Làn sóng đóng cửa kéo dài, thất nghiệp tăng: Kinh tế Hong Kong đang ra sao?

Theo bài phỏng vấn của hai phóng viên Đường Binh và Cố Hiểu Hoa trên Đại Kỷ Nguyên ngày 9/10, trong gần ba năm qua, các ngành ăn uống, bán lẻ cùng nhiều lĩnh vực khác tại Hong Kong liên tiếp chứng kiến làn sóng doanh nghiệp đóng cửa. Nhiều thương hiệu lâu năm ngừng kinh doanh, trong khi tỷ lệ thất nghiệp tăng. Cùng lúc, Hong Kong lần đầu chính thức đưa ra kế hoạch năm năm theo mô hình Bắc Kinh, thu hút sự chú ý.

Làn sóng đóng cửa kéo dài ba năm

Đợt đóng cửa gần đây ở Hong Kong diễn ra gần như cùng thời điểm với Trung Quốc đại lục, bắt đầu rõ nét rồi trầm trọng hơn từ khoảng năm 2023–2024, sau khi các hạn chế dịch bệnh được dỡ bỏ. Đến nay, tình trạng này đã kéo dài khoảng ba năm.

Tháng 7/2026, số đơn yêu cầu thanh lý bắt buộc doanh nghiệp tăng lên 104, cao hơn 35,1% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức cao nhất trong một tháng kể từ tháng 9/2004, đồng thời là lần đầu trong giai đoạn 22 năm đó số đơn trong tháng vượt 100.

Ngành ăn uống chịu ảnh hưởng nặng. Nhiều chuỗi nổi tiếng và cửa hàng mang tính biểu tượng có lịch sử hàng chục năm đóng cửa, trong đó có quán cháo Quốc Ký tại Nguyên Lãng, Địa Mậu Quán Thiêu Vị tại Cửu Long Thành, Sinh Ký Cháo Mì tại Quarry Bay và nhà hàng Hàn Đằng Các tại Taikoo.

Trong làn sóng ngừng kinh doanh những năm gần đây, Pizza-BOX, hoạt động suốt 23 năm, cùng thương hiệu “Một bát thịt băm” thuộc Đại Khoái Hoạt đã đóng toàn bộ hệ thống. Các nhà hàng Minh Tinh Hải Sản Thiêu Nga tại Tân Bồ Cương, Minh Tinh Hải Sản tại Quan Đường, Hào Yến Hải Sản tại Lam Điền, nhà hàng Thanh Y Thôn, Long Bảo tại Quỳ Phương và chi nhánh Thúy Viên thuộc tập đoàn Mỹ Tâm ở Tướng Quân Áo cũng lần lượt ngừng hoạt động.

Theo báo cáo tháng 6 của bộ phận nghiên cứu thuộc Hội đồng Lập pháp Hong Kong, tổng doanh thu ngành ăn uống quý I/2026 giảm 7,2% so với cùng kỳ năm 2018. Doanh thu quán bar và nhà hàng Trung Hoa giảm mạnh nhất, lần lượt 28,3% và 27,9%.

Số đơn yêu cầu thanh lý bắt buộc lần lượt là 449 năm 2020, 493 năm 2021 và 481 năm 2022; tăng lên 566 năm 2023, tương đương mức tăng 17,7%. Năm 2024 có 740 đơn, tăng 30,7% và cao nhất kể từ 2009. Năm 2025 có 831 đơn, tăng tiếp 12,2%, cao nhất kể từ 2005. Bảy tháng đầu năm 2026 đã có 595 đơn.

Ngành bán lẻ năm nay cũng biến động liên tiếp. Chuỗi siêu thị ParknShop đóng nhiều chi nhánh ở các khu dân cư trong nửa năm. Cửa hàng Fortnum & Mason tại Tiêm Sa Chủy và cửa hàng chủ lực H&M ở Causeway Bay lần lượt đóng cửa. Bách hóa Sincere, thương hiệu hơn trăm năm, ngừng chi nhánh tại trung tâm Dragon Centre ở Thâm Thủy Bộ từ đầu năm; chi nhánh Trung Hoàn gần đây thông báo đóng cửa. Cửa hàng miễn thuế DFS tại Sun Plaza, đường Canton, Tiêm Sa Chủy ngừng hoạt động. Chuỗi Hotstone Yoga chính thức đóng cửa ngày 1/10.

