Bằng khung gỗ, dây thừng và đất sét, Yannick Fourbet gìn giữ một kỹ thuật làm chum lớn của Pháp. Trong cuộc phỏng vấn năm 2019, ông kể về nghề gốm, cuộc sống gia đình và mong muốn truyền kỹ năng cho thế hệ sau.
Tại Domaine Rewa ở đảo Nam New Zealand, dưới chân dãy núi Pisa, Fourbet làm việc trong một điền trang có vườn nho canh tác theo phương pháp sinh học động lực và vườn ôliu. Nghệ nhân người Pháp dùng tên “The French Potter” cho công việc làm gốm của mình. Bài viết của Lorraine Ferrier năm 2019 ghi lại cuộc sống của ông cùng vợ, Philippa, và hai con trai sinh đôi Augustin, Mortimer khi ấy ba tuổi.
Những bức ảnh trong bài gốc cho thấy cỏ xanh, núi xa, vườn nho phủ lưới trắng, cây ôliu và ngôi nhà mang dáng dấp thôn quê Pháp, với hoa hồng, oải hương và nguyệt quế. Ngôi nhà đã ở đó khi Philippa mua điền trang. Canh tác sinh học động lực được bài gốc mô tả là phương pháp hữu cơ chú ý cả các yếu tố môi trường như nhịp và pha của mặt trời, mặt trăng.
Mối duyên từ những chiếc chậu
Philippa người New Zealand, khi ấy làm trong ngành ngân hàng đầu tư tại London. Năm 2012, bà đến xưởng Le Chêne Vert ở Anduze, miền nam nước Pháp, và gặp Fourbet. Fourbet nói đùa rằng Philippa yêu những chiếc chậu trước rồi mới yêu người làm chúng. Năm 2013, họ gặp lại tại triển lãm hoa Chelsea của Hội Làm vườn Hoàng gia ở London, sau đó duy trì một mối quan hệ xa.
Gia đình sống ở Pháp năm 2016 rồi chuyển tới New Zealand năm 2018. Fourbet nhận thấy cuộc sống nông thôn có những giá trị phù hợp để nuôi con. Đức tin Công giáo, cách nhìn tích cực và sự gắn bó với đất đai có ý nghĩa với ông. Doanh nghiệp của họ còn nhỏ; chị ông mua phần sở hữu tại xưởng Pháp, còn ông nhập những chậu Anduze về New Zealand và phát triển việc làm gốm ở nơi ở mới.
Chậu Anduze có hình dáng đặc trưng, trang trí huy chương và vòng hoa. Kiểu chậu từ khoảng năm 1610 được cho là lấy cảm hứng từ phong cách Medici. Với kỹ thuật dùng dây thừng, chiếc chum lớn nhất ông từng làm nặng 772 pound, khoảng 350 kg; giới hạn kích thước phụ thuộc lò nung. Le Chêne Vert từng phục vụ khách hàng như Christian Dior và thành phố Montpellier, đồng thời cung cấp chậu Anduze cho vườn Trianon tại Cung điện Versailles. Ông nói André Le Nôtre từng đặt chậu cho các khu vườn trong thế kỷ XVII.
Học nghề từ một người sẵn lòng chia sẻ
Fourbet học kỹ thuật tạo chum bằng dây thừng từ Dilbert Serrs, một nghệ nhân nay đã qua đời. Tại một lễ hội gốm ở Anduze trong ngày nóng, Serrs đang trình diễn trước đám đông. Fourbet nhận thấy người xem mải nhìn mà không chăm sóc người thợ, nên mang nước đến. Cuộc gặp ấy trở thành điểm bắt đầu việc học nghề.
Chín nhân viên trong xưởng của Fourbet đã được học kỹ thuật. Với ông, nghề truyền thống phải đi từ người này sang người khác. Tại New Zealand, ông muốn chia sẻ với những người trẻ quan tâm đến nghề. Đất nước có nhiều tài nguyên thiên nhiên, nhưng ông cho rằng việc biến nguyên liệu thành sản phẩm hoàn chỉnh có thể tạo thêm giá trị. Một doanh nghiệp nhỏ cũng có thể đóng góp theo cách ấy.
Ông nói kỹ thuật này có thể có gốc rất cổ, thậm chí thời đồ đá mới, nhưng đó không phải một niên đại đã được chứng minh. Theo lời người thầy, kỹ thuật gắn với nghề mộc tại Biot, vùng Provence: gỗ và dây được dùng để dựng khuôn. Những chum dạng giọt nước ban đầu đựng ngũ cốc, thay vì dầu ôliu, và hình dáng giúp tránh động vật gặm nhấm. Công năng và vẻ đẹp đi cùng nhau.
Giữa nghệ thuật và nghề thủ công
Fourbet xem công việc của mình vừa là nghệ thuật, vừa là thủ công. Ông nghĩ người có năng khiếu mang trách nhiệm sử dụng nó, cần can đảm làm việc bằng tay và không lấy tiền làm mục đích cuối cùng. Kiếm sống vẫn cần thiết, nhưng ông không muốn lợi ích tài chính chi phối toàn bộ công việc.
Ông thích cảm giác cuối ngày nhìn thấy những gì mình đã tạo ra. Sau một ngày làm năm hoặc sáu chiếc chậu rồi dọn xưởng, sản phẩm hữu hình cho ông một sự mãn nguyện rõ rệt.
Gỗ, dây và đất tạo nên chiếc chum
Quy trình bắt đầu bằng bản phác trên giấy. Từ bản vẽ, nghệ nhân cắt khoảng 12–25 thanh sườn bằng gỗ dán, dựng chúng giữa hai đĩa gỗ quanh một trục. Khung đặt trên bàn xoay quyết định hình dáng chiếc chum.
Dây sisal được quấn quanh khung để tạo bề mặt vững. Một tấm dẫn có thể điều chỉnh giúp kiểm soát độ dày thành gốm. Fourbet đắp đất trong lúc xoay chậm, gạt phần thừa rồi bổ sung ở những chỗ cần thiết, từng bước tạo một thành chum đều.
Phải rút gỗ và dây từ từ trong quá trình đất khô. Việc lấy hết dây ra thường mất khoảng một tuần; tháo quá sớm khiến thành chum có thể sụp. Toàn bộ quá trình phơi có thể kéo dài một tháng đến sáu tuần.
Sau khi khô, chum được xử lý bề mặt hoặc phủ men rồi nung trong chu trình khoảng 72 giờ, nhiệt độ cao nhất vào khoảng 2.012°F, tương đương 1.100°C. Nhiệt phải tăng theo từng giai đoạn; làm quá nhanh có thể khiến sản phẩm nổ trong lò.
Những hướng đi mới trong một nghề cũ
Fourbet còn thử làm vò rượu theo một truyền thống được ông liên hệ với Georgia, nơi việc dùng bình đất trong làm rượu đã có lịch sử lâu dài. Ông tìm cách dùng đất sét trong vườn nho, và những người làm rượu địa phương quan tâm đến ý tưởng này.
Ông hình dung một công việc do một người, có thể thêm một người nữa, đảm nhiệm. Ông nói mình không đến đây để kiếm hàng triệu, mà là nuôi sống gia đình và truyền lại kiến thức. Trong cách nghĩ ấy, một nghề xưa vẫn có chỗ đứng trong cuộc sống mới.
Lorraine Ferrier — The Epoch Times, ngày 6/6/2019. Bản dịch các ý chính của toàn bộ bài và cuộc phỏng vấn, được chuyển thành văn kể. Các mốc gia đình, doanh nghiệp và lời nhận xét phản ánh thời điểm phỏng vấn năm 2019.