Trước Trung thu vài ngày, những kệ hàng ở Đài Loan thường xuất hiện thêm thịt thái lát, xúc xích, ngô, bánh mì, nước xốt và than. Khi trăng rằm lên, một chiếc bếp nướng nhỏ có thể trở thành nơi cả gia đình cùng đứng quanh, vừa chuẩn bị đồ ăn vừa trò chuyện.
Hình ảnh ấy nay quen thuộc gần như bánh Trung thu và bưởi văn đán. Nhưng nếu tìm trong những tục lệ Trung thu lâu đời, người ta sẽ gặp lễ cúng trăng, thưởng nguyệt, ăn bánh và tạ ơn mùa màng trước khi gặp bữa nướng ngoài trời.
Cơ quan Du lịch Đài Loan ghi nhận thói quen nướng thịt dịp Trung thu bắt đầu phổ biến từ giữa thập niên 1980. Đây là một nét sinh hoạt tương đối mới, được ghép vào một lễ hội đã tồn tại từ rất lâu. Bài viết của Tri Gia Ca trên EpochTimes tiếng Hoa tìm lại những lớp câu chuyện phía sau sự kết hợp ấy.
Ngọn lửa đã có trước câu quảng cáo nổi tiếng
Nhiều người liên hệ ngay tập tục này với câu quảng cáo của hãng Vạn Gia Hương: một nhà nướng thịt, hương thơm lan tới muôn nhà. Từ đó hình thành cách kể đơn giản rằng một quảng cáo đã khiến cả Đài Loan bắt đầu nướng thịt vào Trung thu.
Theo bài nguồn, cách giải thích ấy chỉ phản ánh một phần. Tác giả dẫn một tin trên Kinh tế nhật báo năm 1973 về buổi dã ngoại thưởng trăng có nướng thịt và lửa trại. Đến cuối thập niên 1970, đầu thập niên 1980, cùng với sự phát triển của các hoạt động cắm trại, việc mang bếp nướng tới nơi ngắm trăng đã xuất hiện.
Bài viết còn nêu một cách giải thích khác liên quan đến Tân Trúc: khoảng năm 1982, bếp nướng sản xuất tại đây chuyển mạnh hơn sang thị trường trong nước khi xuất khẩu gặp khó, góp phần làm hoạt động nướng tại nhà phổ biến. Đây là một trong các cách lý giải được bài nguồn thuật lại, không phải bằng chứng đủ để xác định một nơi duy nhất đã “phát minh” phong tục.
Nhìn từ những chi tiết đó, vai trò của quảng cáo có thể được hiểu là khuếch đại một sinh hoạt đã manh nha. Dã ngoại, đồ dùng sẵn có và nhu cầu tụ họp tạo nền; truyền hình và thị trường giúp các yếu tố ấy gặp nhau trên quy mô rộng hơn.
Khi quảng cáo đi vào ký ức gia đình
Tri Gia Ca nhắc tới quảng cáo năm 1986 của Vạn Gia Hương với diễn viên Trương Vịnh Vịnh. Theo tác giả, sản phẩm được quảng bá khi ấy là nước tương lâu năm, dù ký ức về đoạn phim về sau thường gắn với xốt nướng.
Việc lặp đi lặp lại cảnh nướng thịt và câu khẩu hiệu trên truyền hình khiến tên nhãn hàng đi cùng một hình ảnh dễ nhớ. Một câu ngắn có thể được nhắc lại trong bữa ăn, trên quầy hàng và trong câu chuyện về ngày lễ.
Đến dịp Trung thu năm 1989, bài nguồn cho biết hãng Kim Lan đưa ra quảng cáo xốt nướng với nhóm thanh niên tụ họp ngoài trời. Bối cảnh quay được giới thiệu là Kình Thiên Cương ở Dương Minh Sơn. Trên bếp có thịt, cá, gà và rau; người tham gia quét xốt rồi cùng chờ đồ ăn chín.
Điểm đáng chú ý là đoạn phim không chỉ trình bày một sản phẩm. Nó đặt thức ăn vào một khung cảnh vui vẻ có bạn bè, khói bếp và hoạt động chung. Trung thu, đoàn viên, dã ngoại và món nướng vì thế ngày càng được liên tưởng với nhau.