Người dân nói về tác động của môi trường chính trị

Trên mạng xã hội có nhiều video phản ánh sự trầm lắng của Hong Kong. Một người làm nội dung từ đại lục đăng video hồi tháng 8, nói Hong Kong thay đổi rất nhiều khiến cảm xúc của ông lẫn lộn.

Một số cư dân mạng đại lục bình luận rằng Hong Kong đã trở thành “một thành phố bình thường của đại lục”; người khác mô tả cảm giác như đến “một thành phố không còn gốc rễ”, không tìm thấy hương vị Hong Kong xưa, như đã trở thành bảo tàng. Có bình luận từ hải ngoại cho rằng “sau năm 2019 đã không còn Hong Kong” và “cơ nghiệp trăm năm mất trong một sớm”. Đây là các nhận xét được bài nguồn dẫn lại.

Một người làm nội dung tại Hong Kong cho rằng có người quy toàn bộ sự ảm đạm cho việc cư dân sang đại lục mua sắm. Tuy nhiên, theo người này, từ thanh niên mới đi làm, người ngoài 30 tuổi gánh khoản vay mua nhà hàng triệu đôla Hong Kong tới những người 50–60 tuổi chuẩn bị nghỉ hưu, tất cả đang tham gia một làn sóng tiết kiệm phòng ngừa chưa từng có; ai cũng muốn bớt chi tiêu và tính toán cẩn thận.

Ông Đinh Nguyên, tên đã thay đổi, nói với Đại Kỷ Nguyên rằng chi tiêu vào buổi tối đã giảm, khác với đời sống về đêm sôi động trước kia. Ông cho biết người Hong Kong trước đây ít nấu ăn tại nhà, thường đi ăn ngoài nên nhà hàng có thể duy trì kinh doanh.

Theo lời ông, sau phong trào phản đối dự luật dẫn độ, chính quyền hạn chế sinh hoạt ban đêm: “Chín giờ tối phải về nhà; ra ngoài nữa thì bị bắt, bị kiểm tra căn cước, rất nhiều chuyện như vậy”. Ông kể từ thời điểm đó ban đêm đã ít người, sau này lại thêm dịch bệnh.

Tháng 6/2019, Hong Kong bùng nổ phong trào phản đối dự luật dẫn độ. Hàng triệu người xuống đường; trong nửa cuối năm, phong trào chuyển thành các cuộc biểu tình đường phố quy mô lớn và xung đột gay gắt, rồi kết thúc dưới sự trấn áp mạnh của nhà chức trách. Ngày 30/6/2020, Bắc Kinh chính thức thực thi Luật An ninh quốc gia Hong Kong.

Bà Tiểu Lan, tên đã thay đổi, nói nhiều cửa hàng của người Hong Kong quả thực đã đóng cửa vì chủ không thể tiếp tục. Nhưng ngay sau đó, doanh nhân đại lục nhìn thấy địa điểm phù hợp và mở cửa hàng mới, khiến bề ngoài vẫn có vẻ nhộn nhịp. Bà nói: “Người quản lý cửa hàng đều đã thay đổi, không còn là người Hong Kong bản địa”.

Theo bà, trước đây người Hong Kong cuối tuần tới Thâm Quyến vì hàng hóa ở Hong Kong đắt. Gần đây, giá cả Thâm Quyến đã gần ngang Hong Kong, nên hứng thú mua sắm tại đại lục giảm dần.

Bà cũng nói từ khi có Luật An ninh quốc gia, hoạt động buổi tối không còn sôi động. Lần trở lại Hong Kong này, bà được bạn mời ăn tối và nhận thấy nhiều bàn bên cạnh không kín khách, trong khi trước kia muốn đặt chỗ cũng khó.

Theo bà, nhiều người thuộc tầng lớp trung lưu đã rời đi, thanh niên đưa con ra nước ngoài. Chính quyền muốn người đại lục tới tiêu dùng, nhưng nhiều du khách chỉ đi về trong ngày và đi theo cách tiết kiệm, nên Hong Kong không được lợi như kỳ vọng.

Các phóng viên Đại Kỷ Nguyên cho biết trong quá trình phỏng vấn, họ gặp nhiều người Hong Kong ngại lên tiếng hoặc chỉ nói chưa cảm thấy tác động lớn về kinh tế; bài nguồn cho rằng điều này có thể liên quan tới thay đổi môi trường chính trị.

