Bình luận: Cưỡng ép từ nước ngoài không nên có chỗ tại Canada

Bài bình luận của Harry Ho-jen Tseng. Các đánh giá dưới đây là quan điểm của tác giả.

Một vụ đối đầu gần đây bên ngoài lãnh sự quán Trung Quốc tại Toronto đặt ra câu hỏi vượt xa một cuộc biểu tình: Quy tắc của ai điều chỉnh quyền biểu đạt chính trị trên đất Canada?

Trong video lan truyền trên mạng, một người đàn ông mặc áo khoác có hình quốc kỳ Trung Quốc được nhìn thấy xé bỏ tài liệu Pháp Luân Công trưng bày trên vỉa hè công cộng. Ông ta nói với người biểu tình rằng việc trưng bày là bất hợp pháp, gọi nơi đó là “lãnh thổ Trung Quốc” và cáo buộc họ “chia rẽ quốc gia” — ngôn ngữ Bắc Kinh thường dùng với những người bị coi là đe dọa sự thống nhất.

Danh tính và mối liên hệ của người đàn ông chưa được công khai xác lập; không có bằng chứng đã được xác minh rằng ông ta là nhân viên lãnh sự hay hành động theo chỉ đạo chính thức. Nhưng không cần giả định mối liên hệ ấy để hiểu vì sao người Canada cần quan tâm. Trên một đường phố Toronto, ngôn ngữ chính trị của một chính quyền độc tài được viện dẫn để đe dọa người đang thực hiện quyền tự do được Canada bảo vệ. Thông điệp thật đơn giản: một số quan điểm không nên được nói ra, kể cả ở đây.

Đó là cách đàn áp xuyên biên giới đi vào đời sống thường ngày. Nó có thể là giám sát một cuộc tập hợp công khai, đe dọa trên mạng, gây sức ép với thân nhân ở nước ngoài, hoặc khiến người ta không biết thực hiện quyền tự do tại Canada có kéo theo hậu quả nơi khác hay không.

Đài Loan là minh họa rộng hơn về sức ép chính trị xuyên biên giới. Nơi đây đối mặt với thông tin sai lệch, áp lực kinh tế, tấn công mạng và đe dọa chính trị từ Bắc Kinh; công dân Đài Loan tới Trung Quốc phải đối diện các tội danh an ninh quốc gia được định nghĩa rộng, có thể dẫn tới thẩm vấn, giam giữ hay hạn chế tự do.

Luật Thúc đẩy đoàn kết và tiến bộ dân tộc mới của Trung Quốc khiến lo ngại rõ hơn. Luật thúc đẩy quan niệm về bản sắc Trung Hoa chung do nhà nước định nghĩa, mở rộng trách nhiệm pháp lý tới tổ chức và cá nhân ngoài Trung Quốc đối với một số hành vi bị cho là phá hoại “đoàn kết dân tộc” hay cổ vũ “ly khai”. Với cộng đồng hải ngoại có liên hệ Tân Cương, Tây Tạng và Hong Kong, hệ quả đáng lo là: phát biểu chính trị hợp pháp ở Canada vẫn có thể gây hậu quả ở nơi khác.

Phát biểu tại Đài Loan gần đây, cựu Phó thủ tướng Canada Chrystia Freeland gọi các điều khoản ngoài lãnh thổ của luật là “đặc biệt hiểm ác”, kêu gọi các nền dân chủ công khai phản đối.

Mô thức ấy không chỉ giới hạn ở lập pháp. Theo tác giả, Bắc Kinh nhiều lần bóp méo Nghị quyết 2758 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc — văn bản không nhắc Đài Loan và không quyết định địa vị Đài Loan — để cho rằng quan hệ của Canada với Đài Loan vi phạm chính sách Một Trung Quốc của Canada. Cách diễn giải này đã bị Quốc hội Canada kiên quyết bác bỏ.

Dù Bắc Kinh tìm cách áp đặt chính sách Một Trung Quốc của Canada hay đe dọa cộng đồng hải ngoại trên đất Canada, vấn đề căn bản vẫn là nỗ lực mở rộng chương trình chính trị và pháp lý ra ngoài biên giới Trung Quốc. Canada là quốc gia có chủ quyền. Những hạn chế chính trị áp đặt ở nơi khác không nên quyết định chính sách hay quyền tự do trong biên giới Canada.

Đáng buồn, một luật nước ngoài không cần tạo ra dù một bản kết tội ở Canada để gây tác động. Nếu nó khiến người ta hạ giọng, tránh biểu tình hay ngại bày tỏ ý kiến hợp pháp, sự cưỡng ép đã vượt biên giới.

Người sống ở Toronto, Ottawa hay Vancouver có thể hoàn toàn tự do theo luật Canada để phê bình một chính phủ nước ngoài, tham gia biểu tình hay vận động cho một mục tiêu chính trị. Nhưng quyền tự do ấy giảm ý nghĩa nếu việc thực hiện nó tạo ra nỗi sợ khi đi nước ngoài, hậu quả cho thân nhân hoặc các hình thức trả đũa khác.

Nhìn như vậy, vụ đối đầu trên vỉa hè Toronto vượt khỏi một cuộc biểu tình. Dù danh tính hay động cơ của người liên quan là gì, nó đặt ra câu hỏi lớn hơn: liệu hạn chế chính trị của một nhà nước độc tài có thể theo con người vào một nền dân chủ hay không.

Nguyên tắc cần rõ ràng: không học thuyết chính trị hay yêu sách pháp lý nước ngoài nào nên quyết định giới hạn phát biểu hợp pháp tại Canada. Luật điều chỉnh biểu đạt ôn hòa ở đây là luật Canada; những tự do được bảo vệ phải vẫn là tự do của Canada, bất kể ai khó chịu khi chúng được thực hiện ở nơi khác.

Tiến sĩ Harry Ho-jen Tseng là đại diện Văn phòng Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại Canada. Quan điểm trong bài là của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.

Dịch từ The Epoch Times, ngày 11/10/2026.