Nhà thờ San Felipe de Neri ở Albuquerque, bang New Mexico, kết hợp nét kiến trúc thuộc địa Tây Ban Nha với những chi tiết Gothic Phục hưng. Công trình hoàn thành năm 1793 được xây chủ yếu bằng gạch đất phơi khô.
Tác giả: Deena Bouknight. Bài trong loạt “Larger Than Life: Architecture Through the Ages”, dịch từ The Epoch Times, đăng ngày 30/9/2026.
San Felipe de Neri không chỉ là một trong những công trình lâu đời nhất ở Albuquerque, mà còn là nhà thờ duy nhất tại thành phố được sử dụng liên tục từ những năm 1700. Công trình hoàn thành năm 1793, chủ yếu sử dụng gạch adobe. Khác với gạch xây thông thường, adobe không được nung: bùn đất được trộn với các vật liệu khác như rơm, cỏ, rêu và sỏi, sau đó được nén vào khuôn và để khô tự nhiên.
Dù vật liệu adobe mang vẻ mộc mạc, kiến trúc San Felipe de Neri kết hợp các đặc trưng của phong cách thuộc địa Tây Ban Nha — tường trát vữa dày, lan can và cổng sắt rèn — với các chi tiết Gothic Phục hưng thể hiện qua chóp nhọn và tháp.
Mặt bằng được thiết kế theo hình thập giá. Nhà thờ còn có hành lang mái vòm bao quanh sân trong, phần đầu hồi trang trí phía trên cửa chính và một bục đi bộ trên mái có lan can, thường gọi là widow’s walk.
Trong 233 năm tồn tại, San Felipe de Neri thay đổi rất ít. Những công việc được thực hiện chủ yếu là trùng tu để bảo tồn kết cấu. Trần kim loại và sàn gạch tại gian chính được bổ sung vào đầu những năm 1900.
San Felipe de Neri vẫn là một nhà thờ đang hoạt động, đồng thời mở cửa đón công chúng nhờ kiến trúc và lịch sử đặc biệt.
Những đường nét bên ngoài
Hai tháp ở hai bên phần mái dốc nhìn từ lối tiếp cận phía trước đem lại nét tinh tế của kiến trúc châu Âu cho tổng thể đậm chất Tây Nam nước Mỹ. Những cây thánh giá sơn trắng, chóp tháp và cửa chớp làm diện mạo nhà thờ thêm thanh nhã.
Các thánh giá gỗ trắng hiện rõ trên đỉnh những phần mái dốc phía trên cửa chính. Một hốc thờ nhỏ mang hình vòm Gothic, cũng có mái dốc, đặt tượng Đức Mẹ và Chúa Hài đồng.
Tường adobe dày 5 feet, tương đương khoảng 1,52 mét, bao quanh lối vào có vòm. Phía trên bộ cửa đôi chia ô là một ô cửa lấy sáng dạng vòm được chia thành bốn phần hình tam giác. Hai bên cánh cửa màu xanh có đèn lồng gắn tường bằng sắt trang trí hình thánh giá.
Hai tháp chuông lớn mang chóp, cửa chớp và thánh giá trắng nổi bật trên nền tường trát vữa màu đất. Dù nhà thờ được xây bằng adobe mộc mạc, lớp vữa nhẵn và những mái dốc tạo cho mặt tiền vẻ chỉn chu, tương phản với cổng có vòm ngũ giác bằng adobe thô hơn.
Không gian bên trong
Dọc gian chính, năm phần vòm được đỡ bằng các trụ áp tường. Tường adobe được trát nhẵn và sơn; trần làm bằng những tấm kim loại dập hoa văn. Đèn bằng sắt rèn và kính treo trên dây xích ở hai bên dải phào che đường nối trên trần. Sàn là gạch làm thủ công từ đầu những năm 1900. Các khung cửa sổ được trang trí bằng gạch có hoa văn.
Trong Mùa Chay trước lễ Phục Sinh, tượng và ảnh thánh được che phủ. Bàn thờ và bục giảng bằng gỗ vẫn đáng chú ý nhờ bề mặt xử lý gợi vẻ cẩm thạch dát vàng. Thiết kế mang phong cách cổ điển, thể hiện qua các trụ áp tường, vòm, đá khóa vòm và đầu hồi. Các đường phào hình răng cưa ở thanh treo tranh và phần phào sát trần tạo khung cho không gian.
Hành lang bằng adobe, gồm các vòm trên cột vuông, bao quanh sân nhà thờ. Những trụ áp tường dày nằm thẳng hàng với các cột. Giữa các trụ, cửa sổ được bố trí cân đối và bảo vệ bằng lưới sắt rèn trang trí.
Từ trên cao, San Felipe de Neri dễ nhận ra trong khu Old Town của Albuquerque nhờ mái đỏ đất nung truyền thống của kiến trúc thuộc địa Tây Ban Nha, lớp vữa bên ngoài màu cát tương phản, cùng các chóp tháp và thánh giá trắng nổi bật.
Hình phía trên được tạo bằng AI, dựa trên ảnh San Felipe de Neri của John Phelan / Wikimedia Commons, cấp phép CC BY 3.0; đã thay đổi phong cách và khung hình. Đây không phải ảnh tư liệu.