Thất nghiệp và đơn xin phá sản tăng

Tỷ lệ thất nghiệp Hong Kong quý I năm nay là 3,7%, tăng lên 3,8% trong quý II, mức cao của gần năm tháng, với khoảng 153.900 người thất nghiệp. Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên lên 9,1%, cao hơn gấp đôi tỷ lệ chung và cao nhất trong bảy tháng.

Cục Thống kê Hong Kong thường công bố chỉ số theo ba tháng trượt. Số liệu tạm thời mới nhất được công bố ngày 17/9/2026 cho giai đoạn tháng 6–8 đã bao gồm hai tháng đầu quý III.

Bà Xuân Hiểu, tên đã thay đổi, 36 tuổi, là mẹ đơn thân nuôi hai con và thất nghiệp từ tháng 9. Bà nói với Đại Kỷ Nguyên rằng tới nay chưa tìm được việc; công ty bà từng làm là doanh nghiệp của người Hong Kong.

“Kinh tế Hong Kong hiện không tốt, người dân ở trạng thái không đến mức chết đói nhưng cũng không đủ ăn; môi trường chung đều như vậy. Khi làm ở công ty may mặc, lương tháng của tôi hơn 10.000 đôla Hong Kong. Công ty đóng cửa vì kinh doanh không tốt”, bà kể. Bà nói hiện khắp nơi có cửa hàng đóng cửa và người thất nghiệp nhiều hơn, nhưng cũng giải thích không phải hoàn toàn không tìm được việc: vì phải chăm con, bà không nhận công việc không phù hợp.

Theo số liệu chính thức được bài nguồn dẫn lại, số đơn xin phá sản cá nhân lũy kế năm nay là 5.388; riêng tháng 7 có 835 đơn, cao nhất trong bốn tháng.

Số liệu tăng trưởng khác với cảm nhận của người dân

GDP thực của Hong Kong quý I/2026 tăng 5,9% so với cùng kỳ, quý II tăng 4,3%; tổng cộng nửa đầu năm tăng 5,1%.

Một phía là GDP tăng trưởng, phía khác là số đơn thanh lý doanh nghiệp cao nhất 22 năm và thất nghiệp gia tăng. Bài nguồn đặt câu hỏi liệu kinh tế Hong Kong thực sự phục hồi hay chưa.

Nhà nghiên cứu kinh tế tại Mỹ Hoàng Đại Vệ phân tích với Đại Kỷ Nguyên rằng giao dịch tài chính, thương mại và hoạt động của các doanh nghiệp lớn tăng có thể kéo GDP đi lên. Tuy nhiên, theo ông, tăng trưởng đã tách rời đời sống: “Trên báo cáo có tăng trưởng, nhưng người dân bình thường không thấy cơ hội tương ứng”.

Người dẫn kênh YouTube “Thầy Tôn tài chính” nhận xét GDP chính thức của Hong Kong liên tiếp tăng trong khi cảm nhận thực tế của dân chúng ảm đạm; ông gọi đây là tác động của “GDP ma”.

Theo quan điểm của người dẫn kênh, số liệu tại Trung Quốc bị làm sai lệch nghiêm trọng; đầu tư hạ tầng quy mô lớn giúp tăng GDP nhưng không cải thiện thu nhập người dân, và Hong Kong đang dần đi theo hướng này. Ông cho rằng Trung Quốc, bao gồm Hong Kong, đang suy giảm kinh tế do địa chính trị: đối đầu Mỹ–Trung kéo Hong Kong vào cuộc, làm mất khách hàng và nhà đầu tư phương Tây có chất lượng. Ông quy trách nhiệm cho ĐCSTQ về tình trạng thị trường này; theo ông, để nâng số liệu bề ngoài và đồng bộ chính trị với đại lục, Hong Kong đã đi theo con đường xã hội chủ nghĩa của kế hoạch năm năm. Những đánh giá này là quan điểm của người được bài nguồn dẫn, không phải số liệu thống kê.

Hong Kong cũng triển khai kinh tế kế hoạch?

Tháng 9 năm nay, Hong Kong, vốn được coi là một trung tâm tư bản chủ nghĩa, lần đầu chính thức đưa ra kế hoạch năm năm theo mô hình Bắc Kinh. Bài nguồn xem đây là một thay đổi lớn sau phong trào năm 2019 và việc thực thi Luật An ninh quốc gia.

