Kỷ niệm học lái xe tải: Khi trách nhiệm với người khác giúp ta vượt qua nỗi sợ

Tác giả: Xin Di (辛迪), chuyên mục tác giả của SecretChina. Hồi ức cá nhân; các nhận định về ý nghĩa trải nghiệm là cảm nhận của tác giả.

Con gái vừa học lái xe khiến tôi nhớ lại những ngày mình học lái tại Trung Quốc.

Giờ đây ở Canada, nhiều người ngạc nhiên khi biết tôi từng học lái xe tải. Họ còn ngạc nhiên hơn vì cách học và thi bằng lái ở Trung Quốc khi ấy khác hẳn Canada. Ở Canada, hầu như nhà nào cũng có xe, nhiều người học từ cha mẹ; dù thuê thầy, họ chủ yếu tập trên đường phố, thi những thao tác cơ bản thường ngày và tự chọn thời gian. Còn tấm bằng Trung Quốc của tôi giống như kết quả của một cuộc tranh tài kỹ thuật. Mỗi lần nghe kể, bạn bè đều hồi hộp.

Người ta thường căng thẳng hơn khi thi, khiến khả năng bị ảnh hưởng. Nhưng hôm ấy, tôi lại làm được những việc ngày thường rất khó. Lần đó giúp tôi nhận ra sức bật của con người đến từ đâu; về sau, tôi còn thấy sự sắp đặt của Trời khéo léo thế nào.

Cô nhân viên văn phòng nhỏ bé học lái xe tải

Cuối những năm 1990, sau hơn mười năm cải cách kinh tế, một số người Trung Quốc đã có thể mua ô tô riêng. Nhiều người bắt đầu học lái. Mới đi làm vài năm, tôi cùng đồng nghiệp đến học tại sân tập Hải Điến ở Bắc Kinh. Khi ấy, học xe con tốn hơn và bằng phải kiểm tra hằng năm; học xe tải lớn rẻ hơn, bằng hai năm kiểm tra một lần. Thế là một cô nhân viên văn phòng nhỏ bé như tôi đi học lái xe tải lớn.

Học viên được chia thành nhóm sáu người với một thầy. Ở Canada, có thể chọn ngày thi và thi lại nếu trượt, thầy không chịu hậu quả gì đáng kể. Nhưng theo điều tôi biết khi ấy, các trường lái Trung Quốc cạnh tranh gay gắt, yêu cầu với thầy rất nghiêm: chỉ một học viên trượt, thầy có thể bị thôi việc. Mỗi khóa, năng lực học viên khác nhau, nhưng học cùng thời lượng và thi cùng ngày. Áp lực của thầy lớn đến khó tưởng tượng.

Xe tập chỉ có số tay, vô lăng không trợ lực. Xe tải nặng, tôi lại không cao, xoay chiếc vô lăng vừa to vừa nặng rất vất vả. Mỗi lần chuyển hướng, tôi phải vung cả hai tay, dùng sức toàn thân. Xe không có điều hòa, tập dưới nắng hè quả là việc lao động nặng.

Trong sáu người chỉ có tôi là nữ. Xếp theo tuổi, tôi đứng thứ năm. Anh cả là công chức khoảng 40 tuổi; do tuổi tác và thường ngồi bàn giấy, phản ứng chậm nhất. Người thứ sáu còn là học sinh, từng lái xe tăng, phản ứng nhanh nhất và là người duy nhất đã có kinh nghiệm điều khiển xe.

Thầy là công nhân nghỉ hưu ngoài 50 tuổi, gương mặt đầy nếp nhăn. Để kiếm tiền dưỡng già, thầy quanh năm phơi nắng gió ở sân tập, da sạm đen. Thầy chất phác, dạy tận tình, đặc biệt quan tâm tôi, học viên nữ duy nhất. Bữa trưa, thầy thường chia cho tôi món tía tô do nhà trồng và tự làm. Chợ không bán loại rau ấy; đó là lần đầu tôi ăn tía tô, hương vị đặc biệt đến nay vẫn khó quên.

Thầy nhập viện, cả nhóm quyết tâm cùng đỗ

Khi tập đưa xe vào chỗ, không có nhà xe hay ô đỗ thật, chỉ có các cọc đánh dấu cửa trên bãi rộng. Tập lùi vào vị trí đã là việc tốn sức, các nhóm thay nhau luyện. Thầy của nhóm bên cạnh là bạn của thầy chúng tôi; hai người thỉnh thoảng trò chuyện khi quan sát học viên.

