
Trong cuộc phỏng vấn được The Epoch Times công bố bằng tiếng Trung ngày 14/11, họa sĩ Australia Gordon Hanley bàn về điều ông coi là sự suy giảm các chuẩn mực về vẻ đẹp trong thế giới nghệ thuật. Những đánh giá về chủ nghĩa hiện đại, hệ tư tưởng và cơ chế tài trợ dưới đây là quan điểm của người được phỏng vấn và các nguồn mà tác giả dẫn.
“Chủ nghĩa biểu hiện trừu tượng trực tiếp dẫn đến sự đứt gãy của truyền thống nghệ thuật. Về cơ bản, trào lưu ấy truyền đi thông điệp rằng mọi điều anh học ở trường nghệ thuật đều không quan trọng”, Hanley nói.
Theo cách đặt vấn đề của tác giả, trước kia một bức tranh không chỉ là vật liệu: nó cần thể hiện kỹ năng, truyền đạt ý tưởng và đem lại sự nhận biết, đồng cảm cho người xem.
Hanley cho rằng khi tư tưởng hậu hiện đại và tân Marxist bén rễ trong các thiết chế văn hóa, giới nghệ thuật dần bỏ những yếu tố cơ bản ấy. Ông nhận định mạng lưới trường đại học, nhà phê bình, phòng tranh và hội đồng cấp tài trợ khuyến khích sự tiếp nối các tư tưởng này, khiến họa sĩ trẻ khó theo đuổi kỹ năng truyền thống.
“Từ đầu thế kỷ XX, trước khi nhiếp ảnh phổ biến, những người tân Marxist đã kiểm soát các trường đại học; điều này sinh ra chủ nghĩa hậu hiện đại, cho rằng không có chân lý khách quan thực sự”, ông nói với The Epoch Times.
Theo lập luận của Hanley được bài nguồn thuật lại, điều đó mở đường cho thuyết tương đối văn hóa, coi mọi nền văn hóa bình đẳng, rồi tác động tới nghệ thuật, khiến chuẩn mực về vẻ đẹp và chất lượng giảm đi vì bất cứ thứ gì cũng có thể được xem là nghệ thuật.
Ông cho rằng trường phái ấn tượng là một bước đệm, nhưng vẫn giữ các nguyên tắc cơ bản của nghệ thuật phương Tây lớn trong 500 năm trước. Theo ông, biểu hiện trừu tượng mới cắt đứt quan hệ với truyền thống bằng việc coi chủ đề và những điều đã học ở trường không còn quan trọng.
Hanley là họa sĩ sơn dầu, màu nước tự học, có kỹ thuật điêu luyện. Ông hiện phát triển nghệ thuật vẽ bằng đầu kim loại vàng, hay goldpoint, một sự phục hưng của kỹ thuật đầu bạc silverpoint từng thịnh hành thời Phục Hưng và được Leonardo da Vinci, Albrecht Dürer sử dụng. Bút chì than chì ra đời khiến silverpoint dần mất thị trường.
Ông cũng là người Australia đầu tiên được Art Renewal Center tại Mỹ công nhận danh hiệu “Living Master”, tức bậc thầy đang sống. Trung tâm này theo đuổi sự phục hưng của sơn dầu và ký họa hiện thực cổ điển, nhấn mạnh độ chính xác cùng kỹ thuật.
Theo Hanley, nghệ sĩ truyền thống cần lập bố cục, làm chủ màu sắc, truyền đạt ý nghĩa hoặc câu chuyện có thể tạo đồng cảm, và diễn tả thế giới ba chiều trên mặt toan hai chiều.
Ông nói một tác phẩm lớn có thể đánh thức cảm xúc, giúp người xem đối thoại ở mức độ nào đó với nghệ sĩ dù người ấy đã mất từ lâu. Ông lấy tranh Rembrandt và những hàng người xếp trước triển lãm bậc thầy Hà Lan tại National Gallery of Victoria ở Melbourne làm ví dụ.
Bài nguồn tiếp tục trình bày nhận định rằng nhiều người cổ vũ các phong trào tiên phong hay hiện đại, chẳng hạn Picasso, có thiện cảm với lý thuyết Marxist hoặc cộng sản; theo cách lý giải của tác giả, chủ nghĩa cộng sản không chỉ nhằm lật đổ nền dân chủ và các thiết chế chính trị phương Tây mà còn muốn xóa bỏ nghệ thuật, kỹ năng và tín ngưỡng truyền thống.
Bài viết dẫn chương 11 trong loạt xã luận “Bóng ma chủ nghĩa cộng sản đang thống trị thế giới chúng ta như thế nào” của The Epoch Times. Loạt bài cho rằng các ảnh hưởng cuối thế kỷ XIX thúc đẩy trường phái ấn tượng, từ đó nghệ sĩ hiện đại đặt cảm nhận cá nhân làm trọng tâm và rời các yêu cầu truyền thống về tỷ lệ, kết cấu, phối cảnh, chuyển sắc sáng tối.
