William Boeing đến với hàng không từ ngành gỗ. Ông nhận ra tiềm năng của những chiếc máy bay còn mong manh và tập hợp con người, vốn liếng cùng kỹ năng để biến một thử nghiệm thành doanh nghiệp.
Boeing gây dựng tài sản từ ngành gỗ tại một vùng có rừng cung cấp nguyên liệu cho xưởng cưa và tàu thuyền chen kín bến cảng. Những chiếc máy bay đầu tiên xuất hiện trên bầu trời Tây Bắc Thái Bình Dương thu hút ông. Ông nhìn thấy cơ hội kinh doanh trong một công nghệ vẫn đang chật vật chứng minh giá trị.
Sinh tại Detroit ngày 1/10/1881, Boeing từng học tại Trường Khoa học Sheffield thuộc Đại học Yale trước khi đi về miền Tây năm 1903. Ông tham gia ngành gỗ ở bang Washington, tích lũy kinh nghiệm thực tế và nguồn vốn về sau giúp tài trợ các dự án hàng không. Ông là doanh nhân trước khi trở thành nhà sản xuất máy bay, và nền tảng ấy định hình công ty mà ông xây dựng.
Tháng 7/1914, Boeing bay trên một chiếc máy bay ở Seattle cùng phi công Terah Maroney. Trải nghiệm làm ông thêm say mê hàng không. Sau đó, ông đến Los Angeles học tại trường bay Glenn L. Martin, với giáo viên Floyd Smith, và mua một chiếc máy bay Martin. Chiếc máy bay giúp ông nhìn rõ hạn chế của hàng không thời kỳ đầu: buồng lái hở, thanh giằng lộ ra ngoài, vải căng trên khung gỗ và động cơ có độ tin cậy không thể mặc nhiên bảo đảm.
Một doanh nhân cất cánh
Boeing muốn chế tạo máy bay riêng. Ông tìm được cộng sự là George Conrad Westervelt, một sĩ quan Hải quân Mỹ quan tâm đến thiết kế máy bay. Westervelt góp phần phát triển chiếc thủy phi cơ đầu tiên, trong khi người tiên phong hàng không ở Seattle, Herb Munter, trợ giúp và trở thành phi công thử nghiệm đầu tiên của công ty. Họ lắp ráp chiếc B&W, lấy tên từ Boeing và Westervelt, gần hồ Union. Mặt nước ở đây là đường băng tự nhiên để thử nghiệm máy bay cất hạ cánh bằng phao.
Ngày 15/6/1916, B&W thực hiện chuyến bay đầu tiên. Theo niên biểu chính thức của Boeing, William Boeing điều khiển chiếc Bluebill, chiếc B&W đầu tiên, trong chuyến bay đầu tiên này. Công ty khởi đầu khiêm tốn với một nhóm ít người và chiếc máy bay còn phải chứng minh giá trị. Ngày 15/7/1916, Boeing thành lập Pacific Aero Products Company, hy vọng biến thử nghiệm thành hoạt động kinh doanh khả thi.
Hải quân không chọn B&W cho nhu cầu huấn luyện. Boeing tiếp tục phát triển máy bay, nhưng bước tiến tiếp theo phụ thuộc vào thiết kế khác. Năm 1916, ông tuyển Wong Tsu, kỹ sư hàng không người Trung Quốc được đào tạo tại Viện Công nghệ Massachusetts. Wong áp dụng kiến thức chuyên môn vào thủy phi cơ huấn luyện Model C, trong một nỗ lực chung còn có các nhân sự khác, gồm kỹ sư James Foley.
Model C bay lần đầu tháng 11/1916, do Munter điều khiển. Tính năng của máy bay giúp giành được sự tin tưởng của Hải quân. Sau khi Mỹ tham gia Thế chiến I, Hải quân đặt mua 50 chiếc. Hợp đồng tạo chỗ dựa tài chính cho công ty non trẻ. Ngày 26/4/1917, Pacific Aero Products đổi thành Boeing Airplane Co.
Thành công ban đầu dựa trên sự phân công: Westervelt đóng góp thiết kế, Wong mang đến đào tạo hàng không chính quy, Foley hỗ trợ kỹ thuật và Munter thử nghiệm. Boeing định hướng kinh doanh và thúc đẩy doanh nghiệp tìm khách hàng. Thành tựu của ông là tập hợp những kỹ năng ấy để tạo một cơ sở sản xuất vận hành được.
Từ đường thư đến một tập đoàn hàng không
Sau chiến tranh, đơn hàng quân sự giảm và công ty gặp khó trong tìm việc. Doanh nghiệp nhận các công việc sản xuất ngoài ngành hàng không, đồng thời tiếp tục phát triển và sửa chữa máy bay. Vận chuyển thư bằng đường hàng không mở ra lối đi. Hợp đồng chính phủ giúp thiết lập các tuyến thường xuyên, tạo kinh nghiệm cho phi công và đơn vị khai thác, cũng như đem đến mục đích thương mại cho máy bay ngoài quân đội.
Năm 1927, Boeing Air Transport giành hợp đồng chở thư giữa Chicago và San Francisco. Dịch vụ bắt đầu ngày 1/7 với máy bay Model 40A, có thể chở thư và hai hành khách. Tuyến bay gắn việc sản xuất với hoạt động bay theo lịch hằng ngày. Thư mang lại nguồn thu; khoang hành khách báo hiệu một thị trường lớn hơn.
Năm 1929, Boeing góp phần thành lập United Aircraft and Transport Corp., kết hợp các hoạt động sản xuất máy bay, động cơ và vận tải hàng không. Tập đoàn trở thành thế lực lớn trong ngành, nhưng tầm ảnh hưởng cũng khiến công ty bị giới chính trị chú ý trong thời kỳ Đại suy thoái. Các hợp đồng vận chuyển thư của chính phủ trở thành tâm điểm tranh cãi trên toàn quốc.
Năm 1934, sau khi Tổng thống Franklin D. Roosevelt hủy những hợp đồng thư hàng không nội địa hiện có và Quốc hội ban hành luật mới, các công ty mẹ trong ngành bị chia tách, còn hoạt động hãng bay được tách khỏi sản xuất máy bay. Boeing bán cổ phần và rút khỏi doanh nghiệp. Công ty tiếp tục hoạt động mà không còn người sáng lập điều hành.
Khi nghỉ hưu, ông theo đuổi các sở thích gồm chăn nuôi, du thuyền và ngựa thuần chủng. Ông qua đời ngày 28/9/1956, ba ngày trước sinh nhật lần thứ 75.
Boeing bắt đầu với vài người, một chiếc thủy phi cơ bằng gỗ và mặt nước hồ Union. Sau đó là cả một ngành công nghiệp rút ngắn khoảng cách, thay đổi chiến tranh và cách con người đi lại. Ông không làm điều ấy một mình và cũng không sống đủ lâu để thấy hết tầm ảnh hưởng của tên tuổi mình. Nhưng ông nhận ra những chiếc máy rung lắc thuở ban đầu có thể trở thành gì, rồi đặt phía sau ý tưởng ấy một doanh nghiệp. Đó là di sản thực sự mà tác giả bài viết nhìn thấy ở ông.
Đối chiếu biên tập: Bản nguồn ghi Munter bay thử trước Boeing. Niên biểu chính thức của Boeing xác định William Boeing thực hiện chuyến bay đầu tiên; bản dịch sử dụng dữ kiện đã đối chiếu này.
Brian D’Ambrosio, Epoch Times. Nguồn bài