Khó hơn là sân tập lớn với đường phố mô phỏng, đèn tín hiệu và “cầu vượt” vẽ trên mặt đất. Còn có ba “nắp cống” xếp theo hình chữ Z, ba ụ bê tông cao mười centimét, cầu một bên và cầu hai bên — tương tự cho một bên hoặc cả hai bên bánh xe đi trên cầu độc mộc. Ngoài ra còn dốc đứng và đường núi quanh co. Người chưa từng học tại Hải Điến có lẽ sẽ tưởng chúng tôi tập ở đoàn xiếc.

Trước kỳ thi, thầy đột ngột bị tắc ruột, phải nhập viện phẫu thuật. Hai ngày tập cuối, người bạn của thầy dạy thay.

Ngày thi, sáu người chúng tôi cùng hứa: nhất định phải đỗ tất cả, để thầy trên giường bệnh yên tâm hồi phục.

Đến lượt nhóm, cả bọn trèo lên ngồi trong thùng xe tải. Giám khảo gọi anh cả vào buồng lái. Anh yếu nhất nhóm, nên chúng tôi nhìn qua cửa sau buồng lái, lo lắng và thầm cổ vũ. May mắn là giám khảo cho anh đoạn dễ nhất: qua một đèn tín hiệu là đỗ. Các anh sau cũng thi không khó: người thứ hai qua một cầu vượt mô phỏng, người thứ ba rẽ trái; mỗi người chỉ khoảng hai phút và đều qua.

Lúc ấy xe đã đến đoạn kỹ thuật khó. Tôi là nữ duy nhất; tôi có cảm giác giám khảo muốn để một người trong nhóm trượt, nên dành đoạn khó nhất cho cô gái thường bị cho là dễ thất bại nhất.

Những chướng ngại liên tiếp

Giám khảo ra lệnh: “Qua nắp cống”. Không chỉ một mà là ba nắp xếp chữ Z, bánh không được đè hay chạm. Khi tập, mép bánh của tôi đôi lúc vẫn chạm vào. Theo lời thầy, tôi đưa xe sát phía phải rồi đánh lái trái, hướng đầu xe giữa hai nắp nằm chéo. Qua nắp thứ hai phải chuyển đầu xe sang phải, hướng tới nắp thứ ba. Theo bài học, phải đi thẳng qua nắp cuối rồi mới chỉnh xe vào giữa làn. Nhưng đi được nửa chừng, tôi nhận ra mình đánh lái chưa đủ. Chợt nghĩ ra cách, tôi điều chỉnh vô lăng một chút khác với bài tập và vượt qua nắp thứ ba.

Cầu một bên và cầu hai bên yêu cầu bánh chạy trên dải nổi như cầu thăng bằng, rộng chưa đến một thước Trung Quốc. Bánh rơi khỏi là trượt.

Theo quy định khi ấy, giám khảo có thể bớt một số phần trong đoạn nắp cống và cầu. Nếu nói không thi cầu hai bên, tôi có thể chạy dạng hai bên cầu mà không đặt bánh lên. Nhưng ông không nương tay: qua cầu một bên rồi vẫn phải qua cầu hai bên. Xe con không thi phần này vì khoảng cách giữa bánh không đủ. Xe tải Hoàng Hà có vệt bánh rộng nên ít bị rơi; chiếc Đông Phong của tôi nhỏ hơn, rất dễ trượt khỏi cầu. Tôi lái thật cẩn thận và cũng vượt qua.

Đến ngã ba, rẽ phải sẽ trở lại sân bằng dễ đi; rẽ trái là dốc đứng. Tôi nghĩ đã thi đủ nhiều kỹ thuật, có lẽ giám khảo sẽ cho rẽ phải để kết thúc. Nhưng ông lệnh: “Rẽ trái lên dốc!”.

Xe tải nặng, lên dốc rất khó, phải lập tức về số thấp. Khẩu quyết là “đạp, nhả số, tăng ga, đạp, vào số”: chân trái đạp côn, tay phải đưa cần số từ số 4 hoặc 3 về mo; chân phải tăng ga nâng vòng tua; chân trái lại đạp côn, tay phải vào số 2. Trong lúc ôm cua, tôi còn phải dùng một tay trái xoay vô lăng nặng, chân phải phanh, rồi khi vào số 2 lại lập tức tăng ga lên dốc. Tất cả diễn ra trong một, hai giây.

Đó là thử thách lớn cả thể lực lẫn trí lực. Nhưng tôi biết mình phải hoàn thành. Không kịp do dự, tôi nhắc lại lệnh giám khảo rồi phối hợp cả tay chân, lấy đà lên dốc.

