Nuôi dạy con trai trở thành quý ông: Phép lịch sự cần đi cùng đức hạnh

Một vẻ ngoài chỉn chu có thể khiến một người đàn ông trông lịch thiệp, nhưng phẩm chất của một quý ông thực sự bắt đầu từ những đức tính như khiêm nhường, kiên nhẫn và can đảm.

Tác giả: Jeff Minick. Bài viết về giáo dục gia đình, dịch từ The Epoch Times; nguồn đăng ngày 27/8/2026, cập nhật ngày 31/8/2026.

Hãy hỏi một thiếu niên nam: “Quý ông là gì?”, và câu trả lời có lẽ sẽ đi theo những hướng quen thuộc: “Một ông già mặc vest, cầm gậy”; “Một người đàn ông mở cửa cho phụ nữ”; “Một người có cách cư xử tốt”. Một số em có thể chỉ nhún vai: “Cháu không biết”.

Trong khi đó, nhiều người lớn than phiền rằng hình mẫu quý ông đã biến mất, hoặc cùng lắm xem quý ông như một loài đang bị đe dọa, hiếm như hổ Sumatra. Họ viện dẫn cách cư xử và lời khuyên thô lỗ của một số người có ảnh hưởng trong các cộng đồng trực tuyến về nam giới, sự thiếu phép tắc tại bàn ăn ở nhiều nhà hàng, cùng những lời than phiền của phụ nữ đang tìm kiếm tình yêu, một mối quan hệ và hôn nhân.

Các thiếu niên cho thấy mình chưa hiểu. Những người phê bình chỉ ra triệu chứng, nhưng hiếm khi đưa ra phương thuốc cho hình mẫu quý ông đang suy yếu trong thế kỷ XXI.

Trong cả hai trường hợp, phương thuốc là giáo dục. Không bé trai nào sinh ra đã là một quý ông. Các em cần được chỉ dẫn điều đó có nghĩa là gì — nhiều hơn rất nhiều so với việc mở cửa quán cà phê cho một phụ nữ lớn tuổi — và vì sao trở thành quý ông sẽ giúp mình trở thành người tốt hơn, đồng thời làm thế giới tốt đẹp hơn.

Phép lịch sự làm nên con người

“Phép lịch sự cũng là một dấu hiệu của quý ông như lòng can đảm.”

Câu nói được cho là của Tổng thống Theodore Roosevelt này có hàm ý rộng hơn vẻ bề ngoài. Phép lịch sự và cách ứng xử xã hội là biểu hiện bên ngoài của tinh thần cao thượng, trong khi những đức tính nằm bên dưới vẻ đứng đắn ấy.

Trước hết, hãy xem những dấu hiệu bên ngoài.

Dù tìm trong những cuốn sách như As a Gentleman Would Say hay những trang web như The Art of Manliness, chúng ta đều gặp những lời khuyên cơ bản giống nhau về phép lịch sự trong đời sống hằng ngày. Thực ra, nhiều lời khuyên tương tự những điều có trong sách từ một thế kỷ trước.

Chẳng hạn, Brett và Kate McKay của The Art of Manliness dẫn người đọc đến phần “Những quy tắc phép tắc chưa được phân loại” trong Hill’s Manual of Social and Business Forms năm 1880. Thời gian đã khiến một số quy tắc không còn cần thiết, nhưng nhiều điều giống hệt các nguyên tắc ứng xử của quý ông ngày nay: luôn nhường chỗ ngồi thuận tiện và tốt nhất trong phòng cho người đau yếu, người cao tuổi hoặc phụ nữ; luôn đúng giờ hẹn.

Trong bài viết trực tuyến “What It Means to Be a Gentleman Today”, Sven Raphael Schneider liệt kê 11 đặc điểm của phong thái lịch thiệp ấy. Chúng bao gồm việc ăn mặc tươm tất, lễ phép và những cách ứng xử truyền thống. Chẳng hạn, quý ông đối xử với mọi người bằng sự tôn trọng và không vội quy kết điều xấu cho người khác khi chưa rõ sự tình.

Nếu đọc những bài viết ấy và tổng hợp các quy tắc, lời khuyên, chúng ta có thể định nghĩa khái quát: quý ông là người cố gắng khiến những người ở cùng mình cảm thấy thoải mái nhất có thể, nhưng không để bản thân trở thành người mặc cho người khác chà đạp. Đây là điều trẻ em học được khi tiếp thu phép tắc ở nhà, rồi thực hành ở trường và với bạn bè.

Nhưng đó mới là một phần định nghĩa. Cũng như chiếc ô tô có vẻ ngoài bóng bẩy, cửa kính sáng choang vẫn vô dụng nếu động cơ không khởi động, một quý ông cũng vậy. Phép tắc của anh ta chẳng có nhiều ý nghĩa nếu thiếu nhân cách. Vì thế, hãy nhìn vào phần bên trong.

Kẻ thù lớn nhất của quý ông

Trong bức thư năm 1814 gửi người bạn Thomas Law về đạo đức, Tổng thống Thomas Jefferson viết: “Vì thế, tình yêu bản thân không phải là một phần của đạo đức. Thực ra, nó hoàn toàn đối nghịch với đạo đức. Nó là đối thủ duy nhất của đức hạnh, liên tục dẫn dắt chúng ta theo xu hướng thỏa mãn bản thân mà vi phạm nghĩa vụ đạo đức đối với người khác.”

