Thứ Ba, 17.11.2026Tiếng Việt / Hoa Kỳ
Giới thiệu
DKN.TVĐại Kỷ Nguyên — Mang đến giá trị cuộc sống
Khoa học - Công nghệ

Phát hiện hệ sao đôi phát xung vô tuyến gần mỗi 8 phút

Từ hơn 100 giờ dữ liệu vô tuyến, các nhà thiên văn lần theo những xung lặp lại tới vùng gần một sao lùn trắng cách Trái Đất hơn 5.000 năm ánh sáng.

Tuệ Minh ·
Minh họa sao lùn trắng nhỏ màu xanh trắng bên cạnh một ngôi sao màu vàng cam giống Mặt Trời
Ảnh minh hoạ một sao lùn trắng và ngôi sao đồng hành giống Mặt Trời.

Cách Trái Đất hơn 5.000 năm ánh sáng, một sao lùn trắng tự quay gần mỗi tám phút. Những xung vô tuyến lặp lại ở vùng gần ngôi sao này có thể phát ra từ chính nó. Trung tâm Nghiên cứu Thiên văn Vô tuyến Quốc tế (ICRAR) ở Australia công bố kết quả ngày 12/11. Nghiên cứu đăng trên Nature Astronomy cung cấp manh mối về một nhóm nguồn vô tuyến hiếm mới được nhận diện trong những năm gần đây.

Lần theo nguồn xung

Từ năm 2021, giới thiên văn phát hiện một số thiên thể phát xung vô tuyến rồi im lặng, với chu kỳ lặp từ vài phút đến vài giờ. Chúng được gọi là nguồn vô tuyến thoáng hiện chu kỳ dài (LPT). Đến thời điểm công bố nghiên cứu, các nhà khoa học đã phát hiện khoảng một chục nguồn như vậy.

Hệ GPM J071507−114153 gồm hai sao quay quanh nhau. Một sao là sao lùn trắng, phần lõi đậm đặc còn lại sau khi một ngôi sao cạn nhiên liệu hạt nhân. Sao kia thuộc loại G, tương tự Mặt Trời. Sao lùn trắng tự quay một vòng trong 7,9 phút. Nhóm nghiên cứu ước tính chu kỳ quỹ đạo của hệ vào khoảng 1,3 ngày.

Nhóm phát hiện xung trong một khảo sát vùng Ngân Hà có thể quan sát được từ Australia bằng mạng kính vô tuyến Murchison Widefield Array (MWA). Kính MeerKAT ở Nam Phi giúp xác định vị trí nguồn, còn quan sát quang học tại Đài thiên văn W. M. Keck ở Hawaii xác nhận sao đồng hành thuộc loại giống Mặt Trời.

Trước đó, giới thiên văn từng phát hiện xung tương tự trong các hệ gồm sao lùn trắng và sao lùn đỏ, song khó xác định sao nào tạo ra tín hiệu. Đây là lần đầu nhóm quan sát phát hiện loại xung này ở một hệ có sao lùn trắng đi cùng một ngôi sao giống Mặt Trời.

Nhóm phân tích hơn 100 giờ dữ liệu vô tuyến và nhận thấy nguồn xung chuyển động cùng sao lùn trắng trên quỹ đạo. Theo Sam McSweeney, tác giả chính và nhà khoa học tại Đài quan sát Mảng Kilômét vuông (SKAO), kết quả định vị vùng phát xung ở gần sao lùn trắng, với khả năng xung phát ra từ chính ngôi sao.

Tương tác giữa sao lùn trắng và sao đồng hành có thể đóng vai trò tạo xung. Phát hiện này cho thấy ngôi sao đồng hành trong các hệ như vậy cũng có thể thuộc loại giống Mặt Trời.

Tín hiệu hé lộ hoạt động trên sao đồng hành

Trong lúc theo dõi xung vô tuyến, nhóm còn phát hiện những đợt bùng phát trên bề mặt sao đồng hành. Mặt Trời có hoạt động từ trường tương tự. Khi đủ mạnh, hoạt động của Mặt Trời có thể dẫn đến cực quang trên Trái Đất.

Nhóm quan sát thấy tín hiệu thay đổi khi đi qua một vùng gần sao đồng hành. Một cách giải thích là vùng này có một vòng plasma lớn nhô khỏi bề mặt sao và được từ trường nâng đỡ, tương tự tai lửa Mặt Trời. Natasha Hurley-Walker, đồng tác giả tại Đại học Curtin, cho biết tín hiệu đã cho phép nhóm phát hiện hoạt động như vậy trên một ngôi sao ở cách xa hơn 5.000 năm ánh sáng.

Dịch từ bài của Sở Phương Minh (楚方明), The Epoch Times. Đối chiếu với thông báo của ICRAR và nghiên cứu trên Nature Astronomy.

DKN.TV

Tìm kiếm trên DKN