Lên đỉnh không phải đi thẳng: phải rẽ phải và lập tức lên số cao. Khẩu quyết là “đạp, nhả số, để mo, đạp, vào số”; khác lúc lên dốc, chuyển từ số thấp lên cao không cần tăng ga ở số mo. Tôi lại phải một tay xoay vô lăng để làm các thao tác. Lúc đó không còn nghĩ đến mệt, tôi nhanh chóng hoàn thành việc sang số và rẽ.

Lên núi rồi, giám khảo vẫn chưa cho dừng, còn yêu cầu đi thêm đoạn quanh co để kiểm tra tốc độ và chuyển hướng, sau đó mới cho tấp vào lề.

Tôi đổi chỗ với người thứ sáu, trở lại thùng xe. Các anh vui vẻ kể họ đã lo khi thấy tôi chưa hướng xe đúng ở đoạn nắp cống, rồi mừng khi tôi điều chỉnh kịp.

Chúng tôi biết người cuối gần như chắc chắn đỗ. Anh chỉ đi một đoạn xuống dốc dễ dàng rồi kết thúc.

Nước mắt trên giường bệnh

Cả nhóm phấn khởi đi xe buýt rất xa đến bệnh viện thăm thầy. Ở cổng, chúng tôi góp tiền mua bó hoa rực rỡ rồi hỏi phòng. Thấy học trò, thầy gắng ngồi dậy. Chúng tôi báo tin cả nhóm đã đỗ. Tôi kể giám khảo giao tất cả đoạn khó nhưng không làm khó được mình. Người đàn ông từng trải ấy bỗng rưng rưng: “Tốt quá, thật cảm ơn các em! Số năm giỏi quá!”.

Hôm trở lại trường nhận bằng, chúng tôi gặp người thứ ba của nhóm do bạn thầy hướng dẫn. Anh nhanh nhạy và kỹ thuật tốt nhất nhóm mình, nhưng nóng vội nên trượt. Anh cũng sống tình nghĩa, buồn bã nói: “Sao tôi lại không đỗ? Làm thầy mất việc rồi!”.

Không có việc gì làm uổng

Có bằng và lái trên những con đường bằng phẳng ở Bắc Kinh, tôi tự hỏi: nắp cống đâu? Cầu độc mộc đâu?

Sau này sang Canada, tấm bằng Trung Quốc hóa ra không vô ích. Khi ấy ở Ontario, tôi không phải lần lượt thi G1, G2 mà được thi thẳng bằng G. Mùa đông rải muối tan tuyết khiến mặt đường bị ăn mòn; mùa hè nhiều đường phải bóc nhựa để làm lại. Nhìn ra xa là những nắp cống sơn đỏ nằm rải rác. Trong lòng tôi thấy thật vui.

Về sau nữa, một mình tôi lái hơn 800 dặm, đưa các con thăm những công viên quốc gia hùng vĩ ở Tây Nam nước Mỹ, vượt nhiều núi cao. Những kỹ thuật dùng trong kỳ thi, tôi nhớ đặc biệt rõ. Theo cảm nhận của tôi, những gì Trời sắp đặt đều có nguyên do: không phải làm khó, mà chuẩn bị cho tương lai.

Thông thường, ta lo khi thi vì nghĩ đến được mất, thể diện và tương lai của mình. Nhưng nếu nghĩ đến người khác, chẳng hạn nhất định không để thầy mất việc và muốn thầy hồi phục, ta không còn sợ; tôi cảm thấy còn nhận được sức mạnh và trí tuệ hơn ngày thường. Vì thế, làm người tốt thật hạnh phúc!

Trong cuộc sống về sau, tôi gặp những người luôn tìm cớ cho lỗi của mình, như thể cẩu thả hay thiếu năng lực là chuyện đương nhiên, không nhận ra mình gây phiền cho người khác. Có người cứ nghe nhắc nhở lại nói: “Chẳng phải bạn cũng thế sao?”. Tôi không xét người khác có thế không, nhưng tự biết: mình không thể như vậy. Con người phải có trách nhiệm với người khác. Có trách nhiệm vốn không hoàn toàn thuộc về ta, như học viên trượt thì thầy có thể mất việc — quy định đó không công bằng. Nhưng trước khi quy định đổi, ta phải đối diện. Chính trong lúc ấy, ta học cách gánh vác và nhìn thấy những chuẩn bị mà Trời đã đặt sẵn.

Nguồn: SecretChina, 9/10/2026. Dịch đầy đủ nội dung chính. Các quy định bằng lái được kể theo trải nghiệm trong quá khứ của tác giả; bài viết không phải hướng dẫn thi hoặc đổi bằng hiện hành.