Trong bối cảnh văn hóa ngày nay nhấn mạnh cá nhân, lợi ích riêng và sự thỏa mãn bản thân — thường gây tổn hại cho gia đình, cộng đồng — lời Jefferson còn phù hợp hơn so với lúc ông viết. “Lo cho mình trước tiên” là phương châm của nhiều người trong thời đại chúng ta.

Nếu sự coi trọng bản thân đến cực đoan là “đối thủ duy nhất của đức hạnh”, những người muốn nuôi dạy bé trai thành quý ông sẽ phải nỗ lực rất nhiều. Xã hội tràn ngập những người có ảnh hưởng, không chỉ trên mạng, đề cao cái tôi và cá nhân như những điều tối thượng.

Gieo vào các bé trai và thanh niên những phẩm chất đạo đức tốt đẹp đòi hỏi công sức của cha mẹ, người hướng dẫn và thầy cô.

Sự văn minh sâu sắc hơn

Tim Goeglein và Craig Osten là tác giả cuốn sách mới xuất bản What Really Matters: Restoring a Legacy of Faith, Freedom, and Family. Trong lời giới thiệu, Goeglein xem chủ nghĩa cá nhân cực đoan — “cứ làm theo ý mình” — là một lực lượng phá hoại lớn tại Mỹ. Sau đó, trong phần “Khôi phục hình mẫu nam giới Mỹ”, ông đưa vào bài luận “Khoảng trống quý ông: Điều gì đang xảy ra với những người con trai của nước Mỹ?”. Ông viết rằng việc không giáo dục các bé trai thành quý ông có thể bắt nguồn từ sự thiếu vắng những hình mẫu nam giới ưu tú để hướng dẫn và chỉ cho các em con đường đúng đắn.

Trao đổi với The Epoch Times, Goeglein mở rộng vấn đề trong bài luận bằng một loạt câu hỏi: Giáo hội đang làm gì để hình thành những quý ông trẻ tuổi? Các trường tư và trường công đang làm gì? Thể thao đang làm gì? Văn hóa đại chúng đang làm gì?

Theo ông, những điều đang được thực hiện chưa đủ.

Ông cho rằng để nghiêm túc thực hiện sự chuyển biến ấy, cha mẹ, thầy cô và người hướng dẫn cần có ba điều: chủ ý rõ ràng, mối quan hệ cá nhân sâu sắc giữa cha và con trai, cùng một thế giới quan dựa trên giáo hội và gia đình. Cả ba đã có vai trò trong cách ông và vợ nuôi dạy hai con trai. Ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người cha trong việc giúp các con trở thành quý ông.

Ông nói: “Chúng ta dùng từ ‘nuôi dạy con’, và tôi nghĩ đó là một từ rất hay. Nhưng tôi đã bắt đầu dùng những từ ‘làm cha’ và ‘làm mẹ’, vì tôi cho rằng cha và mẹ mang đến những điều độc đáo, khác biệt cho việc nuôi dạy con và cho thời đại chúng ta đang sống.”

Goeglein còn liên hệ việc trở thành quý ông với việc trở thành một công dân tốt, mối liên hệ nhiều người bình luận đã bỏ qua.

Trong What Really Matters, ông viết: “Muốn khắc phục những điều đang làm nam giới Mỹ suy yếu, phải giúp các bé trai có mục đích sống. Khi những người trẻ tìm thấy mục đích, họ trở nên có kỷ luật và tập trung. Họ nhận ra cuộc đời mình không chỉ thuộc về riêng mình. Họ bắt đầu thể hiện sự hy sinh bản thân và tình yêu vô điều kiện với những người xung quanh. Họ trở thành điều được gọi là một ‘công dân tốt’. Họ trở thành quý ông.”

Trong cuộc trò chuyện, Goeglein nhắc lại những suy nghĩ tương tự Jefferson: “Những người cha và người mẹ lập quốc tin tưởng mạnh mẽ rằng, nếu muốn có tự do trong một nền cộng hòa lập hiến, thì phải nuôi dưỡng phẩm chất đạo đức và đức hạnh. Phải vun bồi đức hạnh trong công dân và các nhà lãnh đạo. Tôi tin rằng phẩm chất đạo đức tốt đẹp này là đặc điểm trung tâm mà quý bà và quý ông có chung.”

Ông nói những phẩm chất cần và muốn gieo vào thế hệ này là sự xuất sắc, chính trực, trung thực, đức tin, khiêm nhường, kiên nhẫn, biết ơn và can đảm.

Chúng ta có thể làm gì?

Truyền lại những đức tính ấy và các đức tính khác đòi hỏi nỗ lực của cha mẹ, thầy cô, cũng như cách đây 250 năm. Đúng là văn hóa khi ấy thuận lợi hơn cho việc giáo dục như vậy, nhưng ngày nay chúng ta có nhiều nguồn lực hơn rất nhiều. Video và bài viết trực tuyến, sách trong thư viện công cộng, những người cao tuổi mà chúng ta quen biết đều là kho ví dụ quý giá về những người đàn ông và phụ nữ trong lịch sử Mỹ hiểu sự hy sinh, trách nhiệm; họ sống và đôi khi qua đời để gìn giữ các đức tính lâu đời làm nên một công dân tốt, một quý ông.

Hãy nuôi dạy con trai bằng những câu chuyện ấy; dạy các em phép tắc, thực hành những phép tắc đó, và chính chúng ta sống có đức hạnh. Khi ấy, phép lịch sự và đạo đức sẽ hòa quyện thành điều định nghĩa từ “quý ông”.

Nguồn: The Epoch Times — Jeff Minick.