Angelica Kauffmann, một nữ họa sĩ nổi bật của trào lưu Tân cổ điển, nhiều lần tìm đến hình tượng Penelope trong sử thi Odyssey. Qua người vợ trung trinh của Odysseus, bà đặt sức mạnh tinh thần của phụ nữ vào trung tâm hội họa lịch sử.
Tác giả: Michelle Plastrik; bản tiếng Trung do Trần Hy biên dịch. Dịch đầy đủ nội dung chính từ The Epoch Times, đăng ngày 9/10/2026.
Ở châu Âu thế kỷ XVIII, một phụ nữ trở thành nghệ sĩ chuyên nghiệp vốn đã khác thường. Theo đuổi hội họa lịch sử — lĩnh vực được đánh giá cao, mô tả các cảnh thần thoại, văn học, tôn giáo và lịch sử — càng hiếm hoi. Nhưng Angelica Kauffmann (1741–1807), sinh tại Thụy Sĩ, đã làm được. Bà không chỉ chuyên về hội họa lịch sử mà còn đặc biệt chú trọng các nữ nhân vật chính.
Kauffmann nổi tiếng khắp châu Âu và được tán thưởng trong thời đại của mình. Với tính cách cuốn hút, học vấn và tài năng, bà được những người đương thời như nhà điêu khắc Italy Antonio Canova, họa sĩ Anh Sir Joshua Reynolds, nhà văn Đức Johann Wolfgang von Goethe và sử gia nghệ thuật Johann Joachim Winckelmann (1717–1768) trân trọng.
Nhân vật khiến bà đặc biệt hứng thú là Penelope trong Odyssey của Homer, vợ Odysseus — tên Latin là Ulysses. Bà sáng tác nhiều tranh về “Nữ hoàng Ithaca”.
Một họa sĩ chân dung hàng đầu London
Kauffmann sinh tại Chur, thành phố cổ nhất Thụy Sĩ. Cha bà cũng là họa sĩ. Từ nhỏ, bà bộc lộ tài năng vượt trội ở cả mỹ thuật và âm nhạc. Dưới sự hướng dẫn của cha, bà quyết định theo đuổi hội họa.
Khi trưởng thành, bà làm trợ lý cho cha, vẽ ở Áo, Thụy Sĩ và nhiều nơi tại Italy. Các chuyến đi, đặc biệt đến Florence, Rome, Naples, Bologna, Parma và Venice, đem lại cơ hội chiêm ngưỡng kiệt tác Hy Lạp–La Mã cổ đại và Phục Hưng. Những giai đoạn ấy đặt nền tảng cho phong trào Tân cổ điển thế kỷ XVIII, cũng là dòng nghệ thuật của Kauffmann. Khi phụ nữ chưa được chính thức học tại các học viện nghệ thuật, việc tự nghiên cứu đóng vai trò thiết yếu trong sự phát triển của bà.
Năm 1766, ở tuổi 25, Kauffmann đến London, nơi thị trường nghệ thuật đang phát triển. Bà sống tại đây 15 năm và trở thành một trong những họa sĩ chân dung hàng đầu của giới thượng lưu. Thành công đến nhanh; khách hàng gồm thành viên hoàng gia như Hoàng hậu Charlotte, vợ Vua George III, cùng người nổi tiếng như diễn viên David Garrick.
Sau khi Royal Academy thành lập năm 1768, trọng tâm sáng tác của bà chuyển sang hội họa lịch sử, thể loại mà viện này chủ trương khuyến khích.
Trong 36 thành viên sáng lập, Kauffmann là một trong hai phụ nữ. Mãi đến năm 1936 mới lại có một nữ nghệ sĩ được bầu làm thành viên chính thức. Bà trưng bày tác phẩm tại Royal Academy hằng năm, lựa chọn đề tài cho thấy vốn hiểu biết sâu rộng.
Các nghệ sĩ Tân cổ điển thường lấy cảm hứng từ thế giới cổ đại. Odyssey của Homer, gần như nhà nào ở châu Âu thế kỷ XVIII cũng biết, là một nguồn đề tài phổ biến. Kauffmann vẽ nhiều cảnh trong sử thi, trong đó có The Sorrow of Telemachus, khoảng năm 1783, hiện thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York.
Penelope trong hội họa của Kauffmann
Năm 1764, khi còn sống tại Rome và mới 23 tuổi, bà sáng tác bức sơn dầu khổ lớn Penelope at Her Loom — Penelope bên khung cửi. Có thể tác phẩm được đặt vẽ bởi một quý tộc Anh đang thực hiện Grand Tour, chuyến du hành truyền thống của tầng lớp quý tộc và giàu có châu Âu, đặc biệt thịnh hành ở Anh thế kỷ XVIII.
