Từ lớp học ở Trung Quốc tới Canada: Giáo viên Pháp Luân Công kể hành trình tránh bị bức hại

Là một học viên Pháp Luân Công ở Trung Quốc, bà Trương Tân Nghiên (Zhang Xinyan) hiểu nguy cơ đối với những người nói cho người khác biết về cuộc đàn áp môn tu luyện thiền định này. Khi hiệu trưởng trường nơi bà dạy học phát hiện bà nói với học sinh rằng không nên tin những thông tin bôi nhọ Pháp Luân Công do Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) phổ biến, bà quyết định mình không thể ở lại Trung Quốc.

“Tôi muốn nói với mọi người sự thật về Pháp Luân Công,” bà Trương nói với The Epoch Times. Bà rời Trung Quốc sang Thái Lan năm 2014 để tránh bị bức hại và được Liên Hợp Quốc công nhận là người tị nạn. Sau nhiều năm, nơi lánh nạn cũng không còn an toàn đối với bà: cảnh sát Hong Kong đặt tiền thưởng truy bắt bà liên quan đến hoạt động dân chủ, còn bà kể chính quyền Trung Quốc gây sức ép để Thái Lan đưa bà về nước. Nhờ nỗ lực của Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR), các nhà ngoại giao Canada và người ủng hộ, bà tới Vancouver ngày 3/8/2026.

Ở tuổi 55, bà Trương nói muốn nhiều người hiểu nguy cơ mà người bất đồng chính kiến phải đối diện và chú ý tới hoạt động trấn áp xuyên biên giới. “Điều xảy ra với tôi có thể xảy ra với bất kỳ ai [rời khỏi ĐCSTQ],” bà nói. “Tôi mong mọi người đặc biệt chú ý tới sự đàn áp xuyên quốc gia của ĐCSTQ.” Đây là lời cảnh báo của bà sau trải nghiệm cá nhân, không phải kết luận về một trường hợp cụ thể khác.

Từ lớp học ở Trung Quốc tới quyết định ra đi

Pháp Luân Công, còn gọi là Pháp Luân Đại Pháp, được truyền ra công chúng ở Trung Quốc năm 1992. Môn tu luyện gồm các bài công pháp thiền định và nguyên lý Chân – Thiện – Nhẫn. Bà Trương biết đến môn này qua cha mẹ vào năm 1997 rồi bắt đầu tu luyện. Bà kể mẹ mình trước đó thường đau ốm, sau khi tập luyện thì sức khỏe được cải thiện. Bà nói bản thân muốn sống tốt hơn bằng cách làm theo các nguyên lý ấy. Đây là trải nghiệm và lời kể của bà, không phải khẳng định hiệu quả chữa bệnh.

Ngày 20/7/1999, lãnh đạo ĐCSTQ khi đó Giang Trạch Dân phát động chiến dịch đàn áp Pháp Luân Công. Theo Trung tâm Thông tin Pháp Luân Đại Pháp có trụ sở tại Washington được bài nguồn dẫn, các học viên đã phải đối diện với bắt giữ tùy tiện, sách nhiễu, tra tấn và các hành vi vi phạm nhân quyền nghiêm trọng khác; chính quyền đồng thời phổ biến tuyên truyền bôi nhọ môn tu luyện. Bà Trương và cha mẹ tìm cách giúp người khác hiểu về Pháp Luân Công và phản bác những thông tin ấy.

Một cách mà học viên tại Trung Quốc dùng để bày tỏ niềm tin là viết dòng chữ “Pháp Luân Đại Pháp hảo” trên tường hoặc tiền giấy. Một ngày, một học sinh xin tiền mua đồ; bà Trương đưa em một tờ tiền có dòng chữ đó. Học sinh mang tờ tiền tới hiệu trưởng. Người này quở trách bà và nói sẽ báo nhà chức trách. “Tôi biết mình sẽ bị bắt, nên tôi phải rời đi,” bà Trương kể.

Trước đó, bà từng chứng kiến cảnh sát lục soát nhà cha mẹ. Bà nói cả hai qua đời trong thời gian liên tục bị sách nhiễu. Lo mình sẽ gặp tình cảnh tương tự, bà rời Trung Quốc và đến Thái Lan vào năm 2014.

Người tị nạn tại Thái Lan

Tại Thái Lan, bà Trương xin đăng ký tị nạn với UNHCR và được chấp nhận năm 2016. Bà tiếp tục lên tiếng về các hành vi vi phạm nhân quyền và cuộc đàn áp Pháp Luân Công ở Trung Quốc. Bà cũng hợp tác với các nhà hoạt động dân chủ Hong Kong; năm 2025, họ bầu bà làm thành viên tổ chức “Nghị viện Hong Kong” đặt tại Toronto. Không lâu sau, cảnh sát Hong Kong truy tố bà cùng một số thành viên khác theo luật an ninh quốc gia và treo thưởng 200.000 đô la Hong Kong, khoảng 25.000 USD, để bắt mỗi người.

Năm 2025, bà Thịnh Tuyết (Sheng Xue), một nhà hoạt động dân chủ người Hoa ở Toronto ủng hộ bà Trương, liên hệ Bộ Ngoại giao Canada nhằm giúp bà tới nước này. Bà Thịnh lo chiến dịch truy bức của Bắc Kinh đã vươn tới Thái Lan.

