
Trong thế giới cổ đại, “talent” vừa là đơn vị trọng lượng vừa là một đơn vị tiền. Tân Ước có Dụ ngôn về các nén bạc: trước khi rời nhà, một người chủ giao cho người đầy tớ thứ nhất năm talent — một số tiền lớn — người thứ hai hai talent và người thứ ba một talent. Một talent tương đương khoảng 20 năm lao động.
Khi trở về, người chủ thấy hai người đầu đã đầu tư khôn ngoan và làm số tiền tăng gấp đôi, nên ban thưởng cho họ. Người thứ ba chôn nén bạc được giao, không tạo ra lợi ích gì cho chủ, và bị phạt nặng.
Theo thời gian, ý nghĩa của dụ ngôn — mỗi người cần phát huy những ân tứ được Thượng Đế ban cho — góp phần tạo nên nghĩa “tài năng” của từ “talent” ngày nay. Giống những người đầy tớ ấy, chúng ta không được trao những khả năng giống nhau hoặc ngang nhau, nhưng được kêu gọi phát triển tối đa những gì mình có.
Mahalia Jackson, người được tôn vinh là Nữ hoàng nhạc gospel ngay khi còn sống, là một giọng ca thuộc hàng “năm nén bạc”. Bà coi tiếng hát là món quà từ Thượng Đế và luôn dùng nó để tôn vinh đức tin. Với lập trường mạnh mẽ ấy, bà đã làm thay đổi âm nhạc Mỹ.
Một cuộc đời phong phú
Mahalia Jackson (1911–1972) sinh ra trong cảnh nghèo khó ở New Orleans. Mẹ mất khi bà mới năm tuổi, sau đó bà chuyển đến nhà người dì được gọi là “Duke”. Người này rất nghiêm khắc, thường xuyên phạt nặng Jackson khi bà không hoàn thành một việc vặt trong nhà. Cuối cùng, bà bỏ dở bậc tiểu học để làm việc, phụ giúp người thân những việc lặt vặt và chăm sóc những đứa trẻ nhỏ hơn trong gia đình.
Trong thời gian ấy, giọng hát của Jackson đã bắt đầu được chú ý. Bà hát tại nhà thờ Baptist Mt. Moriah, nơi cũng giúp bà tạm tránh những yêu cầu và lời quở mắng ở nhà. Đến năm 12 tuổi, bà hát ở đó vài lần mỗi tuần và nổi bật trong ca đoàn đến mức người dì tên Bell từng nói: “Cháu sẽ nổi tiếng trên thế giới này và sánh bước cùng các vị vua, hoàng hậu.” Nhiều năm sau, điều ấy thành hiện thực khi Jackson đi lưu diễn châu Âu.
Năm 16 tuổi, Jackson cùng người dì Hannah chuyển đến Chicago. Bà sống với người thân, làm công việc giúp việc gia đình và tham gia nhà thờ Baptist Greater Salem. Bà cũng gia nhập Johnson Brothers, trở thành thành viên nhóm gospel đầu tiên của thành phố. Sau này, Jackson gọi thời kỳ đi hát ấy là những ngày “cá và bánh mì”, khi bà cùng các thành viên nhận thù lao biểu diễn qua những khoản quyên góp.
Suốt thập niên 1930, Jackson đi nhiều nơi và ca hát, chủ yếu tại các nhà thờ, vừa rèn luyện giọng hát vừa xây dựng danh tiếng. Bước ngoặt đến vào năm 1948 khi Apollo Records phát hành “Move On Up a Little Higher”. Ca khúc trở thành đĩa nhạc gospel bán chạy nhất trong lịch sử Mỹ tính đến thời điểm đó.
Từ đây, sự nghiệp âm nhạc của Jackson cất cánh. Trong 20 năm tiếp theo, bà làm việc với những tên tuổi lớn như Duke Ellington; hát cho các tổng thống Eisenhower và Kennedy; xuất hiện trên phát thanh, truyền hình; lưu diễn châu Âu, Nhật Bản và Ấn Độ; tham gia phong trào dân quyền; và hát tại lễ tang Martin Luther King.
Khi bà qua đời năm 1972, hàng nghìn người đến viếng tại Chicago. Sau đó, thi hài được đưa về New Orleans, nơi hàng nghìn người khác xếp hàng nhiều giờ để bày tỏ lòng kính trọng. Trên mộ bà ở Metairie, Louisiana, có khắc dòng chữ “Ca sĩ gospel vĩ đại nhất thế giới”.
Lời nguyện
Vào một thời điểm khi còn trẻ, Jackson tự nguyện tránh những địa điểm giải trí thế tục như hộp đêm và dành tiếng hát cho Thượng Đế. Các nguồn kể khác nhau về điều thúc đẩy lời nguyện này. Một số cho rằng bà đã hứa với Thượng Đế sẽ làm như vậy nếu một người bác mà bà yêu quý sống sót sau khi ngã quỵ và lâm bệnh. Người ấy đã sống, và Jackson giữ lời.
Đôi khi, nhất là trước khi nhạc gospel của bà được công chúng rộng rãi đón nhận, lựa chọn ấy khiến bà phải chịu thiệt thòi. Năm 1937, bà lần đầu thu âm các bài gospel cho Decca Records. Dù bản thu chỉ đạt thành công khiêm tốn, hãng đĩa khuyến khích bà làm một đĩa nhạc blues. Jackson từ chối để giữ lời nguyện, và kết quả là hợp đồng của bà với hãng bị hủy.
