Hễ mùa đông đến, nhiều người lại bị lạnh tay chân, mệt mỏi vô lực, thậm chí dễ bị cảm lạnh. Đông y chỉ ra rằng, cái lạnh không chỉ ảnh hưởng ngoài da mà còn xâm nhập, quấy nhiễu dương khí trong cơ thể, ảnh hưởng đến tuần hoàn khí huyết. Do dương khí là nguồn năng lượng cho hoạt động sống của cơ thể, nên thông qua việc điều chỉnh bằng các loại trà và thực phẩm thích hợp, có thể ôn bổ dương khí, chống rét giữ ấm, giúp trải qua mùa đông thoải mái hơn.
Đông y: Phải ôn bổ dương khí mới có thể chống rét giữ ấm
Viện trưởng Tăng Lập Du (Zeng Lipu) của Phòng khám Đông y Minh Duyệt cho rằng, Đông y chú trọng “cân bằng âm dương”, mùa đông thuộc về mùa âm hàn, hàn tà dễ xâm nhập vào cơ thể, đặc biệt ảnh hưởng lớn nhất đối với những người dương khí không đủ. Khi dương khí bị cản trở, tuần hoàn máu chậm lại, dễ xuất hiện các triệu chứng như tay chân lạnh, tứ chi vô lực, sắc mặt nhợt nhạt. Ngoài việc mặc ấm, vận động, thì phương pháp điều chỉnh bằng việc ăn uống đưa vào cơ thể cũng không thể xem nhẹ.
Chống rét trong Đông y chủ yếu có ba nguyên tắc lớn: Một là “Ôn dương khư hàn” (làm ấm dương khí, xua tan cái lạnh), thúc đẩy sự vận hành của dương khí trong cơ thể, nâng cao thân nhiệt; hai là “Kiện tỳ ích khí” (làm khỏe tỳ vị, bổ khí), tỳ là gốc của hậu thiên, tỳ khí đầy đủ có thể sinh hóa khí huyết, chống lại hàn tà; ba là “Hoạt huyết hóa hàn”, cải thiện tuần hoàn máu, giảm bớt sự khó chịu do hàn tà ngưng trệ gây ra.
Trà và thực phẩm điều chỉnh cũng là phương thức quan trọng để phòng chống lạnh trong mùa đông, bác sĩ Tăng phối hợp nguyên lý dưỡng sinh của Đông y thiết kế ra 4 chiêu chống rét, cung cấp cho người dân để điều chỉnh thể chất từ trong ra ngoài, chống chọi với mùa đông lạnh giá.
Chiêu chống rét thứ 1: Những loại trà chống lạnh nhất định phải uống
Đông y thường tận dụng các nguyên liệu có tính ôn dương, hoạt huyết, kiện tỳ để pha trà, không chỉ làm ấm cơ thể mà còn thúc đẩy tiêu hóa và tuần hoàn máu. Trà rất dễ làm, thích hợp uống hàng ngày; tuy nhiên người có thể chất thiên nhiệt, hoặc đang bị sốt, khô miệng đau họng thì không nên uống quá nhiều, tránh làm nặng thêm nhiệt trong người.
⊙ Trà gừng táo (Gừng và táo đỏ)
- Nhóm người thích hợp: Người sợ lạnh, tay chân lạnh.
- Quan điểm Đông y: Gừng tính ôn, có thể xua lạnh làm ấm dạ dày; táo đỏ bổ khí dưỡng huyết.
- Cách làm: Rửa sạch vài lát gừng già và 5 đến 6 quả táo đỏ, cho vào nước nóng nấu 10 phút, có thể thêm một ít đường phèn để điều vị.
- Thời điểm uống: Thích hợp uống vào buổi sáng hoặc buổi chiều.
⊙ Trà long nhãn táo đỏ
- Nhóm người thích hợp: Người khí huyết không đủ, sợ lạnh.
- Quan điểm Đông y: Long nhãn ôn bổ tâm tỳ, táo đỏ bổ khí dưỡng huyết.
- Cách làm: 10 quả long nhãn (nhãn nhục), 5 quả táo đỏ, hãm với nước nóng hoặc nấu 10 phút, vị ngọt ngon.
- Thời điểm uống: Trước khi ngủ.
⊙ Trà nhục quế sinh khương (Quế và gừng tươi)
- Nhóm người thích hợp: Tay chân lạnh, dễ bị cảm lạnh.
- Quan điểm Đông y: Nhục quế tính nhiệt, có thể ôn thận trợ dương, gừng tươi tán hàn giải biểu.
- Cách làm: Cho một miếng quế nhỏ, vài lát gừng tươi nấu cùng với nước, sau khi sôi thì đun nhỏ lửa thêm 5 phút.
