Bức Hàn lâm bình dã đồ gợi ra một miền mùa đông vắng lặng: cây thông già và cành khô bên bờ nước, phía sau là đồng bằng cùng núi xa chìm trong sương. Bài viết của Hàn Vũ Vi trên Khán Trung Quốc xem tác phẩm như một ví dụ nổi bật cho lối vẽ sơn thủy gắn với Lý Thành. Tuy nhiên, hồ sơ của Bảo tàng Cố cung Quốc gia tại Đài Bắc lưu ý bức tranh hiện được lưu giữ nhiều khả năng là bản phỏng theo phong cách Lý Thành được thực hiện vào thời Minh, chứ không xác nhận đây là nguyên tác của ông.
Không gian mở ra từ gần đến xa
Theo Hàn Vũ Vi, điểm hấp dẫn của bức tranh nằm ở cách tổ chức không gian theo lối “bình viễn”: từ cảnh vật trước mắt, tầm nhìn dần mở rộng về đồng bằng và chân trời. Thay vì dồn các núi cao vào một bố cục toàn cảnh, người xem như có thể bước vào khoảng trống giữa cây, bờ nước và mây khói. Đó là một cảm nhận thẩm mỹ mà tác giả bài nguồn rút ra khi nhìn tác phẩm.
Ở tiền cảnh là những thân thông già đứng vững, cành đan vào nhau, rễ bám trên bờ đất. Những nét vẽ cành và lá kim tuy mảnh vẫn tạo cảm giác cây còn sức sống giữa giá lạnh. Dòng nước ở trung cảnh uốn quanh, được gợi tả tĩnh lặng như đông lại. Xa hơn, núi và màn sương nhòa dần vào đường chân trời. Ba lớp cảnh gần, giữa, xa tạo nên chiều sâu mà không cần phủ nhiều mực lên toàn bộ bức họa.
Tác giả mô tả sự tương phản giữa nét cây cối tỉ mỉ ở gần với dáng núi mờ, nhẹ ở xa. Sắc mực loãng khiến cảnh vừa thanh nhã vừa hiu quạnh. Theo cách đọc của bài nguồn, bố cục ấy phản ánh sự chuyển dịch trong hội họa sơn thủy giai đoạn Ngũ Đại đến đầu Tống: người vẽ không chỉ tái hiện địa hình mà còn tìm kiếm ý cảnh, tức cảm nhận tinh thần do cảnh vật gợi ra.
Dấu ấn Lý Thành và giới hạn của việc quy tác giả
Lý Thành nổi tiếng với cảnh đồng nội nhìn xa và rừng cây mùa lạnh. Bài của Hàn Vũ Vi nhắc đến những nét vẽ núi đá như mây cuộn, thường được gọi là “quyển vân thuân”, cùng cách tả cành khô uốn cong tựa càng cua. Những đặc điểm ấy được các thế hệ họa sĩ sau học hỏi. Bài nguồn dẫn Tuyên Hòa họa phổ để cho thấy danh tiếng của ông trong lịch sử hội họa, rồi nêu dấu vết ảnh hưởng ở Quách Hy, Nghê Toản và Đổng Kỳ Xương.
Tác giả cũng dẫn lời bình của sách Thánh triều danh họa bình về khả năng sáng tạo cảnh vật thuận theo ý bút của Lý Thành, và lời Tôn Thừa Trạch trong Canh Tý tiêu hạ ký tả vẻ lạnh, những cây cổ thụ cùng đàn quạ giữa bãi cỏ úa khi ngắm bức tranh. Các lời bình này cho thấy tác phẩm từng được trân trọng, nhưng không tự chứng minh niên đại hay bàn tay người vẽ của bức hiện còn.
Hồ sơ hiện vật của Bảo tàng Cố cung Quốc gia cho biết tranh không có chữ ký hoặc ấn riêng của họa sĩ; dòng đề ở góc phải quy tác phẩm cho Lý Thành là lời đề phỏng theo. Bảo tàng nhận định cách vẽ cây, đá mô phỏng đặc trưng rừng mùa lạnh của ông và, xét theo phong cách, bức tranh có lẽ là bản phỏng thời Minh. Cách ghi nhận này giúp người xem thưởng thức ngôn ngữ hội họa gắn với Lý Thành mà vẫn phân biệt truyền thống quy danh với kết luận nghiên cứu hiện nay.
Nguồn bài: Hàn Vũ Vi, Khán Trung Quốc, 13/11/2026. Thông tin về tác giả và niên đại tác phẩm được đối chiếu với hồ sơ Bảo tàng Cố cung Quốc gia, Đài Bắc.