Trên sân khấu kabuki Nhật Bản có một vở múa nổi tiếng mang tên Renjishi, thường được gọi là “Liên sư tử”. Một sư tử cha bờm trắng dẫn theo sư tử con bờm đỏ. Hai cha con cùng xuất hiện, trải qua chia lìa rồi hội ngộ, cuối cùng đứng cạnh nhau trong màn múa lắc bờm nổi tiếng. Những dải bờm dài trắng và đỏ tung lên dữ dội, thể hiện trọn vẹn sức mạnh của sư tử.
Nhiều khán giả lần đầu xem Renjishi nhớ nhất cảnh cuối này. Nhưng điều cảm động còn nằm ở nguồn gốc hai sư tử và câu chuyện cha con bên vách núi. Hình tượng ấy có thể truy về vở kịch Noh Shakkyō, nghĩa là “Thạch kiều”.
Sư tử bên cầu đá
Câu chuyện Shakkyō diễn ra tại núi Thanh Lương, Trung Quốc. Nhà sư Jakushō tới núi và gặp một cây cầu đá bắc qua thung lũng sâu. Cầu hẹp, dài, bên dưới là vực không thấy đáy, mặt cầu phủ rêu trơn trượt, không dễ để người thường đi qua.
Khi nhà sư định bước lên, một tiểu đồng đốn củi xuất hiện, nói đầu kia là tịnh thổ của Bồ Tát Văn Thù. Cầu hiểm trở đến mức bậc cao tăng cũng phải trải qua tu hành gian khó mới vượt được. Cậu bảo nhà sư chờ ở bên này để thấy một cảnh tượng lạ, rồi rời đi.
Không lâu sau, sứ giả của Bồ Tát Văn Thù hiện ra dưới hình sư tử gần cây cầu. Giữa hoa mẫu đơn nở rộ, sư tử vui đùa và múa, phô bày dáng vẻ hùng tráng, kỳ diệu. Đó là cách sư tử xuất hiện trong Shakkyō.
Kabuki Renjishi tiếp nối hình tượng cổ xưa đó và sắp xếp lại quan hệ giữa chúng trên sân khấu. Những sư tử vốn thuộc thế giới thần Phật đến nhân gian, trở thành cha và con, cùng mang một câu chuyện gia đình.
Thử thách bên vách núi
Trong câu chuyện được thể hiện trên sân khấu, sư tử cha đưa con tới mép vực, bất ngờ đẩy con xuống để nó tự đối diện hiểm nguy. Sư tử con từ đáy vực từng chút leo theo vách dốc, cuối cùng tới được mép. Nhưng cha chưa cho trở lại, lại đá con xuống vực.
Lần này gió mưa nổi lên, vách đá trơn khiến móng vuốt con không bám chắc. Sau nhiều lần thử leo, nó tạm nghỉ dưới bóng cây. Trên vách, người cha đợi mãi vẫn chưa thấy con trở về.
Cha bước ra nhìn xuống. Hình bóng cha phản chiếu trên mặt nước dưới vực, và con cũng thấy cha qua đó. Nó lấy lại tinh thần, tiếp tục leo; lần này cuối cùng đã lên được.
Sau thử thách, sư tử con có thể đứng cạnh cha. Hai người diễn lại đội đầu sư tử, hóa thành tinh linh sư tử giữa những khóm mẫu đơn. Sau phần vui đùa và múa là màn lắc bờm tráng lệ nhất, khi bờm trắng và đỏ cùng tung bay.
Cha và con trên sân khấu
Renjishi thường do hai diễn viên là cha con cùng trình diễn. Nếu ngoài đời họ cũng là cha con, quan hệ trong vở và sau sân khấu tự nhiên chồng lên nhau. Người cha trao lại kỹ nghệ đã học qua nhiều năm; con theo cha tập luyện, từ dáng điệu, tiết tấu tới từng động tác, tất cả đều cần thời gian dài.
Truyền thống kế thừa nghệ danh của kabuki khiến sự tiếp nối ấy có hình thức cụ thể. Diễn viên nhận nghệ danh đời trước, đồng thời tiếp nhận dòng nghệ thuật gắn với tên đó. Kỹ thuật và kinh nghiệm tiền nhân phải được thế hệ sau học lại, rồi tiếp tục bằng chính thân thể và sân khấu của mình.
Quan hệ cha con trong Renjishi vì thế tương ứng với truyền thống gia đình và thầy trò có thật trong kabuki. Sư tử cha dẫn con tới vách núi; ngoài đời, người cha có thể dẫn con vào thế giới kabuki. Nhưng để cuối cùng đứng vững trên sân khấu, người con vẫn phải có năng lực của chính mình.
Trở về thế giới sư tử
Renjishi kể về tình thân, rèn luyện và truyền thừa; đoạn kết lại mở thêm một tầng ý nghĩa. Hai cha con trở lại hình dạng tinh linh sư tử. Bờm trắng và đỏ bay lên, hoa mẫu đơn lại hiện ra, đưa câu chuyện về thế giới thần Phật của Shakkyō. Theo cách diễn giải của bài nguồn, tất cả những gì diễn ra trên sân khấu là một cuộc rèn luyện nơi nhân gian.
Cây cầu dẫn tới tịnh thổ Văn Thù vốn là con đường gian nan. Sư tử con trải qua vực sâu, mưa gió, nhiều lần ngã và sự nghiêm khắc của cha. Nó từng vật lộn một mình, từng dừng bước trong mưa gió; tới khi ngẩng đầu mới thấy cha luôn ở mép vực chờ nó leo trở lại. Cha đã dạy kỹ năng, còn đoạn đường phải do nó tự hoàn thành.
Khi dùng điều cha dạy để ra khỏi vực và đứng cạnh cha, nó mang theo sức mạnh có được qua trải nghiệm của chính mình. Cuối câu chuyện, sư tử con hoàn tất thử thách, hóa lại thành tinh linh và trở về thế giới cầu đá.
Nguồn: SecretChina.