Ngôn ngữ cơ thể giúp con người giao tiếp mà không cần lời nói, trong đó có động tác cúi chào. Nhật Bản nổi tiếng với phong tục này: đôi khi người ta chỉ hơi nghiêng thân trên, đôi khi cúi xuống rất sâu. Bài viết của Trần Tuấn Thôn trên The Epoch Times ngày 5/10 giới thiệu những khác biệt ấy qua hướng dẫn của công ty dịch vụ nhân sự Tokhimo và All Japan Relocation.
Theo Tokhimo, cúi chào là một phần của truyền thống và nghi thức Nhật Bản, thường xuất hiện trong đời sống hằng ngày. Hiểu phong tục này có ích khi giao tiếp với người Nhật, nhất là trong môi trường kinh doanh.
Tùy tình huống và độ cúi, người ta có thể dùng cử chỉ này để chào hỏi, tỏ lòng kính trọng, cảm ơn, xin lỗi hoặc chuyển tải những tình cảm khác. Các hình thức trải từ cái gật đầu không trang trọng đến nghi lễ chính thức. Tokhimo lưu ý rằng thực hiện không phù hợp có thể khiến người đối diện hiểu lầm hoặc khó chịu.
Ba hình thức cúi chào trong giao tiếp công việc
Eshaku là cách chào đơn giản, ít trang trọng. Thân trên nghiêng về trước khoảng 15 độ, thường dùng để chào đồng nghiệp có vị trí tương đương hoặc chào nhau trong hoàn cảnh thoải mái. Động tác diễn ra khá nhanh, nhưng không nên tạo cảm giác hấp tấp, qua loa.
Keirei là kiểu chào trang trọng thể hiện sự kính trọng, thường được sử dụng trong kinh doanh, nghi lễ hoặc khi chào người lớn tuổi và cấp trên. Theo phần giới thiệu được bài nguồn dẫn lại, thân trên nghiêng khoảng 30–45 độ. Người chào gập ở eo nhưng giữ lưng thẳng, tay thả tự nhiên hai bên hoặc đặt chồng phía trước.
Độ cúi phụ thuộc mức kính trọng muốn thể hiện. Để bày tỏ thành ý, người chào giữ tư thế một lúc rồi mới đứng thẳng trở lại.
Saikeirei là kiểu chào trang trọng nhất trong ba hình thức trên, thường dành cho dịp đặc biệt nghiêm trang hoặc khi thể hiện sự kính trọng rất cao, chẳng hạn diện kiến thành viên hoàng gia hay nhân vật quan trọng. Bài nguồn mô tả người chào cúi hơn 45 độ, có thể tới 90 độ, hai cánh tay duỗi thẳng, bàn tay đặt trên đùi hoặc đầu gối.
Vì mang ý nghĩa sâu sắc, kiểu chào này không thích hợp để thực hiện tùy tiện với bất kỳ ai, trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Tokhimo lưu ý cách dùng không phù hợp có thể làm người khác phản cảm, như thể người chào đang giễu nhại văn hóa Nhật Bản.
Ngoài ra còn có dogeza, hình thức quỳ và cúi rất sâu, thường để xin lỗi hoặc bày tỏ sự tôn kính đặc biệt, có thể bắt gặp trong phim. Bài viết mô tả người thực hiện quỳ trên sàn, đưa trán chạm đất, đặt bàn tay và khuỷu tay phía trước.
Một số lưu ý về nghi thức
Tách động tác cúi chào và bắt tay. Ở nhiều nước phương Tây, bắt tay là cách chào phổ biến. Người Nhật cũng quen với bắt tay khi giao tiếp quốc tế, song theo hướng dẫn được dẫn trong bài, nếu đối phương đang cúi chào thì không nên đồng thời đưa tay bắt. Hai cử chỉ có thể thực hiện lần lượt; điều cần thiết là chú ý ngôn ngữ cơ thể của người đối diện.
Để ánh nhìn theo hướng cúi. Hướng dẫn khuyên người chào nhìn xuống sàn hoặc mặt đất, để mắt chuyển động tự nhiên cùng thân người, thay vì cố duy trì giao tiếp bằng mắt trong lúc cúi. Bài nguồn lý giải rằng việc nhìn thẳng vào đối phương ở tư thế này có thể bị hiểu là mang tính đối đầu.
Chú ý tuổi tác và vị trí của người đối diện. Theo bài viết, khi thể hiện sự kính trọng với người lớn tuổi hoặc có vị trí cao hơn, người chào thường cúi sâu và giữ lâu hơn. Đây là cử chỉ khiêm nhường, không có nghĩa lần nào cũng cần cúi 90 độ.
Những cử chỉ khác được bài viết giới thiệu
Dẫn website All Japan Relocation, bài viết còn nêu một số cử chỉ thường gặp, giúp người đến Nhật tránh hiểu nhầm khi giao tiếp:
- Dùng ngón trỏ chỉ vào bản thân: nói đến “tôi”.
- Giơ một ngón trỏ: số một hoặc một người. Tại nhà hàng, quán cà phê, khách có thể dùng cử chỉ này để báo cần bàn cho một người.
- Vẫy tay mời: ra hiệu “lại đây”.
- Chắp hai tay: nhờ đối phương giúp đỡ.
- Bắt chéo hai tay trước ngực thành chữ X: biểu thị “không”.
- Bắt chéo hai ngón trỏ thành chữ X: yêu cầu thanh toán tại nhà hàng hoặc quán cà phê.
- Ra dấu OK bằng ngón tay: biểu thị đồng ý, “OK”, theo phần giới thiệu trong bài.
Theo Trần Tuấn Thôn, The Epoch Times, ngày 5/10/2026.
Đối chiếu: hướng dẫn về cúi chào của Tokhimo và hướng dẫn ngôn ngữ cơ thể của All Japan Relocation.