Trong phòng khám, thỉnh thoảng tôi gặp những trường hợp khác biệt với nhận thức thông thường của mọi người.

Từng có một cụ ông trăm tuổi và một cụ bà 95 tuổi, khi đợt không khí lạnh tràn về, huyết áp đột ngột tăng lên mức 180, 190 mmHg, kèm theo triệu chứng chóng mặt và buồn nôn rõ rệt. Khi kiểm tra, tôi nhận thấy cơ cổ của cả hai đều rất căng cứng. Sau khi tiến hành thư giãn và điều chỉnh vùng cổ, chỉ số huyết áp dần hạ xuống, mạch tượng cũng chuyển từ căng cứng sang hòa hoãn hơn.

Một trường hợp khác là bệnh nhân cao huyết áp mãn tính, có lần xuất hiện triệu chứng chóng mặt quay cuồng, thậm chí đã cân nhắc việc đi cấp cứu. Đánh giá ban đầu nghi ngờ liên quan đến vấn đề tai trong, nhưng kiểm tra sau đó cho thấy nguyên nhân do sai khớp đốt sống cổ thứ nhất (C1). Sau khi điều chỉnh cấu trúc đốt sống cổ kết hợp châm cứu, triệu chứng chóng mặt thuyên giảm, huyết áp cũng theo đó ổn định trở lại.

Những trường hợp này trong lâm sàng không phải là cá biệt. Đối với một số bệnh nhân, dù đã kiểm soát chế độ ăn uống, giảm muối mỡ và uống thuốc đều đặn, huyết áp vẫn biến động thất thường. Quan sát lâm sàng cho thấy, tình trạng này đôi khi không chỉ liên quan đến bản thân mạch máu mà còn có thể liên quan đến cấu trúc và trạng thái chức năng của đốt sống cổ.

Một nghiên cứu hồi cứu quy mô lớn cho thấy, bệnh nhân thoái hóa đốt sống cổ có nguy cơ bị chóng mặt trong vòng một năm cao hơn một chút so với nhóm đối chứng, nhưng sự khác biệt tổng thể còn hạn chế và cần được giải thích một cách thận trọng.

Bảo dưỡng tại nhà: Phương pháp thư giãn huyệt Phong Trì

Ngoài việc điều trị Đông y, việc bảo dưỡng định kỳ hàng ngày cũng giúp duy trì trạng thái ổn định của cấu trúc đốt sống cổ và cơ bắp. Có một khoảng thời gian, đốt sống cổ thứ nhất của tôi bị khó chịu, vùng huyệt Phong Trì thường xuyên có cảm giác căng tức, cả vùng đầu cũng thấy không thoải mái. Sau đó, qua quá trình thử nghiệm, tôi nhận thấy động tác này có thể giúp vùng bị căng cứng dần thư giãn, nên đã tổng hợp lại để chia sẻ cùng mọi người.

．Xác định vị trí Huyệt Phong Trì nằm ở phía dưới sau đầu, chỗ lõm giữa xương sọ và cổ. Sờ dọc theo sau đầu xuống dưới, bạn sẽ cảm nhận được một vị trí “đẩy lên không được, ấn vào có lực cản”, đó chính là vị trí tương đối của huyệt.

  • Bước 1: Dùng ngón tay hai bàn tay nhẹ nhàng tì vào huyệt Phong Trì hai bên, lực hướng từ sau ra trước và hơi hướng lên trên để trợ lực.
  • Bước 2: Tay giữ cố định, để đầu xoay nhẹ nhàng sang trái và phải với biên độ nhỏ.
  • Lưu ý: Khi thực hiện nên giữ động tác chậm rãi, nhẹ nhàng, đặc biệt là khi đang bị chóng mặt hoặc khó chịu, càng cần tránh dùng lực quá mức.

．Tại sao nên thao tác đối xứng? Người bình thường nếu không có chuyên môn sẽ khó xác định bên nào căng hơn hoặc bị lệch. Thao tác đối xứng hai bên giúp cơ cổ dần thư giãn, để cơ thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng hơn, tương đối an toàn.

．Cảm giác có thể mang lại Khi cơ cổ dần thư giãn, bạn có thể cảm thấy áp lực vùng đầu giảm bớt, tuần hoàn thông suốt hơn, cảm giác chóng mặt hay căng tức cũng thuyên giảm. Quan sát lâm sàng cho thấy, đối với một số bệnh nhân, sự biến động huyết áp cũng có thể trở nên ổn định hơn.

．Nhắc nhở nhỏ Nếu bị đau đầu hoặc khó chịu vùng đầu, có thể dùng huyệt Phong Trì như một trong những vị trí hỗ trợ thư giãn. Tuy nhiên, nguyên nhân gây ra các triệu chứng rất đa dạng, nếu triệu chứng kéo dài hoặc trầm trọng hơn, bạn vẫn nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa để đánh giá.

Tại sao cổ lại ảnh hưởng đến huyết áp?

Để hiểu về “Cao huyết áp do cổ”, có thể quan sát từ hai góc độ thần kinh và mạch máu.