Angie Velazquez Thornton, cựu nhà truyền giáo và cây bút của Gospel Coalition of Canada, tóm lược sự gắn bó suốt đời của Jackson với lời nguyện:
“Mahalia kiên định với đức tin đến mức từ chối hát tại hộp đêm hoặc bất kỳ địa điểm nào bà cho là không phù hợp với thông điệp mình mang theo. Bà cũng từ chối biểu diễn trước những khán giả bị chia tách theo chủng tộc. Nhiều nhạc sĩ đã ngỏ ý mời bà hát blues hoặc jazz cùng họ, từ Nat King Cole đến Duke Ellington. Và dù bà thực sự biểu diễn với nhiều nhạc sĩ nổi tiếng cùng thời, bà luôn hát nhạc gospel. Khi biểu diễn ở những nơi không mang tính tôn giáo, bà làm vậy để chia sẻ Phúc Âm với những người chưa có đức tin.”
Phụng sự Thượng Đế
Ca sĩ, diễn viên Della Reese có lẽ được nhớ đến nhiều nhất ngày nay qua vai thiên thần Tess trong loạt phim truyền hình “Touched by an Angel”. Trong những năm niên thiếu, Reese dành năm mùa hè đi lưu diễn cùng Jackson. Giống nhiều người khác, cô nhận thấy đức tin mà người dẫn dắt mình thể hiện qua âm nhạc và lời nguyện chỉ hát cho Thượng Đế là vô cùng vững chắc. Trong một tập hợp những lời Reese nói về Jackson, có đoạn hồi tưởng:
“Điều cuối cùng tôi khám phá ra sau hai mùa hè nữa lưu diễn cùng Mahalia là bà đang thờ phụng Thượng Đế, còn tôi thì đang phô diễn. Khi trở về, tôi hỏi: ‘Mục sư Travis, ông nghĩ Mahalia có điều gì mà những ca sĩ khác không có?’ Sau một lúc im lặng, ông nói: ‘Với Mahalia, tất cả đều là vì Thượng Đế.’ Tôi hỏi mẹ và câu trả lời cũng tương tự: ‘Khi Mahalia hát, con có thể cảm nhận được Thượng Đế trong bà ấy.’”
Trong mùa hè tiếp theo trên đường lưu diễn cùng nhóm Jackson, Reese nhận thấy khi đến nơi biểu diễn, mọi người cùng trò chuyện và cười đùa, nhưng Jackson lại yên lặng và tách riêng:
“Sau một tuần, tôi hỏi bà về chuyện đó. ‘Ta đang ở rất xa’, bà giải thích.
‘Ta đang ở trong sự hiện diện của Thượng Đế. Ta đang để Thượng Đế lấp đầy ta bằng sự hiện diện của Ngài.’ Rồi tôi bắt đầu thấy rằng trước mỗi buổi hòa nhạc, sau khi chúng tôi cầu nguyện cùng nhau, Mahalia dành thời gian đến một góc hoặc một nơi yên tĩnh để cầu nguyện riêng. Bà nhắm mắt và cầu nguyện một mình. Cho đến khi bà hoàn tất, chúng tôi chưa bước ra biểu diễn. … Đó là bí quyết của bà. Và trong tất cả những lần tôi chứng kiến, bà chưa bao giờ không chinh phục trọn vẹn khán phòng, cho dù bài hát đơn giản đến đâu. Hoặc có lẽ chính vì sự giản dị ấy. Chỉ có Mahalia và Thượng Đế. Mọi người biết điều đó. Họ cảm nhận được. Họ khao khát điều đó, và bà trao nó cho họ.”
Có nhiều điều đáng ngưỡng mộ ở Mahalia Jackson, nhưng nổi bật nhất là sự trân trọng lời nguyện bà đã lập từ sớm và đức tin bà mang vào âm nhạc. Trong giai đoạn đầu sự nghiệp, bà đối mặt nhiều nghịch cảnh — nghèo khó, phân biệt chủng tộc, cám dỗ hát một dòng nhạc khác để kiếm số tiền lớn mà bà rất cần — song vẫn trung thành với niềm tin của mình.
Một lần, tại một nhà thờ ở Virginia, Della Reese cảm thấy mình bị một ca sĩ địa phương còn trẻ hơn lấn át. Khi phần hát kết thúc, cô giận dữ bước ra khỏi nhà thờ và đến chiếc xe. Jackson tìm thấy cô ở đó, cảm nhận tâm trạng của cô và nói: “Thật tuyệt phải không, cách Thượng Đế làm nảy nở tài năng ở những nơi không ngờ nhất?”
Reese đáp: “Chắc bây giờ bà muốn chọn cô ấy, đúng không?”
Jackson nói với cô: “Deloreese, con chỉ cần là chính mình, làm điều mà Thượng Đế trong con bảo con làm. Con không ở trong một cuộc cạnh tranh. Con đang phụng sự Thượng Đế. Và tiếng hát của con hay của ta đều không phải những tiếng hát duy nhất mà Thượng Đế có.”
Trong hồi ký “Movin’ On Up”, Mahalia Jackson viết rằng những bài gospel là những bài ca của hy vọng. Chính bà là một bài ca hy vọng đối với tất cả những người biết bà và âm nhạc của bà. Ngay cả hôm nay, bà vẫn cho chúng ta thấy một cách sống mạnh mẽ và đầy xác tín.
Tác giả: Jeff Minick. Dịch từ The Epoch Times.
