Tác giả: Allan Stein, Epoch Times.
TUCSON, Arizona — Half Moon là chú chó lai Chihuahua lớn tuổi, hiếu động, di chuyển bằng hai chân trước và cặp bánh xe hỗ trợ. Ở tuổi 13, nó làm “hướng dẫn viên vận động” tại A Loyal Companion Canine Mobility and Swim Center ở Tucson, Arizona, giúp những chú chó khác học điều khiển xe chuyên dụng.
Joey và Andy, hai chú chó lai poodle từ trạm cứu hộ, cùng tập luyện và làm bạn với Half Moon. Joey cũng dùng xe lăn riêng, còn Andy chỉ cần đai hỗ trợ. Cả ba chạy quanh phòng tập, háo hức nhận đồ ăn thưởng và đầy năng lượng.
Kate Titus, chủ và người sáng lập trung tâm, cho biết xe lăn đặt làm, nẹp và các thiết bị khác giúp chó gặp khó khăn vận động chạy, khám phá và duy trì hoạt động. Chuyên gia hỗ trợ vận động thú nuôi này lập cơ sở hơn một thập niên trước để giúp chó tiếp tục hoạt động dù bệnh, chấn thương hay vấn đề tuổi già.
Chứng kiến chú chó yêu Harley suy yếu lúc về già thôi thúc Titus tìm cách hỗ trợ tốt hơn. Bà nói một sự thúc đẩy của cuộc sống đã giúp biến trải nghiệm đó thành sứ mệnh. Theo bà, trung tâm hướng tới chất lượng sống: giúp chủ hiểu cách tạo cuộc sống tốt nhất cho chó, bất kể trở ngại vận động.
Đây là một trong những cơ sở chuyên nẹp và chi giả cho thú nuôi ở Arizona, giúp động vật mọi giống và kích thước tiếp tục hoạt động trước chấn thương, bệnh tật hay suy yếu. Họ nằm trong nỗ lực ngày càng rộng trên toàn quốc nhằm cải thiện vận động và chất lượng sống cho động vật.
Titus nói Half Moon yếu chân sau do thoát vị đĩa đệm, nhưng xe hai bánh giúp nó di chuyển tự do. Vật liệu và kỹ thuật tiến bộ mở thêm khả năng hỗ trợ. Theo bà, nhiều công nghệ phát triển từ nẹp và chi giả dành cho cựu binh bị thương trong Chiến tranh Vùng Vịnh và Chiến dịch Tự do Iraq.
Bộ phim mới Heart of the Beast khiến chủ đề được chú ý thêm, với nhân vật Odin, một chó chiến đấu quân sự được huấn luyện cao, có chân giả và răng titan.
Hàng chục nẹp, chi giả treo trên tường phòng tập ở Tucson, mỗi chiếc được làm theo cơ thể vật nuôi. Một chiếc dành cho chó Saint Bernard mắc ung thư xương; chiếc khác cho Cairn Terrier rất nhỏ. Titus chỉ một nẹp đầu gối làm cho chó mastiff thuộc loại lớn nhất bà từng thấy, nặng khoảng 85 kg.
Trước khi chi giả và nẹp cho chó phổ biến hơn, chủ những con khó vận động nghiêm trọng có ít lựa chọn. Một số phải quyết định khó khăn về cách bảo đảm chất lượng sống, hoặc có nên để thú nuôi ra đi. Titus nói ứng dụng thú y phát triển cùng công nghệ con người, và vật liệu đã tốt hơn nhiều.
Một trong những trường hợp động vật đầu tiên bà biết là bê ở đồng Colorado bị đông cứng móng, cần thay bằng thiết bị giả.
Ngày 9/10/2023, Raven, chó German Shepherd ba tuổi thuộc lực lượng cảnh sát Tucson, bị bắn ba phát trong vụ đối đầu liên quan khủng hoảng sức khỏe tâm thần tại Reid Park. Raven sống sót nhưng liệt hai chân sau. Cùng các phòng khám khác, A Loyal Companion hỗ trợ trị liệu, chăm sóc tiếp và xe riêng để nó di chuyển dù thương tích. Raven qua đời ngày 5/7/2025.
Cơ hội thứ hai
Kỹ thuật chế tạo theo từng cá thể cũng mở rộng nhóm động vật có thể hưởng lợi. Theo công ty NatiPets ở Ohio, quét bằng điện thoại ngày càng dễ tiếp cận, cùng công nghệ in 3D tiến bộ, giúp thiết bị đặt làm rẻ và phổ biến hơn.