1. Hệ thần kinh giao cảm phía trước đốt sống cổ Phía trước và hai bên đốt sống cổ có hệ thần kinh giao cảm kéo dài từ đốt sống ngực lên trên, bao gồm ba hạch thần kinh giao cảm: trên, giữa và dưới. Các hạch này liên quan đến việc điều tiết tim và mạch máu, ảnh hưởng đến nhịp tim và mức độ co thắt mạch máu. Khi đốt sống cổ bị thoái hóa, tư thế sai hoặc cấu trúc sắp xếp thay đổi, nó có thể gây kích thích cơ học lên các mô xung quanh, từ đó ảnh hưởng đến hoạt tính của thần kinh giao cảm. Nếu thần kinh giao cảm ở trạng thái hưng phấn quá mức, có thể gây tăng co thắt mạch máu, tăng sức cản dòng máu và nhịp tim nhanh, một số bệnh nhân sẽ xuất hiện triệu chứng đánh trống ngực, tức ngực. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự hoạt hóa quá mức của hệ thần kinh giao cảm có liên quan mật thiết đến sự mất cân bằng điều tiết huyết áp.

2. Động mạch đốt sống và ảnh hưởng cung cấp máu cho não Động mạch đốt sống xuyên qua các đốt sống cổ để cung cấp máu lên não, đặc biệt là có một đoạn ngoặt tại vị trí đốt sống cổ thứ nhất. Nếu vị trí này bị ảnh hưởng do thay đổi cấu trúc hoặc cơ bắp căng cứng, có thể khiến lưu thông máu giảm xuống. Từ kinh nghiệm lâm sàng, khi việc cung cấp máu cho não bị thiếu hụt tạm thời, cơ thể có thể thông qua việc điều chỉnh nhịp tim và huyết áp để cố gắng duy trì nguồn cung máu cho não. Trong trường hợp này, sự tăng huyết áp đo được ở một số bệnh nhân có thể liên quan đến phản ứng bù trừ của cơ thể. Do đó, nếu thay đổi huyết áp liên quan đến yếu tố cấu trúc cổ mà chỉ dùng thuốc để kiểm soát chỉ số huyết áp, có thể sẽ khó đạt được hiệu quả ổn định lâu dài.

“Ảnh hưởng dây chuyền” của vấn đề đốt sống cổ: Không chỉ là huyết áp

Quan sát lâm sàng cho thấy, bất thường cấu trúc đốt sống cổ thường không chỉ giới hạn ở thay đổi huyết áp, mà một số bệnh nhân còn đồng thời xuất hiện nhiều triệu chứng khó chịu khác:

  1. Khó chịu liên quan đến tim mạch: Đánh trống ngực, tức ngực, nhịp tim nhanh hoặc loạn nhịp tim.
  2. Chất lượng giấc ngủ kém: Thần kinh giao cảm hoạt động mạnh gây khó ngủ và ngủ không sâu. Nhiều bệnh nhân mất ngủ mãn tính thường kèm theo căng cứng vùng cổ hoặc vấn đề về tư thế.
  3. Triệu chứng vùng đầu và thị giác: Chóng mặt, nặng đầu; nhìn mờ hoặc mỏi mắt, cảm giác nhãn áp cao.
  4. Chức năng não bộ và ảnh hưởng lâu dài: Ảnh hưởng đến hiệu suất cung cấp máu cho não, khiến bệnh nhân cảm thấy giảm trí nhớ, kém tập trung hoặc phản ứng chậm.

Đối sách Đông y: Điều lý tổng thể từ cấu trúc đến nội khoa

Đối với tình trạng biến động huyết áp có thể liên quan đến đốt sống cổ, Đông y thường áp dụng phương châm “Điều lý cấu trúc trước, xử lý nội khoa sau”:

  1. Điều chỉnh cấu trúc: Ưu tiên xử lý trạng thái đốt sống cổ, hỗ trợ thư giãn các mô cơ và cải thiện biên độ vận động của khớp.
  2. Điều lý thể chất: Biện chứng thi trị theo từng cá nhân:
    • Người áp lực tâm lý lớn: Thường dùng phương pháp “Sơ can thư giãn”.
    • Người tuần hoàn và chuyển hóa kém: Chú trọng “Hóa đàm ứ”.
    • Người sinh hoạt không điều độ, hay thức khuya: Dễ xuất hiện tình trạng “Âm hư nội nhiệt”, thường dùng “Tư âm giáng hỏa” để điều lý, giúp bổ sung phần tiêu hao và giảm sự hưng phấn do áp lực gây ra.
  3. Phối hợp dùng thuốc: Nếu đang sử dụng thuốc hạ huyết áp, nên tiếp tục duy trì và điều chỉnh tổng thể dưới sự đánh giá của bác sĩ. Không nên tự ý dừng thuốc để tránh rủi ro biến động huyết áp.

Lời kết

Nếu bình thường bạn cảm thấy cổ bị kẹt, cứng vào buổi sáng hoặc khó chịu, đó có thể là tín hiệu cảnh báo của cơ thể. Quan tâm đúng mức đến trạng thái đốt sống cổ và điều chỉnh thói quen sinh hoạt sẽ giúp giảm bớt tình trạng biến động huyết áp. Hiểu rõ cấu trúc và vận hành của cơ thể để bảo dưỡng tổng thể thường mang lại hiệu quả sức khỏe lâu dài hơn là chỉ xử lý đơn lẻ từng triệu chứng.

Theo Epoch Times