Từ mũ quả dưa của quý ông đến những chiếc mũ vành rộng của quý bà, phục sức trên phố châu Âu xưa còn gắn với lễ nghi, cách chào hỏi và sự tôn trọng giữa người với người.
Tác giả: Cao Lị (高莅), Sound of Hope, ngày 30/6/2026. Bài viết giới thiệu một góc văn hóa phục sức và ứng xử truyền thống châu Âu.
Nếu quay ngược thời gian hơn một thế kỷ và xem những bức ảnh châu Âu thuở ấy, điều đầu tiên đập vào mắt có lẽ là khung cảnh độc đáo tạo nên bởi vô số chiếc mũ: trên phố London, nhân viên ngân hàng đội mũ quả dưa cứng cáp, vội vã bước đi; trước quán cà phê Vienna, những quý ông gặp nhau khẽ ngả mũ chào; trên đại lộ rợp cây ở Paris, mũ của các quý bà lộng lẫy và nổi bật, với vành rộng trang trí lông vũ, hoa và ruy băng. Nhìn từ xa, cả con phố tựa như một khu vườn đang chậm rãi chuyển động.
Trong các đô thị châu Âu thời ấy, ra ngoài không đội mũ gần như bị xem là ăn mặc chưa chỉnh tề. Mũ không chỉ để giữ ấm hoặc làm đẹp, mà còn trở thành một phần lễ nghi xã hội. Ngay cả người lao động bình thường cũng thường đội mũ phẳng hay mũ vải. Dù là mũ lễ sang trọng hay chiếc mũ giản dị, người ta thường qua phục sức và cử chỉ để thể hiện thân phận cùng sự giáo dưỡng; chiếc mũ là một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất.
Mỗi kiểu mũ, một dáng vẻ đời sống
Trên đường phố London hay Paris phồn hoa, kiểu mũ thường gợi ra vai trò xã hội khác nhau. Nhân viên ngân hàng và thương nhân hay đội mũ quả dưa cứng, vành ngay ngắn, đường nét đơn giản, trông nghiêm chỉnh và lịch thiệp. Công nhân và thợ thủ công thường chọn mũ phẳng hoặc mũ vải, đôi khi đội hơi lệch, vừa thuận tiện làm việc vừa tự nhiên, thoải mái.
Trong giới văn hóa ở Paris và Vienna, một số họa sĩ, nhà văn, nhạc sĩ lại thích mũ beret mềm hoặc mũ nỉ vành hơi rủ, mang vẻ phóng khoáng, không câu nệ.
Nếu mũ nam giới thường tượng trưng cho thân phận và nghề nghiệp, thì mũ phụ nữ thể hiện thời trang và thẩm mỹ. Một chiếc mũ thường là phần quan trọng nhất trong trang phục của quý bà. Nhiều người thậm chí chọn mũ trước rồi mới quyết định hôm ấy mặc gì.
Bởi vậy, tại Paris xuất hiện đông đảo thợ chuyên làm mũ nữ, gọi là milliner. Công việc của họ không chỉ là chế tác mũ, mà gần với công việc của nhà thiết kế thời trang. Mỗi mùa mới, tạp chí giới thiệu các kiểu mũ mới nhất, còn cửa kính bách hóa trưng bày những mẫu đang thịnh hành.
Với nhiều phụ nữ, chiếc mũ mới không chỉ có nghĩa là hợp mốt, mà còn là hòa vào đời sống đô thị và dòng chảy thời trang. Phố xá, công viên và quán cà phê vừa là nơi thư giãn, vừa là sân khấu thể hiện gu thẩm mỹ. Người ta dạo bước, trò chuyện và vô tình quan sát phục trang của nhau, tất nhiên bao gồm cả những chiếc mũ.
Chiếc trâm cài nhỏ và câu chuyện giữa phố đông
Mũ nữ thời ấy thường rất rộng nên phải dùng những chiếc trâm dài để cố định vào búi tóc. Có chiếc dài tới 20–30 cm, vừa giữ chắc mũ vừa là một phần của phục sức. Trâm thường bằng kim loại, đầu trên trang trí ngọc trai, pha lê hay những món đồ nhỏ tinh xảo.
Điều thú vị là ngoài công dụng giữ mũ, những chiếc trâm ấy đôi khi còn trở thành vật phụ nữ mang theo để tự vệ. Theo bài viết, báo chí London và Paris đầu thế kỷ XX thỉnh thoảng đưa tin về việc trâm cài mũ gây thương tích: trên xe điện hoặc đường phố đông đúc, trâm quá dài có thể vô tình đâm vào người bên cạnh. Một số thành phố thậm chí từng bàn đến việc giới hạn chiều dài trâm.
Những câu chuyện nhỏ, sinh động ấy phần nào cho thấy văn hóa đội mũ phổ biến đến đâu: ngay cả một chiếc trâm bé nhỏ cũng có thể thu hút sự chú ý của cả đô thị.
Ngả mũ để thể hiện sự tôn trọng
Văn hóa mũ gắn sâu vào phép ứng xử thường nhật. Một động tác bỏ mũ đơn giản có thể biểu đạt sự tôn kính, lịch sự, thậm chí lời xin lỗi.
Khi các quý ông tình cờ gặp nhau trên phố, nếu chỉ quen sơ, họ thường khẽ nâng vành mũ và gật đầu. Gặp người quen hoặc một phụ nữ, họ thường bỏ hẳn mũ, kết hợp hơi cúi đầu để chào cho đúng phép.
Khi bước vào quán cà phê hay nhà hát, bỏ mũ là quy tắc được ngầm hiểu. Theo tác giả, điều đó vừa thể hiện phép lịch sự khi chuyển từ ngoài trời vào trong nhà, vừa là sự tôn trọng diễn viên, đồng thời tránh để vành mũ rộng che tầm nhìn của khán giả ngồi sau.
Nâng vành mũ, bỏ mũ, đội lại: những động tác nhỏ lặp đi lặp lại trên đường phố đã tạo nên một khung cảnh ứng xử thanh lịch của xã hội phương Tây.
Một chiếc mũ nhỏ phản chiếu diện mạo đời sống đô thị châu Âu hơn trăm năm trước. Thời đại thay đổi, mũ không còn là vật bắt buộc mỗi khi ra ngoài. Nhưng lễ nghi, sự văn minh và lòng tôn trọng người khác cùng trật tự xã hội chứa đựng trong đó không nên vì thế biến mất.
Sự thanh lịch và đúng mực ấy vẫn là một gợi ý đẹp cho cách con người chung sống hòa thuận, tôn trọng nhau trong xã hội hiện đại, đáng được các thế hệ sau tiếp nối.
Theo Cao Lị – Sound of Hope.