, thì được tính theo thu nhập kinh doanh.

Theo bài nguồn, Luật Thuế thu nhập cá nhân và quy định thi hành áp dụng mức giảm trừ chi phí theo tỷ lệ luật định cho thù lao lao động và tiền bản quyền, thay vì khấu trừ theo từng khoản chi phí sáng tạo thực tế. Ngược lại, nếu thực chất đáp ứng điều kiện thu nhập kinh doanh, các chi phí hợp lý liên quan sản xuất, kinh doanh có thể được khấu trừ khi xác định thu nhập chịu thuế, nhưng phải có chứng từ hợp pháp, hợp lệ.

Nhà quan sát thời sự Hạ Ngôn nhận định, theo cách truyền thông chính thức mô tả, nếu hoạt động sáng tạo AI độc lập được xếp là thu nhập từ thù lao lao động, các khoản thuê công cụ AI, dịch vụ và tài nguyên tính toán sẽ không được khấu trừ theo chi phí thực tế tại các khâu khấu trừ tạm nộp và quyết toán năm. Ông cho rằng hoạt động này phụ thuộc nhiều vào phần mềm và năng lực tính toán; việc tính thuế thù lao với mức mà ông nêu có thể lên tới 40%, trong khi không khấu trừ chi phí thực tế, có thể khiến người sáng tạo thu nhập ít nhưng gánh nặng thuế cao, thậm chí lỗ sau thuế.

Hạ Ngôn cho rằng việc chính quyền tìm cách bổ sung nguồn thu ngân sách dẫn tới ngưỡng tuân thủ quá cao, thu hẹp không gian sinh kế cá nhân. Theo ông, yêu cầu người sáng tạo phải đăng ký hộ kinh doanh, lập sổ và tính thuế qua sổ sách nếu muốn khấu trừ chi phí tạo thế khó cho người làm bán thời gian hoặc quy mô nhỏ: thuê người lập sổ tốn kém, trong khi không lập sổ lại phải chịu cách tính thuế thù lao.

Theo dữ liệu DataEye được bài nguồn dẫn, lợi nhuận dọc chuỗi giá trị chủ yếu tập trung ở hai nhóm: nhà cung cấp mô hình AI và nền tảng nắm lưu lượng truy cập. Phần lớn người sáng tạo AI trên thực tế đang “làm thuê” cho nền tảng và mô hình lớn.

Bài nguồn cũng liên hệ việc mở rộng đối tượng thu thuế với khó khăn tài chính công. Chuyên gia về Trung Quốc Lý Đình Thiên viết rằng doanh thu chuyển nhượng đất thuộc sở hữu nhà nước trên toàn quốc đã giảm một nửa, chính quyền địa phương chịu áp lực lớn về nợ và chi tiêu; trong bối cảnh phần tăng thêm của nền kinh tế chậm lại, chính quyền hướng việc thu thuế tới nhiều nhóm hơn.

Lưu ý về mức khấu trừ và quyết toán

Phần biên tập bổ sung: Mức tối đa 40% được nhắc trong nhận xét của Hạ Ngôn cần phân biệt với thuế suất khi quyết toán năm. Tài liệu giải thích của cơ quan thuế Trung Quốc nêu biểu khấu trừ tạm nộp đối với thù lao lao động có các mức 20–40%; với cá nhân cư trú, khoản này được gộp vào thu nhập tổng hợp khi quyết toán năm, áp dụng biểu thuế lũy tiến 3–45%. Quy định về quyết toán xác định số phải nộp cuối cùng rồi hoàn phần nộp thừa hoặc thu phần còn thiếu. Vì vậy, 40% không phải mức thuế suất cuối cùng chung cho mọi người sáng tạo AI.

Nguồn: Đại Kỷ Nguyên. Tài liệu thuế cho phần bổ sung: quy định khấu trừ, kê khai thuế thu nhập cá nhân; tài liệu hướng dẫn của cơ quan thuế Quảng Đông.

DKN.TV

Tìm kiếm trên DKN