Cùng lúc, việc mua bếp, vỉ, than và gia vị trở nên thuận tiện hơn. Các cửa hàng và doanh nghiệp thực phẩm đưa chúng tới gần người mua vào mùa lễ hội. Một hoạt động từng gắn với chuyến đi xa có thể được thực hiện trong sân nhà, ở địa điểm ngoài trời phù hợp hoặc trong buổi tụ tập đã được chuẩn bị sẵn.
Đến cuối thập niên 1980, theo bài viết, những cuộc nướng lẻ tẻ đã trở thành trào lưu rộng. Từ góc nhìn đời sống, đây là sự kết hợp giữa một dịp sum họp có sẵn với cách ăn uống phù hợp điều kiện tiêu dùng mới.
Bữa nướng mà mọi người cùng làm
Tác giả dùng sự so sánh với món nướng Texas để làm rõ nét riêng. Ở nhiều quán kiểu Texas, miếng thịt lớn — đặc biệt phần ức bò — được tẩm muối, tiêu rồi hun ở nhiệt độ thấp trong nhiều giờ. Người chế biến chú trọng hương khói, lớp vỏ bên ngoài và độ mềm bên trong.
Bữa nướng Trung thu Đài Loan thường có nhịp khác. Vỉ nhỏ chứa nhiều loại thức ăn: thịt lợn hoặc bò thái mỏng, xúc xích, cánh gà, đậu phụ khô, nấm, ớt ngọt, ngô, tôm và nghêu. Có người nướng sơ bánh mì rồi kẹp với miếng thịt đã được quét xốt.
So sánh này không có nghĩa mọi bữa nướng Texas hay Đài Loan đều giống nhau. Nó giúp nhận ra một khác biệt trong cách tổ chức bữa ăn: ở bữa nướng gia đình, mọi người thường trực tiếp tham gia, thay vì chỉ chờ món đã được người chuyên nướng chuẩn bị xong.
Người lật thịt, người thêm rau, người hỏi miếng nào đã chín. Việc quét xốt là một động tác quen thuộc, khiến hương vị đậm và mùi bếp dễ nhận ra. Những trao đổi nhỏ quanh vỉ nướng trở thành một phần của buổi gặp gỡ.
Vì thế, chiếc bếp không chỉ là dụng cụ nấu. Nó tạo một “bàn ăn” khác: mọi người đứng hoặc ngồi gần nhau, có việc cùng làm và có thời gian chờ nhau. Đối với một lễ hội coi trọng đoàn viên, hình thức ấy dễ đi vào sinh hoạt gia đình.
Một tập tục mới bên trong ngày lễ cổ
Cơ quan Du lịch Đài Loan hiện giới thiệu nướng thịt như một hoạt động Trung thu đương đại, bên cạnh ngắm trăng, bánh và bưởi. Lịch sử vài chục năm không làm nó mất ý nghĩa đối với những người đã lớn lên cùng các bữa tụ họp ấy.
Điều mới không nhất thiết thay thế hoàn toàn điều cũ. Trên cùng một bàn có thể có bánh được cắt để chia, múi bưởi đã bóc và đĩa thức ăn vừa rời bếp. Trăng vẫn là hình ảnh chung của buổi tối, còn cách gia đình sum họp tiếp tục thay đổi theo đời sống.
Khi nhắc đến phong tục, việc tìm hiểu quá trình hình thành cũng giúp tránh một câu chuyện nguồn gốc quá gọn. Trong trường hợp này, không chỉ có một câu quảng cáo, mà còn có dã ngoại, sản xuất đồ dùng, bán lẻ, truyền hình và nhu cầu được ở bên nhau.
Qua nhiều năm, điều đọng lại với mỗi gia đình có thể không phải tên nhãn xốt hay năm phát sóng. Đó là mùi bếp trong sân, người thân cùng chuẩn bị thức ăn, và câu hỏi quen thuộc: miếng này đã chín chưa?
Biên dịch, biên tập theo Tri Gia Ca, EpochTimes tiếng Hoa, ngày 25/9/2026; đối chiếu phần giới thiệu lễ hội truyền thống của Cơ quan Du lịch Đài Loan.