Tác giả: George Cai, Epoch Times.
Concerto violin của Jean Sibelius là một trong những bản concerto dành cho violin thế kỷ XX được thu âm nhiều nhất. Được yêu mến bởi cảm xúc mãnh liệt và khả năng gợi lên phong cảnh phương Bắc khắc khổ, tác phẩm lại từng thất bại trong buổi công diễn đầu tiên. Qua những lần sửa chữa của nhà soạn nhạc và sự sàng lọc của thời gian, nó trở thành tác phẩm trụ cột trong tiết mục biểu diễn.
Đặc biệt, bản concerto gắn liền với câu chuyện về một trong những tài năng violin khiến hậu thế tiếc nuối nhất: nghệ sĩ Pháp Ginette Neveu.
Nghệ sĩ violin Ginette Neveu
Neveu thuộc hàng nghệ sĩ violin xuất sắc của thế kỷ XX. Sinh năm 1919, bà sớm bộc lộ năng khiếu. Sau khi giành giải nhất tại École Supérieure de Musique khi mới chín tuổi, bà gây ấn tượng mạnh với nhà sư phạm nổi tiếng Carl Flesch đến mức ông đề nghị dạy miễn phí, gọi tài năng ấy là món quà từ trời.
Sự nghiệp quốc tế của bà khởi đầu bằng chiến thắng ấn tượng tại Cuộc thi violin quốc tế Henryk Wieniawski: mới 15 tuổi, bà đã vượt qua những đối thủ như David Oistrakh, Boris Goldstein và Ida Haendel.
Đáng tiếc, chiến tranh chặn lại sự nghiệp đang nở rộ. Thế chiến II bùng nổ khiến đời sống hòa nhạc quốc tế đình trệ, và bi kịch khác còn ở phía trước. Cuối tháng 10/1949, khi Neveu 30 tuổi, chuyến bay tới New York gặp nạn, cướp đi mạng sống của bà cùng 47 người khác, trong đó có người anh Jean-Paul Neveu.
Dù sự nghiệp ngắn ngủi, bà để lại di sản bền lâu. Nghệ sĩ violin lớn Jacques Thibaud đau xót tự hỏi vì sao ngay lúc cuộc đời vừa bắt đầu, số phận bất công, nghiệt ngã lại cắt đứt một cuộc sống chỉ đem vẻ đẹp và niềm vui đến thế giới. Nhưng ông khẳng định bất chấp định mệnh khắc nghiệt, Ginette vẫn không thể bị lãng quên trong trái tim bạn bè và công chúng, ký ức về bà sẽ không mất.
Đặc biệt, người ta nhớ đến Neveu như một trong những nghệ sĩ sớm cổ vũ tác phẩm nay giữ vị trí trung tâm trong tiết mục âm nhạc thế kỷ XX.
Dù hiện được hầu hết nghệ sĩ lớn thu âm và thường xuyên trình diễn, Concerto violin của Sibelius phải mất nhiều thập niên mới được nhìn nhận rộng rãi. Giới phê bình từng thấy tác phẩm tẻ nhạt, vụng về, khiến Sibelius sửa lại. Tác phẩm chìm lắng cho đến khi bản thu năm 1945 của Neveu với Philharmonia Orchestra xuất hiện như một trong những cách thể hiện mạnh mẽ, thuyết phục nhất.
Theo thời gian, bản thu ấy được coi là một trong những diễn giải đầu tiên có sức thuyết phục hàng đầu. Nghiêm túc, táo bạo, nó còn nhận được sự tán thưởng của chính nhà soạn nhạc vốn kín tiếng. Sibelius bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc khi nghĩ về màn trình diễn đầy cảm hứng, cực kỳ nhạy cảm của Neveu, người đã làm bản concerto của ông trở nên khó quên.
Nghe Concerto violin của Sibelius
Bản thu chương II trong Concerto violin giọng Rê thứ của Jean Sibelius được bài nguồn giới thiệu do Ginette Neveu độc tấu cùng Philharmonia Orchestra, dưới sự chỉ huy của Walter Susskind.
Chương II, Adagio di molto, nổi tiếng với chất trữ tình trầm tư. Clarinet và oboe da diết phác họa phong cảnh phương Bắc. Violin sớm cất tiếng, buồn thương và hướng nội. Tuyến giai điệu dài, giàu chất hát được nhuộm bởi độ rung ấm áp, mãnh liệt, trên nền dây gảy pizzicato nhẹ nhàng.
Những nốt đôi lay động lòng người bắt đầu ở phút 4:00 của bản thu, báo hiệu bước phát triển kịch tính. Dàn nhạc trở nên bão tố, các hình tiết tấu đảo phách làm sức căng tăng dần. Violin ngày càng xao động, cho đến khi một chuỗi nốt láy rền báo hiệu cao trào cảm xúc.
Nguồn: Epoch Times (29/3/2026). Bài giới thiệu một tác phẩm và bản thu lịch sử.