Từ thập niên 1950, ĐCSTQ học theo mô hình Liên Xô, dùng kế hoạch năm năm để đặt mục tiêu phát triển và trọng tâm xã hội. Sau khi chủ quyền Hong Kong được chuyển giao năm 1997, lãnh thổ này được tuyên bố duy trì hệ thống kinh tế và pháp luật riêng trong 50 năm. Việc Hong Kong đưa ra kế hoạch năm năm khiến một số người lo sự can thiệp của chính quyền có thể làm suy yếu sức sống kinh tế và khả năng thích ứng vốn có.

Một ngày trước khi công bố kế hoạch, Trưởng đặc khu Lý Gia Siêu nói với báo chí: “Kế hoạch năm năm không phải là kinh tế kế hoạch”. Ông tuyên bố chính quyền bảo đảm chế độ tư bản của Hong Kong không thay đổi.

Ông Hoàng Đại Vệ cho rằng Hong Kong đang chuyển sang mô hình vừa có chức năng tài chính, thị trường, vừa buộc những chức năng ấy phục tùng sự dẫn dắt chính trị, tức “kinh tế thị trường tự do mang đặc sắc Trung Quốc”. Theo ông, mô hình này khác cả “kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa” của đại lục lẫn cách Hong Kong trước đây đề cao tính tự chủ của thị trường và sự tiết chế hành chính, đồng thời có mâu thuẫn nội tại.

Ông nói: “Niềm tin mà một trung tâm tài chính quốc tế dựa vào cần các quy tắc ổn định, luồng thông tin thông suốt và sự kiềm chế quyền lực; trong khi sự dẫn dắt chính trị lại muốn giữ không gian can thiệp lớn hơn”.

Theo ông, rủi ro của mô hình này là kiểm soát chính trị ngày càng sâu trong khi độ tin cậy của Hong Kong với tư cách cửa ngõ quốc tế dần bị bào mòn. Cuối cùng, hình thức trung tâm tài chính còn đó nhưng nền tảng thể chế nâng đỡ nó suy yếu.

Ông cho rằng kế hoạch năm năm vừa giúp quan chức Hong Kong thể hiện sự trung thành với trung ương, vừa đáp ứng mong muốn của Bắc Kinh tiếp tục dùng Hong Kong làm cửa ngõ kinh tế đối ngoại nhưng gia tăng kiểm soát chính trị.

Bộ trưởng Giáo dục Hong Kong Thái Nhược Liên từng nói thanh niên đóng vai trò quan trọng khi thực hiện kế hoạch, “vừa là người hưởng lợi của sự phát triển, vừa là người xây dựng và tiếp nối”. Tuy nhiên, trên mạng, một số thanh niên bắt đầu bàn cách rời Hong Kong. Một bài đăng được chia sẻ rộng rãi viết: “Bạn có kế hoạch năm năm, tôi có kế hoạch di cư”.

Bà Tiểu Lan nói các báo cáo chính sách hiện nay của chính quyền Hong Kong đều hướng tới tiếp nối với ĐCSTQ. Bà đặt câu hỏi vì sao Hong Kong thành như vậy, rồi nhận xét dù chưa hoàn toàn giống đại lục, chính sách đã đi theo hướng đó. Theo bà, ý định là đưa những gì của đại lục tới Hong Kong đóng gói rồi qua Hong Kong đưa ra quốc tế, trong khi bà cho rằng trình độ của đại lục không đáp ứng yêu cầu.

Hong Kong gần đây vẫn được Viện Fraser của Canada xếp là nền kinh tế tự do nhất thế giới, nhưng điểm số giảm. Viện đánh giá tiêu cực về tình trạng pháp quyền và việc ban hành Luật An ninh quốc gia. Báo cáo cho biết tự do kinh tế của Hong Kong giảm rõ rệt từ năm 2018, dù trong xếp hạng tổng hợp theo dữ liệu năm 2024 vẫn đứng đầu. Các tiêu chí gồm quy mô chính phủ, pháp luật và quyền sở hữu, tiền tệ, thương mại quốc tế và quản lý.

Ông Hoàng Đại Vệ cho rằng điểm cao ở những lĩnh vực như thương mại có thể giữ tổng điểm dẫn đầu nhưng che khuất mức độ xuống cấp của một số lĩnh vực khác. Hơn nữa, Báo cáo Tự do Kinh tế Thế giới năm 2026 dựa trên dữ liệu năm 2024, nên thứ hạng này không chứng minh kế hoạch năm năm vừa được đưa ra sẽ không có tác động tiêu cực.

Nguồn: Đại Kỷ Nguyên – Đường Binh, Cố Hiểu Hoa.