“Xem” một bức tranh thì nên xem như thế nào? Thư họa Cố Cung có thật quá khó hiểu? Bảo tàng Cố Cung Quốc gia Đài Loan cho biết khu viện phía bắc đang giới thiệu triển lãm “Độc cụ tuệ nhãn: Nguyên tắc thẩm mỹ và thưởng thức hội họa”. Triển lãm đi từ kỹ năng thưởng thức, từng bước phân tích bí quyết tạo nên vẻ đẹp của các tác phẩm kinh điển, giúp người xem xây dựng con mắt tự mình cảm thụ nghệ thuật.
Theo bảo tàng, nội hàm của cái đẹp bao gồm những nguyên tắc như đối xứng, tương phản và lặp lại. Lấy các nguyên tắc thẩm mỹ làm trọng tâm, triển lãm đem tới một góc nhìn mới để thưởng thức hội họa Trung Hoa: quan sát cách họa sĩ sắp đặt điểm, đường nét, mảng, màu sắc, hình thể và không gian, từ đó hiểu được vẻ đẹp của bức tranh.
Triển lãm do trợ lý nghiên cứu Phương Lệnh Quang thuộc bộ phận thư họa và tư liệu của bảo tàng phụ trách tuyển chọn, diễn ra đến ngày 27/12. Hơn 20 tác phẩm của các danh họa từ thời Tống đến thời Dân Quốc được lựa chọn, trong đó có Mễ Phất, Cừu Anh, Tống Huy Tông và Trương Đại Thiên. Những thẻ hình phụ trợ phóng lớn chi tiết trong tranh giúp giải thích kỹ thuật của các danh tác.
Ông Phương lấy ví dụ bức Lạc Thần đồ do Đinh Quan Bằng thời Thanh phỏng theo Cố Khải Chi. Tác phẩm mô tả cuộc gặp giữa người và thần, vận dụng tương phản giữa sự tĩnh, động của cây đá và nhân vật, giữa màu nóng và lạnh; sự cân bằng trong bố cục đặt nhân vật tôn quý ở giữa, nhân vật chính lớn hơn nhân vật phụ; cùng sự hài hòa khi giảm độ bão hòa của các màu tương phản trên y phục.
Những thủ pháp đó tạo bầu không khí thống nhất, trang nhã, phản ánh thị hiếu cung đình thời Càn Long: mô phỏng cổ nhân để mở ra điều mới.
Một ví dụ khác là bức Tuyết cảnh linh mao của Lữ Kỷ thời Minh. Tác phẩm dùng sự lặp lại ở lau sậy, cành liễu và dáng chim rụt cổ thành những hình chữ U ngược; sự tương phản giữa vật thể tiền cảnh và khoảng không trống vắng phía sau, giữa thân cây khô và lớp tuyết tinh tế, để truyền tải cảnh lạnh giá, tĩnh mịch, mênh mang.
Bảo tàng cho biết cùng thời điểm còn khai mạc đợt thứ ba trong năm của chương trình “Tiêu điểm quốc bảo”. Tác phẩm được giới thiệu lần này là Bình trù hô độc của một họa sĩ thời Tống, lấy trâu lớn và trâu nhỏ làm chủ thể để thể hiện tình thân giữa các con vật.
Ánh mắt trao đổi, dáng vẻ hô ứng của những con trâu được thể hiện sinh động, tạo nên cảnh ấm áp. Các thẻ hình trong phòng trưng bày cũng giúp người xem quan sát họa sĩ đã vận dụng tương phản, chuyển sắc, lặp lại và tỷ lệ như thế nào để tạo vẻ đẹp cho tác phẩm quốc bảo.
Theo ông Phương, người xem hiện đại thường thấy khó tiếp cận thư họa Trung Hoa truyền thống vì không quen lịch sử phát triển của loại hình này. Để giải quyết khó khăn đó, triển lãm mong muốn dùng những nguyên tắc thẩm mỹ để dẫn dắt việc thưởng thức.
Ông nói ngay cả khi thiếu nền tảng văn hóa sâu rộng hay kiến thức lịch sử, người xem vẫn có thể tìm được cơ sở thưởng thức khách quan thông qua cảm nhận thị giác trực tiếp về hình thức bức tranh, chẳng hạn đường nét, cấu trúc và bố cục. Nhờ đó, họ có thể vượt qua khoảng cách văn hóa, tìm thấy niềm vui trong việc tự quan sát, thưởng thức, và lấy đó làm cơ hội cảm nhận sâu hơn nội hàm tác phẩm.
Theo Chung Nguyên, Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung, ngày 2/11/2026.