Theo lời bà Trương, ngày 7/5/2026 cảnh sát di trú Thái Lan bất ngờ yêu cầu xem hộ chiếu. Bà giải thích Đại sứ quán Trung Quốc đã hủy hộ chiếu khi bà xin gia hạn và bà là người tị nạn đăng ký với Liên Hợp Quốc. Cảnh sát không chấp nhận và đưa bà vào trung tâm giam giữ di trú ở Bangkok. “Họ nói sẽ đưa tôi về Trung Quốc,” bà kể. Bà lo nếu bị đưa về sẽ bị tra tấn và bỏ tù.

Được gọi điện từ nơi giam giữ, bà Trương liên hệ bà Thịnh. Bà Thịnh và các nhà hoạt động ở Canada cùng nhiều nước lên tiếng về vụ việc, liên hệ giới chức Canada và Liên Hợp Quốc, đề nghị can thiệp. Các nhà ngoại giao Canada xử lý nhanh hồ sơ để bà Trương bay tới Vancouver ngày 8/7. Tuy nhiên, bà nói nhà chức trách Thái Lan không cho bà ra sân bay hôm đó và bảo vé máy bay đã bị hủy.

Tòa án Thái Lan xem xét vụ việc ngày 16/7 nhưng phán quyết bất lợi cho bà. Theo bà Trương, một đại diện cơ quan di trú nói vé máy bay bị hủy theo yêu cầu của Đại sứ quán Trung Quốc vì cảnh sát Hong Kong đang truy nã bà. Đây là lời kể của bà; bài nguồn không công bố văn bản xác nhận riêng từ đại sứ quán. Bà Thịnh và những người khác tiếp tục thúc đẩy Canada và UNHCR can thiệp.

Ngày 13/7, nghị sĩ Canada Jenny Kwan ra tuyên bố cảnh báo việc cưỡng ép đưa bà Trương về Trung Quốc sẽ khiến bà đối diện “nguy cơ bị bức hại nghiêm trọng”. The Epoch Times nhắc tới một số trường hợp người bất đồng chính kiến Trung Quốc từng bị Thái Lan đưa về nước. Hai nhà hoạt động Đổng Quảng Bình và Khương Dã Phi trốn sang Thái Lan năm 2015 nhưng bị trả về Trung Quốc và đều bị bỏ tù. Sau nhiều lần tìm cách ra đi không thành, ông Đổng đến được Canada vào tháng 6/2026; bài nguồn nói tình trạng của ông Khương vẫn chưa rõ.

Tới Canada và lời cảnh báo

Bà Thịnh cho biết sau sức ép ngoại giao của Canada và UNHCR, giới chức Thái Lan cuối cùng đồng ý thả bà Trương và cử một sĩ quan cảnh sát cấp cao hộ tống bà rời nơi giam giữ. Một nhân viên UNHCR gặp bà tại sân bay Bangkok. Ngày 3/8, bà bay tới Vancouver. Bà nói trong thời gian bị giam, mình không biết những người ủng hộ đang vận động để cứu mình. “Tôi chẳng biết gì cả,” bà nói, rồi cảm ơn mọi người đã giúp đỡ.

Bà Thịnh xem việc bà Trương được đến nơi an toàn sau gần ba tháng vận động là lần thất bại của chiến dịch trấn áp xuyên biên giới. Bà Trương cũng cho rằng nỗ lực đưa mình trở lại Trung Quốc đã không thành. Tuy vậy, bà muốn người Canada hiểu thêm cách chính quyền Trung Quốc tìm cách gây ảnh hưởng ở nước ngoài. “Tôi rất yêu Canada. Tôi không muốn thấy ĐCSTQ can thiệp vào Canada,” bà nói và mong chính phủ nước này quan tâm nghiêm túc tới trấn áp xuyên quốc gia.

Bối cảnh

Cuộc đàn áp Pháp Luân Công tại Trung Quốc bắt đầu năm 1999. Trong báo cáo thường niên 2026, Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF) ghi nhận những vi phạm tự do tín ngưỡng nghiêm trọng ở Trung Quốc năm 2025, trong đó có việc học viên Pháp Luân Công tiếp tục bị bỏ tù và có báo cáo về người chết trong khi bị giam. USCIRF đề nghị Bộ Ngoại giao Mỹ tiếp tục xếp Trung Quốc vào nhóm quốc gia cần đặc biệt quan tâm về tự do tôn giáo.

Về vấn đề cưỡng bức thu hoạch nội tạng, China Tribunal, một hội đồng độc lập công bố kết luận năm 2019, nhận định hoạt động này đã diễn ra ở Trung Quốc nhiều năm trên quy mô đáng kể và học viên Pháp Luân Công là một, nhiều khả năng là nguồn chính của nội tạng. Đây là kết luận của hội đồng dựa trên chứng cứ họ xem xét, được nêu đúng tư cách nguồn; bài này không đồng nhất kết luận đó với một phán quyết tòa án nhà nước. Các phản ứng quốc tế đối với cuộc đàn áp tiếp tục đặt trọng tâm vào quyền tự do tín ngưỡng và bảo vệ người có nguy cơ bị trả về nơi có thể bị tra tấn.

Nguồn bài và phỏng vấn: Omid Ghoreishi, The Epoch Times, “Chinese Dissident Rescued to Canada Urges Vigilance Against CCP Interference, Transnational Repression”, đăng 15/8, cập nhật 16/8/2026. Phần “Bối cảnh” được biên soạn riêng từ USCIRF và China Tribunal. Ảnh DKN.TV là minh họa, không tái hiện một lớp học hay hành trình cụ thể của bà Trương.