“Water Music” của Handel: Âm nhạc trang trọng trên dòng Thames

“Water Music” gắn với cuộc du ngoạn trên sông Thames của Vua George I năm 1717. Trong bài giới thiệu của George Cai, câu chuyện về nhà soạn nhạc Handel và chương “Alla Hornpipe” mở ra vẻ rực rỡ, trang trọng của âm nhạc baroque.

Vua George I đang chuẩn bị một buổi lễ hội.

Đó là năm 1717, mới ba năm sau khi ông lên ngôi, nhưng quyền lực của nhà vua vẫn bị thách thức gay gắt. Sinh ra và lớn lên tại Hanover, một công quốc thuộc Đế quốc La Mã Thần thánh, ông không đặt chân đến Anh trong gần bốn thập niên trước khi trở thành vua. Ông nói được rất ít tiếng Anh. Tuy vậy, năm 1714, sau khi Nữ hoàng Anne qua đời, theo Đạo luật Kế vị năm 1701 quy định việc kế vị của người theo đạo Tin Lành, vị vương công người Đức này trở thành người cai trị Vương quốc Anh.

Không lâu sau khi ông lên ngôi, cuộc nổi dậy Jacobite năm 1715 đặt vấn đề về tính chính danh của nhà vua. Những người ủng hộ dòng vương thất cũ cầm vũ khí rồi bị trấn áp, nhưng sự việc phơi bày tính mong manh của chế độ mới. Đến năm 1717, cuộc bất hòa gay gắt, công khai với chính con trai ông, Thân vương xứ Wales, tiếp tục làm tổn hại hình ảnh vốn đã bấp bênh của nhà vua trước công chúng.

Trong hoàn cảnh ấy, một cuộc lễ hội lớn được lên kế hoạch. Một màn trình diễn thành công sẽ củng cố hình ảnh vương quyền; nếu thất bại, kết quả sẽ ngược lại. Người ta quyết định tổ chức một cuộc diễu hành trên sông: tối 17/7/1717, thuyền hoàng gia đưa nhà vua cùng triều thần dọc sông Thames, trước sự chứng kiến của thành London.

Nhưng buổi lễ vẫn thiếu một thành phần quan trọng: thứ âm nhạc xứng với một vị vua. Đó là xuất xứ của “Water Music” của George Frideric Handel — tác phẩm đôi khi được kể như một món quà hòa giải dành cho lòng tự tôn bị tổn thương của nhà vua, dù câu chuyện này có thể chỉ là giai thoại.

George Frideric Handel

Mối liên hệ của Handel với vương thất Anh bắt đầu từ rất lâu trước khi ông đặt chân tới London. Trước khi nhập quốc tịch Anh năm 1727, ông sinh ra tại Halle, nay thuộc Đức. Sau chuyến đi phương nam giúp ông tiếp thu truyền thống opera Italy, Handel trở về quê hương và nhận công việc kapellmeister, tức giám đốc âm nhạc. Cụ thể, ông làm việc tại triều đình Hanover. Người thuê ông chính là Tuyển hầu Georg Ludwig, sau này trở thành Vua George I của Anh.

Tình thế thuận lợi ấy không kéo dài. Vốn ngưỡng mộ London, Handel xin phép sang Anh và được chấp thuận. Ông say mê cuộc sống nơi đây, tìm thấy cả danh tiếng lẫn tiền tài trong môi trường âm nhạc sôi động của thành phố. Dù trên danh nghĩa vẫn là giám đốc âm nhạc ở Hanover, ông dành nhiều năm tiếp theo tại Anh, trên thực tế bỏ lại vị trí của mình ở Đức.

Lịch sử lại rẽ theo một hướng khác. Năm 1714, Georg Ludwig tới Anh. Nếu tin vào giai thoại, ông rất giận Handel vì đã bỏ nhiệm sở. Một cách kể phổ biến cho rằng Handel, lâm vào thế khó, sáng tác “Water Music” để lấy lại thiện cảm của nhà vua. Tuy nhiên, tác phẩm cũng có thể đơn giản chỉ là âm nhạc giải trí cung đình cho một dịp lễ của vương thất.

Điều rõ ràng là Vua George rất thích tác phẩm. Khi thuyền hoàng gia tiến dọc sông Thames trong một cuộc diễu hành đầy nghi thức, một chiếc thuyền khác chở 50 nhạc công theo sau, đưa những giai điệu sống động của tổ khúc “Water Music” vang xa. Người xem đổ ra sông trên đủ loại thuyền chèo và tàu nhỏ. Louis Frederick Bonet, đại diện Phổ, ghi lại: “Bệ hạ tán thưởng đến mức yêu cầu chơi tổng cộng ba lần, hai lần trước và một lần sau bữa tối, dù mỗi lần biểu diễn kéo dài một giờ.”

“Water Music” và “Alla Hornpipe”

Bản thu mà bài nguồn giới thiệu là “Alla Hornpipe” trong Tổ khúc “Water Music” số 2 giọng Rê trưởng, do FestspielOrchester Göttingen trình diễn dưới sự chỉ huy của Laurence Cummings.

Được viết để biểu diễn ngoài trời, chương “Hornpipe” có những âm hình kèn đồng và kèn gỗ rực rỡ. Tiết tấu dứt khoát ở phần mở đầu gợi vẻ uy nghi của nghi lễ, với những nét nhạc nổi bật của kèn horn giữ vị trí trung tâm.

Ban đầu, từ “hornpipe” chỉ một loại ống nhạc bằng gỗ hoặc xương, có lỗ bấm và bộ phận thổi làm bằng sừng động vật. Về sau, từ này được dùng để gọi điệu múa có nhạc cụ ấy đệm theo. Nó gắn với quần đảo Anh, nhất là với thủy thủ và những cộng đồng ven biển.

Đến thời baroque, thuật ngữ này phát triển thành tên gọi một chương khí nhạc mang tính vũ khúc, được cách điệu để dùng trong biểu diễn dàn nhạc và cung đình. Thứ âm nhạc thô mộc của quán rượu và bến cảng được trau chuốt thành một hình thức trang trọng, quý phái, hòa trong âm hưởng giàu trang sức của thời đại.

Tác giả: George Cai, nghệ sĩ cello và người yêu nhạc cổ điển, từng lưu diễn từ Carnegie Hall tới Deutsche Oper Berlin, hiện sống tại New York. Dịch đầy đủ nội dung chính từ The Epoch Times, ngày 30/5/2026.