Bài giới thiệu tác phẩm của Lorraine Ferrier, đăng trên The Epoch Times ngày 19/9/2026, tìm hiểu bức “Người Do Thái cầu nguyện trong giáo đường vào ngày Yom Kippur” của họa sĩ Maurycy Gottlieb.
Khi mặt trời lặn ngày 20/9/2026, người Do Thái bắt đầu Yom Kippur, “Ngày Chuộc tội”. Trong truyền thống Do Thái, ngày thiêng liêng này đánh dấu việc Moses xuống núi Sinai sau khi nhận được sự tha thứ của Đức Chúa đối với dân Israel, sau khi họ phạm việc thờ ngẫu tượng.
Người Do Thái tưởng niệm Yom Kippur bằng những thực hành khổ hạnh như nhịn ăn, cùng việc tham dự năm buổi cầu nguyện trong giáo đường suốt ngày. Theo giáo sĩ, tác giả và triết gia Jonathan Sacks (1948–2020), câu hỏi Đức Chúa đặt cho người Do Thái vào Yom Kippur không phải “Các con có hoàn hảo không?”, mà là “Các con có thể trưởng thành hơn không?”.
Lời tri ân riêng dành cho đức tin
Người xem có thể hình dung họa sĩ Ba Lan Maurycy Gottlieb (1856–1879) suy ngẫm những câu hỏi như vậy khi vẽ “Người Do Thái cầu nguyện trong giáo đường vào ngày Yom Kippur”, nhất là vì ông thể hiện chính mình ba lần trong tranh.
Ở góc dưới bên trái, ông là cậu bé mặc trang phục gấm vàng cầu kỳ, đeo mặt dây chuyền, đặt tay trên một cuốn sách cầu nguyện đang mở. Cậu đứng cạnh một chồng bản thảo thiêng và “shofar”, chiếc tù và nghi lễ, thường làm bằng sừng cừu đực, được thổi để báo kết thúc Yom Kippur.
Ở mép phải, ông là cậu bé lớn hơn mặc đồ đen, đang học cùng một người cao tuổi, cho thấy việc chuyên cần học những điều thiêng liêng. Có thể cậu đang gần đến thời điểm làm lễ Bar Mitzvah.
Bên phải “bimah”, bục nơi đặt Torah, Gottlieb là người trưởng thành đang suy tư sâu. Một cánh tay tựa trên bục, bàn tay đỡ đầu; bàn tay còn lại giữ trang sách cầu nguyện. Ông khoác “tallit”, khăn choàng cầu nguyện có tua, nhiều màu sắc, và đeo cùng mặt dây chuyền lúc còn nhỏ, gợi đức tin được giữ từ thuở thiếu thời.
“Người Do Thái cầu nguyện trong giáo đường vào ngày Yom Kippur”, năm 1878, là tranh sơn dầu trên vải, kích thước bài nguồn ghi 96 × 75 inch, xấp xỉ 244 × 191 cm, thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Tel Aviv.
Ngoài bản thân, Gottlieb còn đặt quanh mình những người từ thời niên thiếu tại Drohobycz, nay thuộc Ukraine. Người ông yêu, Laura Rosenfeld, xuất hiện hai lần trên khu vực dành riêng cho phụ nữ. Bên trái, nàng đứng điềm tĩnh, cầm sách cầu nguyện; bên phải, họa sĩ thể hiện nàng đang đứng đỡ mẹ.
Ở trung tâm, giáo sĩ giữ sát mình cuộn Torah hình trụ. Phần lớn nhân vật nam đội “kippah”, chiếc mũ nhỏ che đỉnh đầu, còn giáo sĩ đội “shtreimel”, loại mũ truyền thống với vành lông thú rộng, dùng vào những dịp đặc biệt. Bài nguồn kể các chất liệu lông như cáo, chồn và chồn mactet.
Gottlieb viết lời tưởng niệm chính mình trên áo bọc cuộn Torah: “Được hiến tặng để tưởng nhớ người thầy và giáo sĩ đáng kính đã khuất của chúng ta, Moshe Gottlieb, với ký ức được chúc phúc, năm 1878.” Moshe là tên tiếng Hebrew của họa sĩ.
Ông qua đời bất ngờ vài tháng sau đó. Theo bài viết, có người cho rằng ông đau lòng vì người yêu kết hôn với người khác; đây là cách lý giải được bài nguồn thuật lại.
Trân trọng đời sống Do Thái
Trong tranh, Gottlieb thể hiện đời sống giáo đường và sự trang nghiêm của Yom Kippur bằng lòng kính trọng.
Họa sĩ Ba Lan Leopold Pilichowsky (1869–1933) viết:
“Gottlieb là nghệ sĩ Do Thái đầu tiên nhận ra chất thơ và vẻ đẹp của đời sống Do Thái nơi lưu vong. Ông là người đầu tiên nhìn thấy trong cuộc sống của những người Do Thái Ba Lan ăn mặc nghèo khó, trong phụ nữ và trẻ em của họ, một nhịp điệu, vẻ đẹp, tính cách và hình thái văn hóa phát triển cao. Bằng kiến thức và bản năng nghệ thuật, ông hiểu rằng nghệ sĩ có thể dùng chiếc tallit để tạo nên những đường nét đẹp không kém áo toga của người Hy Lạp hay La Mã.”
Bức tranh càng gây xúc động bởi họa sĩ qua đời khi mới 23 tuổi. Theo cách nhìn của tác giả, tác phẩm vì vậy là lời nhắc rõ ràng về tầm quan trọng của tự xét mình và sám hối, bởi cuộc sống thoáng qua này có thể chuyển hướng bất ngờ theo ân điển của Đức Chúa.
Ghi chú biên tập: Bản dịch dùng tên Drohobycz và địa điểm Ukraine ngày nay. Bài nguồn gọi nơi này là thuộc “Commonwealth of Poland” trong thời niên thiếu của họa sĩ; cách gọi ấy không phù hợp với giai đoạn thế kỷ XIX, nên không dùng làm mô tả hành chính ở đây.
Lorraine Ferrier — The Epoch Times. Thông tin bộ sưu tập: Bảo tàng Nghệ thuật Tel Aviv.