Theo mạch bình luận ấy, các trào lưu chấm màu, Dã thú, Dada và Lập thể của Picasso tiếp tục xu hướng này. Bài nguồn nhắc Picasso gia nhập Đảng Cộng sản Pháp năm 1944.
Fred Ross, chủ tịch Art Renewal Center, cho rằng mỹ thuật khác thủ công thông thường hay khoa học vì có mục tiêu cao hơn: giúp con người có sự cảm thông, nhiệt thành, lòng từ bi để nắm bắt, truyền đạt và trao đổi về hành trình từ lúc sinh ra đến khi qua đời.
Theo Ross, “từ vựng” để làm điều ấy là các cảnh đời thường hoặc sự kiện lịch sử; còn “ngữ pháp” là những quy tắc, kỹ thuật để thể hiện hình ảnh thành công, thuyết phục. Ông nhận định chủ nghĩa hiện đại đã bỏ hội họa hiện thực, thứ ông xem là ngôn ngữ chung có thể giao tiếp với người xem, cùng những kỹ năng thể hiện hình tượng trung thực.
Quan điểm về nguồn tài trợ nghệ thuật
Hanley cảnh báo rằng tài trợ của chính phủ cho các dự án nghệ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc chủ nghĩa hiện đại bén rễ. Ông coi từ thiện tư nhân là hướng phát triển tương lai, nhưng nhận xét nguồn này cũng cạn dần những năm gần đây vì kinh tế khó khăn.
Ông nói với những người muốn nổi bật và lấy sáng tác làm nghề, tác phẩm hiện khó đem lại mức thù lao cao như nghệ sĩ ở tuổi ông.
Theo Hanley, nghệ sĩ mới vì vậy tìm đến trợ cấp, nhưng muốn được cấp tiền phải tạo tác phẩm được chính phủ chấp nhận. Ông đặt câu hỏi điều gì xảy ra nếu chính phủ có khuynh hướng cánh tả hoặc xã hội chủ nghĩa.
Ông cho rằng ảnh hưởng của tư tưởng cánh tả trong đại học khiến các ý tưởng nhanh chóng lan rộng; khi sinh viên lớn lên, trở thành người quản lý, nhân sự cấp cao của tổ chức tài trợ nghiên cứu, bảo tàng và học thuật, họ tiếp tục cởi mở và truyền lại những tư tưởng này.
Lấy Australia làm ví dụ, Hanley đề cập Creative Australia chọn nghệ sĩ Khaled Sabsabi và Michael Dagostino đại diện nước này tại Biennale Venice 2026 vào năm trước.
Sabsabi cùng gia đình tới Australia lánh nạn cuối thập niên 1970 trong nội chiến Liban. Ông từng làm tác phẩm sắp đặt hình ảnh liên quan vụ 11/9 và tác phẩm số có bài phát biểu của cố lãnh đạo Hezbollah Hassan Nasrallah.
Sau tranh cãi, hai người bị rút tư cách tham dự. Hội đồng Creative Australia sau đó đặt thực hiện đánh giá độc lập và thẩm định thêm rủi ro, cuối cùng khôi phục tư cách của họ.
The Epoch Times phỏng vấn một số nghệ sĩ đang theo đuổi ước mơ nghệ thuật; họ bày tỏ bất mãn với khoản tài trợ này.
Ca sĩ opera trẻ Henry Pinder lập Brisbane Live Opera, mong giảm phụ thuộc vào trợ cấp chính phủ. Anh nêu lo ngại về tư tưởng và các vấn đề khác, nói rằng nguồn tiền thường đi kèm điều kiện mà họ không muốn chấp nhận, đặc biệt những điều kiện liên quan phục vụ cộng đồng thổ dân.
Nhà soạn nhạc trẻ Alexander Voltz cũng nói lĩnh vực sáng tác gặp vấn đề tương tự. Anh nhận xét có tác phẩm được biểu diễn trong phòng hòa nhạc cấp cao, do nhạc trưởng và nhạc công dày dạn thực hiện, nhưng theo đánh giá của anh lại giống tác phẩm học sinh trung học. Anh cho rằng giá trị hợp đồng và số tiền tác giả những tác phẩm ấy nhận được là khó tin.
The Epoch Times cho biết đã liên hệ Creative Australia để đề nghị giải thích về việc phân bổ tài trợ.
DKN.TV từng giới thiệu hành trình hội họa cổ điển của Andrew Bonneau, trong đó có một số nhận định của Hanley. Bài phỏng vấn này tập trung riêng vào quan điểm của Hanley và các tranh luận về nguồn tài trợ.
Tác giả: Daniel Y. Teng, nhà báo tại Brisbane chuyên theo dõi các vấn đề quốc gia, chính trị liên bang và quan hệ Australia – Trung Quốc. Nguyên tác tiếng Anh có tiêu đề “How the Art World Lost Its Standards of Beauty—and Why One Artist Blames Marxism”. Dịch từ The Epoch Times tiếng Trung; biên tập bản gốc: Gia Liên.