- Thời điểm uống: Ban ngày.
⊙ Trà đậu đen câu kỷ tử
- Nhóm người thích hợp: Mệt mỏi, thiếu sức sống, đau lưng mỏi gối.
- Quan điểm Đông y: Đậu đen bổ thận ích tinh, câu kỷ tử bổ gan thận, sáng mắt.
- Cách làm: 50g đậu đen ngâm 2 tiếng, sau đó nấu cùng 10g câu kỷ tử trong 20 phút.
- Thời điểm uống: Cả ngày.
Chiêu chống rét thứ 2: Tận dụng tốt các thực phẩm chống lạnh
Ngoài trà, chế độ ăn uống mùa đông cũng có thể phối hợp lý thuyết Đông y để chọn thực phẩm ôn bổ. Các thực phẩm chống lạnh thường gặp như sau:
- Gừng, hành, tỏi: Ôn dương tán hàn, thích hợp dùng khi xào nấu hoặc nấu canh.
- Táo đỏ, long nhãn, câu kỷ tử: Bổ khí dưỡng huyết, thích hợp pha trà hoặc nấu cháo.
- Thịt cừu (dê), thịt bò, thịt gà: Ôn bổ dương khí, làm món hầm hoặc lẩu là thích hợp nhất cho mùa lạnh.
- Đậu đen, đậu đỏ, lạc (đậu phộng): Kiện tỳ ích khí, thích hợp nấu canh, cháo hoặc hầm.
- Khoai mài (hoài sơn), bí đỏ, cà rốt: Tính bình thiên ôn, trợ tiêu hóa, kiện tỳ dưỡng vị.
Bác sĩ Tăng nhắc nhở, người thể chất hàn và thể chất dương hư nên lấy ôn bổ làm chính, nhưng người thể chất thiên nhiệt nên tránh ăn quá nhiều thực phẩm ôn nhiệt. Ôn bổ không có nghĩa là ăn nhiều thịt cá, chế độ ăn vẫn cần cân bằng rau củ và ngũ cốc nguyên hạt, chế biến bằng cách hầm, luộc, nướng sẽ giữ được hiệu quả ôn bổ của thực phẩm tốt hơn.
Chiêu chống rét thứ 3: Điều chỉnh sinh hoạt để bảo vệ dương khí
Bác sĩ Tăng cho rằng, muốn cơ thể thực sự ấm lên, thói quen sinh hoạt cũng quan trọng không kém, dưới đây là 3 trọng điểm chống lạnh từ chi tiết cuộc sống:
- Chú ý giữ ấm tay chân, lưng eo, tránh để hàn khí xâm nhập.
- Kết hợp đi bộ nhanh, giãn cơ hoặc Yoga để thúc đẩy tuần hoàn, nâng cao dương khí.
- Sinh hoạt điều độ, ngủ sớm dậy sớm, giúp nuôi dưỡng và bảo vệ dương khí.
Chiêu chống rét thứ 4: Bấm huyệt
Mát-xa hoặc cứu ngải các huyệt Túc Tam Lý, Dũng Tuyền, Quan Nguyên có thể tăng cường hiệu quả ôn dương.
- Huyệt Túc Tam Lý: Nằm ở mặt ngoài phía trước cẳng chân, từ chỗ lõm phía ngoài xương đầu gối đo xuống 3 thốn (khoảng chiều rộng của 4 ngón tay khép lại).
- Huyệt Dũng Tuyền: Nằm ở lòng bàn chân, tại chỗ lõm nơi giao nhau khi co ngón chân cái và ngón chân trỏ lại.
- Huyệt Quan Nguyên: Nằm ngay dưới rốn 3 thốn (khoảng chiều rộng của 4 ngón tay).
Bác sĩ Tăng nhấn mạnh, dưỡng sinh mùa đông lạnh là thử thách đối với dương khí và hệ miễn dịch của cơ thể. Thông qua lý thuyết ôn bổ của Đông y, lựa chọn trà và thực phẩm phù hợp không chỉ giúp chống rét mà còn tăng cường thể chất. Nắm vững ba nguyên tắc lớn là ôn dương khư hàn, kiện tỳ ích khí, hoạt huyết hóa hàn, bạn sẽ có thể ấm lên từ bên trong, tinh thần sung mãn, mùa đông có lạnh đến đâu cũng không sợ. Ông cũng nhắc nhở, người cao tuổi trong nhà càng cần chú ý giữ ấm và cần có người bầu bạn, tránh để bị nhiễm lạnh ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc gây khó chịu cho cơ thể.
(Biên tập Dương Chính Mẫn – Epoch Times).