Tiến sĩ Alexandra Loske nhận xét đây là lần đầu Kauffmann vẽ Penelope, vợ vị vua huyền thoại Odysseus của Ithaca, và cũng là bức đầu tiên bà khắc họa riêng một phụ nữ trong tư thế trầm tư. Trong tranh, Penelope mặc áo choàng vàng và xanh, tựa bên khung dệt. Tác phẩm sơn dầu trên vải, kích thước 169 × 118 cm, hiện ở Bảo tàng và Phòng trưng bày Nghệ thuật Brighton, Anh.
Trong sử thi, khi đợi Odysseus trở về, Penelope bị hơn một trăm người cầu hôn gây sức ép tái giá. Để trì hoãn, nàng nói phải dệt xong tấm vải liệm cho người cha già của chồng. Mỗi đêm, nàng bí mật tháo phần đã dệt ban ngày. Penelope được xem là hình mẫu người vợ thủy chung; chú chó nhỏ nép dưới chân nàng trong tranh cũng tượng trưng cho lòng trung thành.
Cuối cùng kế sách bị phát hiện. Nàng đưa ra một thử thách mới: ai giương được cây cung mạnh của chồng và bắn mũi tên xuyên qua một hàng lỗ của mười hai cây rìu, nàng sẽ lấy người ấy.
Bức Penelope Taking Down the Bow of Ulysses, vẽ năm 1768, được trưng bày một năm sau tại triển lãm đầu tiên của Royal Academy. Tranh mô tả nàng chuẩn bị cho cuộc thi. Tác phẩm sơn dầu trên vải, 127 × 101,5 cm, hiện ở điền trang Saltram, Devon, thuộc National Trust của Anh.
Kauffmann còn vẽ Penelope Weeping over the Bow of Ulysses — Penelope khóc bên cây cung Ulysses — đầy xúc động trên một tấm đồng hình bầu dục. Khác với bức đầu tiên về Penelope, tác phẩm này nhỏ, chỉ 25,5 × 20 cm, sáng tác không muộn hơn năm 1779, hiện thuộc Phòng trưng bày Nghệ thuật Wolverhampton. Khi bà còn sống, tranh bầu dục trên đồng rất được săn đón.
Bà vẽ hai phiên bản Penelope Awakened by Euryclea with the News of Ulysses’ Return — Penelope được Euryclea đánh thức với tin Ulysses trở về. Một bản được Christie’s đưa ra đấu giá năm 2023.
Phiên bản khoảng năm 1773 này từng thuộc Henry Hoare II, treo tại Stourhead, điền trang nông thôn Tân cổ điển tráng lệ ở Wiltshire. Hoare là nhà sưu tầm xuất sắc, rất trân trọng Kauffmann. Vào những năm 1880, hậu duệ của ông bán bức tranh cùng nhiều báu vật khác của Stourhead.
Ngày nay điền trang thuộc National Trust. Tổ chức này mua lại tranh tại phiên đấu giá Christie’s, đưa tác phẩm trở về nơi cũ sau đúng 140 năm xa cách. Bức tranh thế kỷ XVIII có kích thước 78,7 × 104,5 cm.
Trong tranh, Penelope được đánh thức và kinh ngạc trước tin người chồng trở về sau hai mươi năm xa nhà. Cảnh diễn ra trong phòng ngủ; một ngọn đuốc cháy sáng, và tượng Minerva nhìn xuống. Minerva là tên vị nữ thần La Mã tương ứng Athena trong thần thoại Hy Lạp, cũng xuất hiện trong một bức tự họa của Kauffmann.
Năm 1781, sau khi kết hôn với một họa sĩ Italy, Kauffmann trở lại Italy và sống phần đời còn lại ở Rome. Sự nghiệp tiếp tục rực rỡ; khách hàng nhiều nước đặt bà vẽ chân dung và tranh lịch sử.
Bà còn chủ trì một salon thu hút nhiều trí thức xuất sắc, tiếp tục trưng bày tại Royal Academy và sáng tác những bức tự họa đạt trình độ cao. Uy tín lớn đến mức khi bà qua đời, Canova đích thân chủ trì tang lễ, theo nghi thức mô phỏng tang lễ danh họa Phục Hưng Raphael.
Như loạt tranh Penelope thể hiện sức mạnh nhân cách của nữ hoàng, việc đặt những nữ nhân vật vào trung tâm đã giúp Kauffmann nâng câu chuyện về họ thành những hình ảnh rạng rỡ, truyền cảm hứng.
Về tác giả: Michelle Plastrik là cố vấn nghệ thuật sống tại New York. Bà viết về lịch sử nghệ thuật, thị trường, bảo tàng, hội chợ và các triển lãm đặc biệt.
Nguồn: The Epoch Times: Người vợ trung trinh của Odysseus dưới nét cọ nữ họa sĩ Tân cổ điển; bản tiếng Anh: Angelica Kauffmann’s Paintings of Penelope, the Faithful Wife.