Công ty nói đổi mới chi giả không chỉ dành cho chó; 3DPets và các đơn vị khác phát triển giải pháp cho lợn, dê, rùa, alpaca, llama và voi.
Tại Vườn thú và Thủy cung Columbus ở Ohio, sếu vương miện xám Đông Phi tên ODot nhận thiết bị in 3D riêng năm 2023. NatiPets cho biết vết gãy cũ khiến nó không dùng cánh trái bình thường, liên tục đập và làm trầy lại vùng gần cổ tay. Nhân viên vườn thú và kỹ sư thiết kế chụp cánh nhựa bảo vệ chỗ thương, giúp ODot trở lại khu đồng cỏ với các con sếu khác.
Eddie’s Wheels ở Massachusetts chuyên xe lăn riêng cho chó mắc các bệnh như thoái hóa tủy, một bệnh tủy sống. Năm 2005, người tiên phong về chi giả, nẹp thú y Derrick Campana lập Bionic Pets ở Virginia. Được gọi là “phù thủy đôi chân”, ông đi khắp thế giới, giúp hơn 35.000 động vật, trong đó có voi 31 tuổi ở Thái Lan.
Chất lượng sống
Khi Harley suy yếu, Titus thử mọi cách có thể, gồm nghỉ ngơi, hạn chế hoạt động và dùng thuốc. Khó khăn của nó khiến bà nhận ra chó cần chăm sóc tinh thần cũng như cơ thể.
Muốn tìm cách tốt hơn cho chó già và khuyết tật, bà bắt đầu mát-xa, huấn luyện sức mạnh và độ linh hoạt cho chó lớn tuổi năm 2008. Bảy năm sau, bà mở trung tâm thể lực và hỗ trợ vận động cho chó đầu tiên ở Arizona, có bể bơi trong nhà cùng phòng tập đầy đủ. Bà xây kế hoạch tập cho chó hồi phục sau phẫu thuật và bài tập ở nhà cho chó viêm khớp hoặc liệt.
Xe lăn, chân giả và nẹp đem lại hy vọng, lựa chọn mới khi gia đình tưởng đã hết cách hỗ trợ thú nuôi. Titus nói không hiếm người có chó ung thư muốn nó sống tốt nhất trong sáu tháng còn lại; có thể chỉ cắt một phần chi, hoặc nó còn vấn đề sức khỏe khác.
Mục tiêu là giúp chủ làm chó thoải mái, tự tin nhất với nẹp hay chi giả. Joey vẫn có thể đi không cần xe, nhưng Titus muốn tạo cuộc sống tốt và thoải mái nhất có thể cho nó.
Hiệp hội Bệnh viện Động vật Mỹ cho biết mỗi ca cắt chi ở chó đều khác nhau, cần chi giả làm riêng để thay chân trước, chân sau hoặc bàn chân.
Ngành hỗ trợ vận động phát triển
Grand View Research dự báo thị trường nẹp và chi giả thú y tăng đáng kể nhờ nhu cầu toàn cầu. Từ giá trị gần 48 triệu USD năm 2024, thị trường được dự báo vượt 56 triệu USD năm 2026 và 83 triệu USD năm 2030, tăng trưởng hằng năm gần 10%.
Titus nói thiết bị phải phù hợp nhu cầu và mức hoạt động của từng con. Thiết kế, chế tạo, lắp vừa mới là một nửa công việc; chó và chủ còn phải học sử dụng. Với chó lớn, trung tâm phải tìm cách đưa vào xe, hướng dẫn chủ dạy chó dùng dốc, chọn thiết bị và chiều dài dốc cần thiết.
Theo bà, mát-xa trị liệu giúp giảm căng cơ, khó chịu và cải thiện linh hoạt, còn liệu pháp bơi hỗ trợ phục hồi sau chấn thương, bệnh. Bà hình dung in 3D sẽ đóng vai trò lớn hơn trong thiết kế, lắp chi giả thú y; kỹ thuật cơ sinh học và thiết bị kết hợp còn nhiều dư địa phát triển.
Những chú chó khó vận động đôi khi bị từ bỏ quá sớm, Titus nói. Với thiết bị phù hợp, chúng có thể trở lại hoạt động mà chủ từng nghĩ không thể. Bà cho biết nếu đưa được chó lên bánh xe, chúng có thể đi bộ đường dài cùng bà.
Nguồn: Epoch Times.